Vai trò trụ cột trong kỷ nguyên số của thế hệ trẻ Việt Nam

Kỷ nguyên số: Sự khởi đầu và kết thúc trong thế giới hiện đại

"Kỷ nguyên số" (Digital Era) hay còn gọi là kỷ nguyên kỹ thuật số là thời đại hiện nay chúng ta đang sống, nơi những công nghệ cao như Internet, điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo... đã làm chuyển đổi căn bản các phương diện của đời sống xã hội. Kỷ nguyên số khởi nguồn từ cuộc Cách mạng kỹ thuật số, mang đến một khối lượng tri thức khổng lồ mà nhân loại có thể tiếp cận tức thì.

Đặc điểm cốt lõi của kỷ nguyên số gồm:

- Tốc độ thông tin (kiến thức và dữ liệu) được luân chuyển với tốc độ nhanh chưa từng có, đòi hỏi sự thích ứng phải liên tục;

- Việc quản lý dữ liệu lớn và ra quyết định những ứng dụng thực tế dựa trên nền tảng phân tích có quy mô rất lớn;

- Sự kết nối toàn cầu về thông tin và dữ liệu cho phép con người làm việc từ xa và thao tác thương mại xuyên biên giới.

Tác động của kỷ nguyên số tới đời sống nhân loại:

- Nền kinh tế thúc đẩy xã hội chuyển đổi số và thương mại điện tử, tạo ra những mô hình kinh doanh mới.

- Giáo dục mở rộng cơ hội học tập suốt đời thông qua kho tài nguyên trực tuyến, học tập từ xa và suốt đời.

- Chính phủ tiến hành cải cách hành chính và cung cấp các dịch vụ công trực tuyến nhanh chóng.

Kỷ nguyên số bắt đầu từ thập niên 1970-1979 của Thế kỷ XX cùng lúc với sự ra đời của máy tính cá nhân (Personal Computer - PC), thường dùng với nghĩa bao gồm nhiều thiết bị cho một người dùng như: Desktop: Máy tính để bàn; Laptop (Notebook): Máy tính xách tay; Tablet: Máy tính bảng.

Máy tính cá nhân ra đời, từng bước sử dụng rộng rãi Internet vào vài thập niên sau đó.

Kỷ nguyên số có mấy giai đoạn phát triển sau:

Giai đoạn khởi đầu (1970-2000): Đây là gia đoạn hình thành nền tảng của kỷ nguyên số với các công nghệ lần lượt được sáng tạo như email, trò chơi điện tử cơ bản.

Giai đoạn phát triển mạnh (2001-2025): Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đã thúc đẩy kỷ nguyên số phát triển với tốc độ phi mã, kết hợp với các công nghệ điện toán đám mây, chuỗi khối, dữ liệu lớn, Robot thông minh và Trí tuệ nhân tạo.

Những hình thức mới của đời sống xã hội đã hình thành và phát triển như Chính phủ số, Kinh tế số, Văn hóa số, Đô thị số, Công dân số... Đến cuối năm 2025, ở Việt Nam, những hình thái này đã định hình và vận hành.

Giai đoạn dự báo phát triển tiếp theo: Nhiều công trình nghiên cứu cho biết, kỷ nguyên số sẽ phát triển mạnh mẽ trong vài ba thập niên tới, đời sống kinh tế - xã hội sẽ còn nhiều thay đổi. Việc sử dụng công nghệ số sẽ trở thành một chuẩn mực toàn cầu, tạo ra nhiều cơ hội, nhưng cũng lắm thách thức không chỉ đối với từng con người, mà còn đối với mọi doanh nghiệp và mọi quốc gia.

Cho đến thời điểm hiện tại, nhiều quốc gia đã có những chiến lược kinh tế - xã hội trong kỷ nguyên số với tầm nhìn 2045 hoặc lâu hơn, cho đến khi có những công nghệ mới làm nền tảng chính thay thế công nghệ số.

Đến giờ phút này, chưa ai khẳng định chắc chắn về một điều gì mới mẻ trong tương lai. Nhìn vào Nhật Bản, từ chục năm nay, họ đã có ý tưởng về một xã hội thông minh. Nhưng sau kỷ nguyên số sẽ là kỷ nguyên thông minh thì chưa có một lập luận chính thống.

Cuối năm 2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch Nước Tô Lâm có nói tới quyết tâm chiến lược của Đảng về dân tộc Việt Nam sẽ vươn mình, tiến vào kỷ nguyên số mà điểm khởi đầu là Đại hội lần thứ XIV (1/2026) của Đảng.

