Tuyển sinh đại học theo Chương trình giáo dục phổ thông mới: Mô hình thi hiện tại có lỗi thời?
Tuyển sinh đại học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đang đặt ra bài toán mới về công cụ đánh giá năng lực học sinh. Liệu mô hình kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông kết hợp hai mục đích hiện tại có còn phù hợp để các trường làm căn cứ lựa chọn đầu vào?
Thí sinh dự thi kỳ thi độc lập SP2E năm 2026 tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 - một trong những kỳ thi riêng được sử dụng để xét tuyển đại học hiện nay. Ảnh: HPU2
Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông có còn phù hợp làm căn cứ tuyển sinh đại học?
Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 được xây dựng trên triết lý tăng cường tính chủ động lựa chọn môn học của học sinh. Người học được tự chọn các tổ hợp môn học theo năng lực định hướng nghề nghiệp, tạo tiền đề quan trọng cho công tác tuyển sinh đại học phân hóa theo từng ngành nghề đào tạo.
Với một mô hình phân hóa học tập như vậy, yêu cầu đặt ra đối với công cụ đánh giá đầu ra là phải đo lường được các năng lực chuyên biệt và tư duy phân tích của từng cá nhân để phục vụ hiệu quả cho công tác tuyển sinh đại học.
Trong khi đó, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông hiện hành vẫn phải bảo đảm mục tiêu đầu tiên là đánh giá diện rộng để công nhận hoàn thành chương trình phổ thông cho khoảng một triệu học sinh mỗi năm.
Nhằm bảo đảm tính phổ quát và duy trì tỷ lệ tốt nghiệp ổn định ở mức cao, đề thi bắt buộc phải thiết kế theo hướng bám sát chuẩn kiến thức cơ bản.
Điều này dẫn đến câu hỏi: Khi đề thi ưu tiên phục vụ số đông để xét tốt nghiệp, liệu công cụ này có còn đủ độ phân hóa để các trường đại học, đặc biệt là các ngành có tỷ lệ cạnh tranh cao, sử dụng làm phương thức tuyển chọn đầu vào?
Bên cạnh đó, việc áp dụng hình thức thi trắc nghiệm khách quan đối với hầu hết các môn thi (trừ môn Ngữ văn) cũng nhận được nhiều ý kiến đa chiều.
Mục tiêu của chương trình mới là phát triển kỹ năng phản biện, khả năng lập luận và giải quyết vấn đề thực tế.
Băn khoăn liệu hình thức thi trắc nghiệm hiện tại có đánh giá được đầy đủ các năng lực tư duy này, hay vô tình hướng học sinh tập trung vào các kỹ năng nhận diện đáp án nhanh và phương pháp loại trừ mang tính kỹ thuật.
Đây cũng là một trong những lý do khiến một số cơ sở giáo dục đại học lo ngại về khoảng cách giữa điểm số thi tốt nghiệp và năng lực học tập thực tế của sinh viên.
Việc gia tăng các kỳ thi riêng ảnh hưởng thế nào đến tính công bằng trong tuyển sinh đại học?
Sự suy giảm vai trò phân hóa của kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông đã thúc đẩy nhiều trường đại học tự chủ xây dựng các phương thức đánh giá năng lực và đánh giá tư duy riêng.
Thống kê thực tế cho thấy, quy mô của các kỳ thi riêng này đang gia tăng mạnh mẽ. Điển hình như kỳ thi V-ACT của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận con số kỷ lục hơn 137.000 thí sinh đăng ký dự thi đợt 1, với 112 trường đại học và cao đẳng sử dụng kết quả này để xét tuyển.
Kỳ thi HSA của Đại học Quốc gia Hà Nội cũng thu hút khoảng 90.000 đến 120.000 lượt thi mỗi năm.
Sự chuyển dịch này được xem là giải pháp để các trường tìm kiếm nguồn tuyển sinh phù hợp với yêu cầu đào tạo của bậc học cao hơn.
Tuy nhiên, nếu các kỳ thi này tiếp tục tăng về số lượng và quy mô, trở thành phương thức tuyển chọn chủ đạo, thì vấn đề bình đẳng cơ hội trong tuyển sinh đại học sẽ đối mặt với những thách thức.
Địa điểm tổ chức các kỳ thi riêng hiện nay chủ yếu tập trung tại các thành phố lớn hoặc các trung tâm đào tạo lớn. Đối với học sinh ở vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa, việc tham gia các kỳ thi này làm phát sinh chi phí đi lại, sinh hoạt và lệ phí thi.
Trong khi kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông của Bộ Giáo dục và Đào tạo được tổ chức miễn phí ngay tại địa phương, thì lệ phí của các kỳ thi riêng đang là một khoản chi phí đáng kể đối với nhiều gia đình.
