Xây dựng văn hóa học tập: Mệnh lệnh chiến lược từ trục cốt lõi "Khuyến học - Khuyến tài"

Từ truyền thống hiếu học đến việc định hình văn hóa học tập hiện đại

Lịch sử cho thấy, truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và tôn vinh tri thức chính là nền tảng tư tưởng quan trọng, đóng vai trò làm bệ đỡ để hun đúc nên văn hóa học tập và thúc đẩy sự phát triển của giáo dục Việt Nam qua nhiều thế hệ.

Ngay cả trong những giai đoạn lịch sử khó khăn, tinh thần hiếu học của người dân vẫn luôn được giữ gìn và phát huy. 

Dù hoàn cảnh kinh tế thiếu thốn hay trong thời kỳ chiến tranh, nhiều gia đình vẫn nỗ lực chăm lo cho con em được tiếp cận tri thức, tạo tiền đề hình thành nhiều dòng họ khoa bảng.

Các phong trào như Bình dân học vụ hay việc duy trì dạy và học trong hoàn cảnh chiến tranh đã thể hiện rõ quyết tâm vượt khó để duy trì nâng cao dân trí.

Tuy nhiên, nếu trước đây tinh thần hiếu học chủ yếu gắn liền với thi cử khoa bảng hoặc đáp ứng yêu cầu cấp thiết của từng giai đoạn, thì ngày nay, tinh thần ấy đang được nâng tầm để định hình nên một văn hóa học tập thường xuyên, suốt đời: học tập tự giác, thường xuyên và suốt đời.

 Qua 5 năm triển khai Quyết định 387/QĐ-TTg và Quyết định 677/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, việc thực hiện đồng bộ 5 mô hình cốt lõi (Gia đình học tập, Dòng họ học tập, Cộng đồng học tập, Đơn vị học tập và Công dân học tập) đã đưa việc học tập đi vào nền nếp. 

Tính đến nay, các chỉ tiêu phấn đấu về cả 5 mô hình học tập đều đạt và vượt so với mục tiêu đề ra: danh hiệu Gia đình học tập đạt 72% (vượt 2,39%), Dòng họ học tập vượt 5,62%, Cộng đồng học tập vượt 17,59%, Đơn vị học tập vượt 8,70% và Công dân học tập vượt 8,19%. Đây chính là môi trường thuận lợi để từng bước lan tỏa văn hóa học tập sâu rộng trong đời sống. 

Triết lý "Người kéo, người đẩy" trong việc lan tỏa văn hóa học tập

Xây dựng một văn hóa học tập bền vững đòi hỏi sự tham gia của toàn xã hội bên cạnh hệ thống giáo dục chính quy. GS.TS Nguyễn Thị Doan - Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam từng nhấn mạnh mối quan hệ phối hợp này qua nhận định: "Bộ Giáo dục và Đào tạo là người kéo, Hội Khuyến học là người đẩy".

Vai trò "đẩy" ở đây được hiểu là việc khơi dậy ý thức tự giác, chủ động học tập của mỗi người dân ở mọi lứa tuổi, mọi tầng lớp.

Sự đồng thuận của toàn xã hội đã giúp huy động nguồn lực to lớn, thể hiện qua tổng Quỹ khuyến học, khuyến tài cả nước đạt hơn 4.000 tỷ đồng (bình quân trên 42.000 đồng/người dân). 

Sự đồng hành từ các lực lượng vũ trang qua các chương trình như "Thầy giáo quân hàm xanh", "Con nuôi đồn biên phòng" hay các lớp xóa mù chữ vùng sâu vùng xa cũng góp phần củng cố nền tảng văn hóa học tập ở mọi dải đất quê hương.

Chương trình học bổng "Học không bao giờ cùng" do Hội Khuyến học Việt Nam khởi xướng đã trao hàng nghìn suất học bổng cho học sinh, sinh viên nghèo vượt khó và người lớn tuổi tự học thành tài.

Bên cạnh sự hỗ trợ thiết thực về vật chất, các hoạt động này còn tôn vinh tinh thần tự lực vươn lên, khuyến khích mọi lứa tuổi liên tục bồi đắp văn hóa học tập suốt đời.

Khuyến học số và Khuyến học xanh - động lực phát triển văn hóa học tập kỷ nguyên mới

Trong bối cảnh hội nhập hiện nay, văn hóa học tập không chỉ dừng lại ở kiến thức nhà trường mà đòi hỏi năng lực tự trau dồi liên tục. Nếu chỉ thụ động tiếp thu kiến thức sẵn có, con người dễ lâm vào tình trạng ngưng trệ về tư duy.

Do đó, việc duy trì thói quen đọc sách, chủ động tự học và học nghề thường xuyên là phương thức hiệu quả nhất để phát triển văn hóa học tập cá nhân và nâng cao năng lực thích ứng.

Đặc biệt, nhằm đáp ứng các yêu cầu chuyển đổi số quốc gia và thích ứng với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác khuyến học đã có bước chuyển mình mang tính đột phá.

Phong trào thi đua "Khuyến học số" (gắn với "Bình dân học vụ số") và "Khuyến học xanh" đang mở ra không gian học tập linh hoạt.

Hệ thống phần mềm đánh giá công nhận danh hiệu Công dân học tập được triển khai thống nhất toàn quốc đã số hóa quy trình đánh giá, tạo thói quen tương tác trên môi trường số.

Song song đó, mạng lưới hơn 10.000 Trung tâm học tập cộng đồng (đạt tỷ lệ 96,89% xã/phường) đã thu hút hơn 24,5 triệu lượt người tham gia các lớp cập nhật kiến thức, kỹ năng.

Việc kết hợp số hóa và nâng cao năng lực công nghệ cho người dân tại cơ sở đã giúp hình thành một hệ sinh thái văn hóa học tập số văn minh, hiện đại.

Bằng những đóng góp thiết thực và bền bỉ trong đời sống xã hội, khuyến học, khuyến tài chính là mạch nguồn bồi đắp tinh thần học tập suốt đời của mỗi người dân.

Từ những lớp học trong lịch sử đến các công dân số chủ động học tập trên thiết bị thông minh ngày nay, mục tiêu cốt lõi vẫn không thay đổi: Phát triển văn hóa học tập để nâng cao năng lực bản thân, tạo động lực phát triển nội sinh và đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/xay-dung-van-hoa-hoc-tap-menh-lenh-chien-luoc-tu-truc-cot-loi-khuyen-hoc-khuyen-tai-179260725192931722.htm