Mục tiêu hướng tới là Việt Nam trở thành Quốc gia hùng cường, thịnh vượng và Hạnh phúc trong kỷ nguyên số. Để đạt mục tiêu này, sự phát triển kinh tế - xã hội phải với gia tốc phát triển chưa từng có.

Thế hệ Z Việt Nam được ưu tiên được trao quyền tạo đột phá phát triển quốc gia trong kỷ nguyên số

Thế hệ Z (Generation Z - Gen Z) ở Việt Nam sẽ là nhân vật đóng vai trò tiên phong trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, thể hiện sự cởi mở và sẵn sàng chi trả cho các dịch vụ AI nâng cao.

Với 86% Gen Z đã từng sử dụng AI và 40% dùng AI trong sinh hoạt thường nhật, thế hệ này đang định hình cách AI thâm nhập vào đời sống xã hội. Họ sử dụng AI để trau dồi kỹ năng mới, dịch thuật, nghiên cứu, trò chuyện và sáng tạo nội dung.

Đặc biệt, Gen Z của chúng ta đang thể hiện khát vọng đưa xã hội phát triển lên tầm cao mới, sẵn sàng tiến bước vào kỷ nguyên số và hiện có sự đóng góp cho sự phát triển quốc gia thông qua nhiều hoạt động:

Tình nguyện trong phục vụ cộng đồng: Rất nhiều hoạt động thiện nguyện, giúp đỡ cộng đồng hiện nay là do Gen Z tiến hành. Một số hoạt động thiện nguyện còn vươn ra quốc tế.

Khởi nghiệp sáng tạo: Nhiều thành viên của Gen Z đã thành công trong khởi nghiệp, kết hợp công nghệ số vào việc làm, làm mới (hiện đại hoá) văn hoá truyền thống, đưa ra nhiều mô hình làm ăn rất sáng tạo. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp công nhận những lao động thuộc nhóm Gen Z có nhiều ứng dụng AI vào kinh doanh, khảo sát thị hiếu khách hàng và đổi mới các hoạt động Design...

Bảo vệ môi trường: Tiến hành nhiều hoạt động bảo vệ môi trường xanh, tuyên truyền lối sống xanh, tổ chức vệ sinh đường xá, làng mạc, khối phố, sáng tạo các dự án podcast về năng lượng bền vững.

Sáng tạo nội dung và quảng bá văn hoá: Gen Z thể hiện năng lực vượt trội so với thế hệ đàn anh Gen Y về làm mới các loại hình nghệ thuật truyền thống, đưa nhiều sản phẩm đến gần hơn với công chúng và họ có rất nhiều hoạt động trên các mạng xã hội để quảng bá văn hoá Việt Nam.

Muốn hay không muốn, các thế hệ X, Y phải thừa nhận điều nói trên. Gen Z quả thật là một thế hệ có tiềm năng lớn, vượt xa cha anh về công nghệ số và họ đang là một thế hệ mới biết nhiều ngoại ngữ hơn các thế hệ trước.

Đầu tư cho sự phát triển tài năng của đông đảo các thành viên thuộc Gen Z, họ sẽ có năng lực định hình tương lai số và ứng dụng AI để tạo ra những đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

So với Gen Y, họ là nhân vật vượt trội nhiều mặt và cần được trao quyền nhiều hơn trong phát triển quốc gia, ứng phó với các biến động của thế giới để đưa đất nước vững bước tiến vào Kỷ nguyên số.

Thế hệ Alpha - Lực lượng nòng cốt tạo ra xã hội thông minh ở Việt Nam

Thế hệ Alpha (Generation Alpha - Gen Alpha) bước vào tuổi 30 khi năm 2043 là năm được hy vọng sắp kết thúc kỷ nguyên số. Tại thời điểm đó, cuộc bàn giao thế hệ giữa Gen Z và Gen Alpha sẽ được tiến hành. Lúc đó, sự giao thoa giữa xã hội số với xã hội thông minh sẽ diễn ra.

Gen Alpha năm 2026 còn là những đứa trẻ mà đứa lớn tuổi nhất sẽ vào lớp 6 hệ K.12. Năm 2043, chắc chắn họ sẽ chiếm một phần đáng kể trong lực lượng lao động, đặc biệt là những vị trí đòi hỏi nhiều kỹ năng mới (mà hiện giờ ta chưa hình dung nổi) cũng như năng lực thích ứng nhạy bén với những công nghệ mới.

Đặc điểm năng lực tiềm ẩn ở Gen Alpha là gì?