Hiện lệ phí thi V-ACT là 300.000 đồng/lượt, kỳ thi HSA là 500.000 đồng/lượt, và kỳ thi chuyên biệt của trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh là 200.000 đồng cho mỗi môn thi đăng ký.
Bên cạnh đó, các bài thi đánh giá năng lực có cấu trúc đề thi và yêu cầu tư duy khác biệt so với đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông thông thường. Điều này hình thành nhu cầu ôn luyện chuyên sâu.
Học sinh tại các đô thị lớn, nơi có điều kiện kinh tế và dịch vụ giáo dục phát triển, sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận các khóa học ôn tập định hướng này hơn so với học sinh ở các khu vực khó khăn.
Do đó, nếu kỳ thi chung không được cải tiến để tương thích hiệu quả với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, hệ thống tuyển chọn có nguy cơ bị phân mảnh, tạo ra sự bất lợi về cơ hội vào các trường đại học tốp đầu đối với những học sinh hạn chế về điều kiện kinh tế và địa lý.
Bảo đảm tính trung thực - điều kiện tiên quyết để tuyển sinh đại học công bằng
Một khía cạnh thực tế cần được nhìn nhận thẳng thắn rằng, dù áp dụng hình thức hay công nghệ thi cử nào, kết quả đánh giá chỉ thực sự có giá trị khi quy trình tổ chức bảo đảm tính trung thực tuyệt đối cho hoạt động tuyển sinh đại học.
Những sai phạm tại một số hội đồng thi, cụ thể như sự việc xảy ra tại điểm thi Trường Trung học Phổ thông chuyên Tuyên Quang, cho thấy khi kết quả của một kỳ thi đồng thời quyết định cả việc tốt nghiệp lẫn cơ hội vào đại học, áp lực và động cơ gian lận sẽ gia tăng.
Nếu thiếu đi sự giám sát chặt chẽ, các hình thức thi trắc nghiệm trên giấy, trên máy tính hay các kỳ thi riêng của từng trường đều có nguy cơ bị can thiệp tiêu cực.
Sự thiếu trung thực không chỉ làm sai lệch kết quả tuyển chọn mà còn làm giảm niềm tin của xã hội vào tính công bằng của hệ thống giáo dục.
Vì vậy, đổi mới định dạng đề thi theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 là điều kiện cần, nhưng việc thiết lập cơ chế giám sát khách quan, độc lập và bảo đảm sự nghiêm túc trong công tác tổ chức thi mới là điều kiện đủ để bảo vệ tính thực chất của công tác tuyển chọn.
Vai trò bảo đảm bình đẳng cơ hội tuyển sinh đại học của kỳ thi chung
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đặt ra những yêu cầu mới đối với việc dạy, học và đánh giá chất lượng giáo dục.
Để hệ thống thi cử không đứng ngoài tiến trình đổi mới này, đồng thời bảo đảm công bằng cơ hội trong tuyển sinh đại học, ngành giáo dục cần hướng tới một lộ trình giải pháp đồng bộ và căn cơ hơn.
Chuẩn hóa và đồng bộ hóa ngân hàng đề thi quốc gia: Bộ Giáo dục và Đào tạo cần đẩy nhanh lộ trình xây dựng ngân hàng câu hỏi thi chuẩn hóa quy mô lớn theo định hướng đánh giá năng lực của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Ngân hàng đề thi này cần được chuyển giao dần cho các địa phương để phục vụ việc xét và tổ chức thi tốt nghiệp trung học phổ thông trên máy tính một cách nhẹ nhàng, giảm tối đa các khâu trung gian dễ phát sinh tiêu cực.
Xây dựng cơ chế công nhận chéo kết quả giữa các trường: Nhằm giảm thiểu áp lực tài chính, thời gian và rào cản địa lý cho học sinh nghèo, cơ quan quản lý cần đóng vai trò điều phối để thúc đẩy các cơ sở giáo dục đại học phối hợp đồng bộ, sử dụng chung và công nhận chéo kết quả của các kỳ thi đánh giá năng lực uy tín (như HSA, V-ACT, TSA, V-SAT).
Việc tích hợp quy mô và công nhận kết quả của nhau sẽ giúp thí sinh chỉ cần tham gia một kỳ thi riêng gần nơi cư trú nhất mà vẫn có cơ hội xét tuyển vào nhiều trường đại học khác nhau trên cả nước.
Giải quyết được bài toán tương thích công cụ đánh giá, duy trì kỷ cương phòng thi, song song với việc kiến tạo cơ chế phối hợp tuyển sinh liên trường chính là chìa khóa để bảo đảm tính thực chất, nhân văn và công bằng của giáo dục Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
- Tham khảo thêm
