Tuyển sinh không thể chỉ dừng ở truyền thông hay marketing

Thứ trưởng Bộ Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân nhấn mạnh, công tác tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp năm nay đứng trước cả thuận lợi lẫn khó khăn, nhất là trong bối cảnh Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) và Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) đang được triển khai với nhiều thay đổi quan trọng.

Theo Thứ trưởng, thời gian tới sẽ có thêm nhiều quy định mới được ban hành, trong đó có các quy định liên quan trực tiếp đến tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp, đồng thời một số quy định mới về quy chế tuyển sinh, xác định chỉ tiêu tuyển sinh trong giáo dục đại học cũng sẽ tác động gián tiếp đến công tác phân luồng học sinh vào đại học hoặc vào hệ thống giáo dục nghề nghiệp.

Thứ trưởng Lê Quân cho rằng, điểm cốt lõi để tuyển sinh hiệu quả là ngành nghề đào tạo phải đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Tinh thần xuyên suốt của giáo dục nghề nghiệp là "tuyển sinh gắn với tuyển dụng", tức là quá trình đào tạo phải gắn chặt với doanh nghiệp, với thực hành, với quy trình công nghệ và kĩ thuật cụ thể để người học sau khi ra trường có thể làm được việc ngay. Muốn vậy, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải chủ động cấu trúc lại chương trình đào tạo, rà soát cơ cấu ngành nghề, tăng cường sự tham gia sâu của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo. Theo Thứ trưởng Lê Quân, đây cũng chính là yếu tố giúp giảm tỉ lệ bỏ học, vốn hiện đang ở mức khá cao, khoảng 20-25%.

Nhấn mạnh tuyển sinh không thể chỉ dừng ở truyền thông hay marketing, Thứ trưởng cho rằng điều quan trọng nhất là phải trả lời được cho người học và xã hội câu hỏi: học để làm gì, ra trường làm việc ở đâu, thu nhập như thế nào. Các trường cần đẩy mạnh tổ chức hội nghị tuyển dụng, diễn đàn tuyển dụng, tăng cường kí kết hợp tác với doanh nghiệp và mở rộng liên kết đào tạo giữa các cơ sở nhằm phát huy lợi thế của từng trường. Những cơ sở chưa đủ năng lực đào tạo ở một số ngành nghề hoàn toàn có thể hợp tác với đối tác để mở trung tâm, khoa đào tạo hoặc triển khai các mô hình liên kết phù hợp theo tinh thần rất mở của Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi).

Bên cạnh đó, Thứ trưởng đặc biệt lưu ý các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần quan tâm hơn tới từng nhóm đối tượng tuyển sinh, nhất là học sinh ở khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, bảo đảm an sinh xã hội. Trong đó, mô hình 9+ và định hướng trung học nghề là hướng đi rất quan trọng để mở thêm lối vào học nghề cho học sinh sau trung học cơ sở, giảm áp lực cạnh tranh với giáo dục đại học cũng như thị trường lao động phổ thông, đồng thời tạo cơ hội cho các em vừa học văn hóa nền tảng, vừa học kĩ năng nghề để sớm tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học lên khi có nhu cầu.

Về chính sách, Thứ trưởng đề nghị các trường chủ động tham mưu, xây dựng đề án trình Uỷ ban nhân dân tỉnh, Hội đồng nhân dân tỉnh ban hành cơ chế hỗ trợ người học tham gia học nghề, từ miễn giảm học phí, hỗ trợ sinh hoạt phí đến cơ chế đặt hàng đào tạo cho nhà trường. 

Theo Thứ trưởng, muốn tuyển sinh tốt thì phải giải quyết tốt chính sách cho người học. Nếu địa phương có nghị quyết hỗ trợ đúng và trúng đối tượng, đây sẽ là kênh rất hiệu quả để thu hút học sinh vào học nghề, vừa giải quyết bài toán an sinh xã hội, vừa bổ sung nguồn nhân lực cho địa phương, khu công nghiệp, khu kinh tế.

Một nội dung quan trọng khác được Thứ trưởng đề cập là từ năm nay, công tác tuyển sinh sẽ được cập nhật toàn bộ trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, triển khai đồng bộ cùng ứng dụng VNeID. Khi đó, người học nhập học, xét tuyển đều đăng kí trên hệ thống dữ liệu chung; hồ sơ như học bạ, giấy tờ tùy thân, xác nhận liên quan sẽ từng bước được số hóa, hạn chế tình trạng khai sai, trùng lặp hoặc thiếu minh bạch. Đây cũng là nền tảng để tiến tới quản lí đồng bộ học bạ số, văn bằng số, cũng như từng bước theo dõi, truy vết việc làm của người học sau tốt nghiệp.