Gen Alpha được mệnh danh là AI-Native (Người bẩm sinh đã có năng lực sử dụng AI), lớn lên hoàn toàn trong kỷ nguyên số với AI, AR/VR (Công nghệ tương tác thực tế Augmented Reality/Công nghệ tương tác ảo Virtual Reality). Đó là môi trường công nghệ trang bị cho Gen Alpha những kỹ năng và tư duy vượt trội trong môi trường sản xuất hiện đại.

Gen Alpha được dự báo sẽ có những kỹ năng tương lai nổi bật trong lao động sáng tạo, trong cách giải quyết vấn đề, hợp tác đa văn hoá và AI literacy. Đây là những yếu tố then chốt cho xã hội thông minh (Smart Society).

Gen Alpha sẽ có tỷ lệ áp đảo trong nhân lực chất lượng cao vào năm 2043 trở đi. Điều này hoàn toàn có cơ sở, dựa trên tốc độ phát triển và tích hợp công nghệ vào cuộc sống của thế hệ này.

Sự chuyển giao thế hệ Gen Z - Gen Alpha được dự báo là sẽ thực sự đưa Việt Nam vào xã hội thông minh với những lý do sau:

Gen Alpha sẽ làm cho trong xã hội có một cuộc cách mạng về phong cách làm việc: Họ có xu hướng và linh hoạt, tự chủ, ưu tiên mục tiêu - giá trị - tác động lớn hơn là phương thức truyền thống. Điều này sẽ dẫn đến phương thức làm việc mới vượt trội so với phương thức truyền thống của thập niên 2021-2030 và 2031-2040.

Gen Alpha vượt xa thế hệ cha anh về tư duy toàn cầu vì họ tiếp xúc với nhiều nội dung xuyên biên giới. Thế hệ họ khác hẳn với chúng ta về khái niệm biên giới, chủng tộc, hôn nhân, gia đình, giáo dục, tiến hóa, sự sống, vũ trụ... Họ có tầm nhìn xa vào thế giới bên ngoài, về vũ trụ. Những người máy thông minh sẽ do họ giao phó cho nhiệm vụ đi vào các thiên hà, và trái đất sẽ không còn là nơi sống duy nhất của loài người.

Thế hệ Beta - thế hệ xung kích tham gia cách mạng công nghiệp 5.0

Đứa trẻ đầu tiên của Thế hệ Beta (Generation Beta - Gen β) sinh lúc 0 giờ ngày 1/1/2025. Lứa này hiện nay vẫn đang được cha mẹ gửi nhà trẻ. Thật khó mà dự báo được Gen β sẽ tiến hơn Gen Alpha về những phương diện nào.

Khi lứa đầu tiên của Gen β bước vào giai đoạn sung sức nhất (20 - 30 tuổi - 2045-2055), xã hội loài người sẽ có những bước tiến kỳ diệu:

- Những người máy có khả năng giao tiếp tự nhiên và có hình hài người không còn là khái niệm của khoa học viễn tưởng, mà trở thành hiện thực.

Hiện nay, Robot với hình hài của các cô gái xinh đẹp, biết giao tiếp bằng lời nói và ngôn ngữ cơ thể như Erica (Nhật Bản), Figure 01 (Mỹ) đã giao tiếp qua tương tác "lời nói - lời nói" (Speech-to-speech), hiểu hình ảnh, văn bản và phản hồi tự nhiên; Sophia (Hồng Kông) là Robot AI có hình người tiên tiến nhất, có khả năng nhận dạng khuôn mặt, hiểu cử chỉ và cảm xúc.

Theo những dự báo khoa học, khoảng 2045-2050, những Robot thông minh này sẽ đi trước việc như:

Giúp trẻ em học ngoại ngữ, rèn luyện cho các em nhỏ tư duy lập trình và tăng hứng thú học tập qua trò chơi;

Những Robot này sẽ chăm sóc bệnh nhân, người già cả, người tự kỷ...

Việc tạo ra người máy hoàn toàn như người thật sẽ còn gặp nhiều thách thức. Song, vào nửa sau thế kỷ 21, những nhà khoa học thuộc Gen Alpha và Gen β sẽ hoàn thành việc này. 

Người máy sẽ lên Mặt Trăng, tổ chức sản xuất trên Sao Hỏa, đi vào các thiên hà... sẽ mang lại một khối lượng tri thức vô cùng vĩ đại mà ngày nay ta đang mơ ước.

- Một cuộc cách mạng trong Y học sẽ nâng cao trình độ sức khỏe nhân loại lên một tầm cao mới.

Con người có trợ lý ảo để tư vấn sơ bộ, sử dụng dịch vụ y tế từ xa, bệnh án điện tử giúp cho quy trình khám chữa bệnh vô cùng nhanh, chính xác.

Các Robot phẫu thuật hỗ trợ đắc lực các ca mổ phức tạp, tăng độ chính xác và giảm thiểu biến chứng.

