Chống gian lận thi tốt nghiệp trung học phổ thông: Mô hình "3 trụ cột" tránh gây xáo trộn cho học sinh
Những lỗ hổng gian lận trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 - đỉnh điểm tại Trường Trung học Phổ thông Chuyên Tuyên Quang - đặt ra yêu cầu siết chặt kỷ cương. Thay vì phương án xáo trộn thí sinh gây tranh cãi, cần một hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp tổ chức, công nghệ và con người.
Học sinh Trường Trung học Phổ thông Mỹ Đình (Hà Nội) trong một chương trình Tiếng Anh. Ảnh: Trường Trung học Phổ thông Mỹ Đình
Sắp xếp thí sinh theo "cụm liên trường"
Sau những sự việc gian lận bị phanh phui, phương án xếp đan xen thí sinh giữa các trường phổ thông trên cùng địa phương trở thành tâm điểm chú ý.
Ý tưởng này được đánh giá là cần thiết nhằm triệt tiêu tư duy "sân nhà", ngăn chặn tình trạng học sinh cùng lớp, cùng trường dễ dàng phối hợp vi phạm quy chế.
Tại Hội nghị tổng kết kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 và chuẩn bị cho kỳ thi năm 2027, Đại tá Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ (A03, Bộ Công an) chỉ ra kẽ hở từ việc xếp thí sinh cùng trường tại một điểm thi, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh gian lận, trao đổi bài.
Về phía cơ quan quản lý, ông Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết đơn vị đang rà soát, nghiên cứu sửa đổi quy chế thi theo hướng tăng cường đan xen thí sinh của các trường khác nhau tại cùng điểm thi.
Tuy nhiên, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng tính đến yếu tố thực tiễn khi lưu ý trường hợp không thể bố trí thí sinh xen kẽ giữa các trường, địa phương cần xin ý kiến ban chỉ đạo thi cấp tỉnh trước khi quyết định, nhằm bảo đảm giảm tối đa việc di chuyển cho học sinh.
Dù mục tiêu chống gian lận là cấp thiết, đề xuất trộn thí sinh toàn tỉnh đang vấp phải rào cản lớn về tính khả thi trong thực tiễn.
Tại các địa phương miền núi, nông thôn - nơi hạ tầng giao thông còn hạn chế - việc điều chuyển học sinh sang các điểm thi xa nhà sẽ tạo ra hàng loạt gánh nặng phát sinh: từ chi phí đi lại, sinh hoạt đến nguy cơ mất an toàn giao thông cho thí sinh.
Việc siết chặt kỷ cương thi cử là bắt buộc, nhưng tuyệt đối không nên chọn cách đè nặng áp lực và tốn kém lên vai người học.
Thay vào đó, thực tiễn tại nhiều địa phương như Hà Nội hay Ninh Bình đã chứng minh việc đan xen thí sinh hoàn toàn khả thi nếu được quy hoạch linh hoạt theo cụm trường.
Tùy thuộc vào quy mô và mật độ học sinh từng địa bàn, ngành giáo dục áp dụng giải pháp phân bổ phù hợp: nơi có số lượng thí sinh đông thì bố trí điểm thi độc lập ngay tại trường; nơi mật độ học sinh ít thì gộp các trường lân cận thành một cụm điểm thi chung.
Thí sinh trong cùng cụm được đan xen danh sách phòng thi, kết hợp điều động chéo 100% cán bộ coi thi từ nơi khác đến để vừa triệt tiêu tư duy "sân nhà", vừa bảo đảm khách quan mà không gây xáo trộn hành trình đi lại của học sinh.
Nhìn từ bài học của Hà Nội và thực tế địa phương khác, việc sắp xếp lại điểm thi hoàn toàn có thể đạt hiệu quả tối đa nếu tổ chức theo hệ thống khoa học.
Đối với mô hình cụm trường, giải pháp đặt ra là chỉ áp dụng đan xen thí sinh giữa các trường trung học phổ thông nằm trong cùng cụm địa lý có khoảng cách di chuyển hợp lý ở khu vực đô thị.
Đối với khu vực nông thôn và miền núi - nơi khoảng cách giữa các trường phụ thuộc lớn vào địa hình - cần ưu tiên giữ nguyên điểm thi tại chỗ nhưng áp dụng triệt để việc đan xen thí sinh giữa hệ công lập, tư thục và trung tâm Giáo dục thường xuyên trên cùng địa phương, kết hợp điều động chéo 100% cán bộ coi thi từ nơi khác đến để vừa đảm bảo khách quan, vừa không làm khó người học.