Theo Thứ trưởng Lê Quân, trong bối cảnh giáo dục đại học đang từng bước siết chặt chuẩn chất lượng đầu vào và đầu ra, giáo dục nghề nghiệp sẽ có thêm cơ hội nếu giải được bài toán chất lượng đào tạo và việc làm cho người học. Tuy nhiên, Thứ trưởng cũng lưu ý các trường cần đặc biệt quan tâm tới hệ trung học nghề, hệ 9+, bởi nhu cầu nhân lực kĩ năng, kể cả lao động phổ thông, hiện rất lớn, trong khi chi phí học tập ngày càng cao khiến người học có nhiều lựa chọn khác nhau.

"Khi dữ liệu ngày càng minh bạch, công khai hơn nhờ công nghệ và hệ thống số, người dân và xã hội sẽ có điều kiện giám sát rõ hơn chất lượng đào tạo, tỉ lệ việc làm và hiệu quả thực chất của từng cơ sở giáo dục nghề nghiệp", Thứ trưởng nhấn mạnh.

Tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp: Tăng số lượng, nhưng còn nhiều thách thức

Báo cáo tại hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên Phạm Vũ Quốc Bình cho biết, năm 2025 công tác tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp đạt nhiều kết quả tích cực, với khoảng 2,2 triệu người học, vượt 107% kế hoạch. Số người tốt nghiệp đạt khoảng 1,8 triệu, trong đó tỉ lệ có việc làm sau đào tạo duy trì trên 85%, khẳng định hiệu quả của mô hình đào tạo gắn với nhu cầu thị trường lao động.

Mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp tiếp tục được tái cơ cấu theo hướng tinh gọn, nâng cao chất lượng. Hiện trên 85% cơ sở đã thiết lập quan hệ hợp tác với hơn 7.200 doanh nghiệp, giúp người học tăng cơ hội thực hành và tiếp cận việc làm ngay sau tốt nghiệp.

Tuy nhiên, công tác tuyển sinh vẫn còn nhiều hạn chế như cơ cấu ngành nghề chưa hợp lí, một số lĩnh vực kĩ thuật – công nghệ cao khó thu hút người học; phân luồng sau trung học cơ sở, trung học phổ thông chưa đạt yêu cầu; chất lượng đào tạo chưa đồng đều và chậm cập nhật theo nhu cầu thực tiễn. Công tác truyền thông, dự báo nhu cầu nhân lực và liên kết với doanh nghiệp ở một số nơi còn hạn chế.

Năm 2026, giáo dục nghề nghiệp đặt mục tiêu tuyển sinh khoảng 2,1 triệu người, trong đó trình độ trung cấp, cao đẳng khoảng 430.000 người; đồng thời tập trung nâng cao chất lượng đào tạo, ưu tiên các ngành nghề trọng điểm, lĩnh vực công nghệ, kinh tế số, kinh tế xanh.

Để đạt mục tiêu, Phó Cục trưởng nhấn mạnh các giải pháp như đổi mới tuyển sinh, nâng cao hiệu quả phân luồng, cập nhật chương trình đào tạo gắn với doanh nghiệp, đẩy mạnh chuyển đổi số và hoàn thiện cơ sở dữ liệu ngành. Đồng thời, kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, tăng đầu tư nguồn lực và đẩy mạnh truyền thông nhằm nâng cao nhận thức xã hội về giáo dục nghề nghiệp.

Cần đột phá từ chính sách và liên kết doanh nghiệp

Tại hội nghị, ông Nguyễn Quang Tuấn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết, thành phố hiện có 154 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, quy mô tuyển sinh năm học 2025–2026 đạt hơn 240.000 người, góp phần nâng tỉ lệ lao động qua đào tạo lên 75,34%. Tỉ lệ người học có việc làm sau tốt nghiệp duy trì ở mức 70–80%, nhiều ngành đạt 100%.

Tuy nhiên, công tác tuyển sinh vẫn gặp khó khăn do tâm lí chuộng bằng cấp, hiệu quả phân luồng chưa cao, chất lượng đào tạo chưa đồng đều và thiếu chính sách đủ mạnh thu hút người học. Hà Nội đề xuất tiếp tục sắp xếp mạng lưới trường, đẩy mạnh truyền thông hướng nghiệp, xây dựng chính sách hỗ trợ và tăng cường liên kết doanh nghiệp.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, bà Dương Hải Thanh, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết, thành phố có 479 cơ sở giáo dục nghề nghiệp với quy mô khoảng 199.000 người học, song tuyển sinh cao đẳng, trung cấp chưa đạt 50% kế hoạch. Nguyên nhân do cạnh tranh với giáo dục đại học, ngành nghề đào tạo chậm cập nhật và một số chính sách chưa phù hợp.

Thành phố Hồ Chí Minh kiến nghị sớm ban hành quy chế tuyển sinh thống nhất, cập nhật danh mục ngành nghề mới và bổ sung chính sách hỗ trợ người học để tăng sức hút giáo dục nghề nghiệp.