Generative AI (AI tạo sinh) mở ra xu hướng mới trong nghiên cứu y học, giúp các phương pháp điều trị hiệu quả cho các bệnh nan y.

- Ngành Logistics toàn cầu năm 2050 sẽ được định hình bởi xu hướng công nghệ bền vững và toàn cầu hóa. Logistics trở thành trung tâm của mọi khía cạnh kinh tế và xã hội.

Các siêu đô thị trở thành trung tâm kinh tế, áp dụng công nghệ robot và quy hoạch giao thông hiệu quả. Logistics được giao nhiệm vụ vận hành hệ thống thành phố, cung cấp dịch vụ cho sân bay, bệnh viện và các trung tâm thương mại.

Công nghệ In 3D cho phép sản xuất tại nhà, giảm nhu cầu vận chuyển hàng hóa. Chuỗi cung ứng trở nên phân tán với nguyên liệu và dữ liệu lưu thông toàn cầu rất thuận lợi.

Vận tải xanh, tái chế và chuỗi cung ứng tuần hoàn giảm mạnh chất thải.

Các chuỗi cung ứng vô cùng đa dạng, không còn có những nhà cung cấp duy nhất.

- Vào giữa thế kỷ 21, cuộc Cách mạng giáo dục sẽ xóa bỏ hoàn toàn hệ thống giáo dục lỗi thời hiện nay.

Hệ thống giáo dục ứng dụng toàn diện các công nghệ tiên tiến sẽ vận hành để thực sự trở thành hệ thống thông minh trên nền tảng tích hợp sâu rộng AI, thực tế ảo (VR) và cá nhân hóa triệt để lộ trình học tập của con người.

Xây dựng xã hội học tập toàn diện, mở rộng mô hình thành phố học tập trên toàn quốc, người lao động có điều kiện chuyển đổi ngành nghề bất kỳ lúc nào họ cần, toàn dân học tập suốt đời như một trách nhiệm cao cả trước xã hội.

Giáo dục Việt Nam cần làm gì ngay từ bây giờ để các Gen Z, Alpha, β không bị tụt hậu vào giữa thế kỷ XXI

- Về phương pháp giảng dạy:

Thúc đẩy mạnh mẽ rèn luyên tư duy phản biện, chấm dứt cách học thuộc lòng bằng phát triển những phương pháp kiến tạo.

Tích hợp sâu rộng công nghệ vào giảng dạy, sử dụng các nền tảng học trực tuyến, công cụ tương tác và thực tế ảo, tăng cường môi trường học tập sinh động, cá nhân hóa.

Xây dựng văn hóa học tập suốt đời ngay từ bậc tiểu học, trang bị cho trẻ em thói quen và kỹ năng tự học, càng sớm càng tốt.

- Chú trọng tới những nội dung giáo dục mới

Đào tạo bài bản về ngoại ngữ, đồng thời có kỹ năng giao tiếp thông qua các phương tiện hiện đại.

Rèn luyện các kỹ năng số, lập trình, trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu.

Tăng cường các kỹ năng mềm: Giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý cảm xúc, thích ứng nhanh với môi trường đa văn hóa...

Tích hợp kiến thức liên môn, dỡ bỏ rào cản cứng nhắc giữa các môn học, khuyến khích tiếp cận thế giới đa chiều.

- Mở rộng cơ hội và môi trường học tập

Học tập trải nghiệm, tăng cường hoạt động ngoại khóa, tham quan và lao động trong doanh nghiệp, tham gia dự án cộng đồng...

Tạo điều kiện cho học sinh học hỏi, tiếp cận với học sinh quốc tế.

Trong 5 năm tới, Giáo dục Việt Nam cần thực hiện thật hiệu quả Nghị quyết số 71-NQ/TW (22/8/2025) của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. 

Hy vọng Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo xử lý nghiêm minh bất kỳ cá nhân nào, tổ chức nào trong ngành, trường học nào thuộc Bộ quản lý mà không làm, hoặc làm sai lệch, hoặc cản trở việc thực hiện Nghị quyết nói trên, đúng tinh thần Đảng đề ra "không làm thì đứng sang một bên để người khác làm".

Triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW là một cơ hội tạo điều kiện để đất nước chuyển mình, hướng đến kỷ nguyên số. Nếu cơ hội bị tuột khỏi tay, ngành giáo dục sẽ chậm trễ một kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm, và tụt hậu so với bước tiến của giáo dục đương đại trên thế giới cả chục năm.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/vai-tro-tru-cot-trong-ky-nguyen-so-cua-the-he-tre-viet-nam-179260630123816966.htm