Lắp camera giám sát phòng thi: Giải pháp công nghệ chống gian lận thi tốt nghiệp trung học phổ thông
Gian lận thi cử có tổ chức hiếm khi xảy ra ở những nơi có sự kiểm sát chặt chẽ, mà thường lợi dụng chính những khoảng trống ngay trong phòng thi. Khi giám thị không thể bao quát toàn bộ thí sinh trong suốt thời gian làm bài, phòng thi vô tình trở thành điểm mù của công tác thanh tra.
Thế nhưng, do các phòng thi hiện hành chưa có hệ thống camera giám sát, những hành vi vi phạm bên trong rất khó bị phát hiện kịp thời, cũng như không có dữ liệu hình ảnh đối chiếu để cơ quan chức năng làm căn cứ hậu kiểm hay xử lý sau đó.
Vì vậy, việc trang bị hệ thống camera giám sát tại 100% phòng thi vừa khả thi về chi phí đầu tư công nghệ, vừa là bước đi cấp bách để kiểm soát kỳ thi. Dữ liệu hình ảnh niêm phong và lưu trữ trong 1 - 2 năm sẽ là căn cứ quan trọng để cơ quan quản lý và lực lượng an ninh trích xuất, xác minh khi phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc có đơn thư tố giác.
Việc đưa thiết bị giám sát vào phòng thi sẽ nâng cao ý thức chấp hành quy chế, ngăn ngừa vi phạm từ cả thí sinh lẫn cán bộ coi thi.
Chống gian lận thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ siết chặt yếu tố con người
Dù hệ thống công nghệ có hiện đại hay quy chế có chặt chẽ đến đâu, tất cả cũng chỉ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ. Nhìn nhận từ gốc rễ vấn đề, những vụ việc gian lận thi cử bị phanh phui thời gian qua cho thấy kẽ hở lớn nhất không nằm ở phương thức tổ chức, mà xuất phát từ sự lơi lỏng trong đạo đức công vụ, sự buông lỏng quản lý hoặc ý đồ tiếp tay có tổ chức của những người làm công tác tổ chức thi.
Thực tế đã chứng minh, nếu đội ngũ cán bộ coi thi và giám sát thực hiện đúng tinh thần trách nhiệm, việc gian lận trong phòng thi gần như không thể xảy ra.
Do đó, bài toán cốt lõi để khôi phục trật tự kỷ cương chính là đề cao tinh thần thượng tôn pháp luật và siết chặt chế tài đối với từng cá nhân tham gia. Kỳ thi không chấp nhận bất kỳ vùng cấm hay sự dung túng nào đối với hành vi vi phạm quy chế.
Để giải quyết triệt để vấn đề này, các cơ quan chức năng cần tăng cường giám sát chéo bằng cách bố trí đủ 3 cán bộ cho mỗi phòng thi, gồm 2 giám thị trực tiếp trong phòng và 1 giám thị hành lang phụ trách phạm vi hẹp, đồng thời quy định rõ trách nhiệm cá nhân của từng cán bộ theo danh sách phân công nhiệm vụ.
Đồng thời, cần cải tiến mã đề bằng cách gia tăng số lượng mã đề thi độc lập trong cùng một phòng thi, triệt tiêu hoàn toàn khả năng thí sinh ngồi cạnh hay trước - sau có thể sao chép hoặc dùng chung cấu trúc thứ tự câu hỏi.
Bên cạnh đó, việc áp dụng chế tài xử lý nghiêm minh như xử lý hình sự hoặc cấm giảng dạy vĩnh viễn đối với cán bộ, giáo viên cố tình vi phạm hay tiếp tay cho tiêu cực sẽ là biện pháp răn đe mạnh mẽ, bảo vệ tính nghiêm minh của kỳ thi.
Chống gian lận thi cử là hành trình bảo vệ tính chuẩn mực và giá trị thực chất của giáo dục. Việc siết chặt kỷ cương là bắt buộc, nhưng mọi giải pháp tổ chức đều phải lấy lợi ích cốt lõi của người học làm trung tâm.
Sự kết hợp đồng bộ giữa sắp xếp thí sinh hợp lý theo cụm, lắp camera giám sát phòng thi và đề cao trách nhiệm công vụ của cán bộ coi thi sẽ là lời giải hài hòa cho kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2027 và các năm tiếp theo - vừa đáp ứng yêu cầu khôi phục niềm tin dư luận, vừa không tạo thêm gánh nặng cho học sinh.
- Tham khảo thêm
