Phân loại hoạt động giáo dục không thể vừa làm vừa đoán

Mất phương hướng vì ranh giới mờ nhạt

Theo tinh thần Thông tư 85/2026/TT-BGD&ĐT, ranh giới pháp lý đã được vạch rõ: Hoạt động tăng cường nhằm bảo đảm mục tiêu giáo dục toàn diện phải hoàn toàn miễn phí, trong khi các chương trình nâng cao, mở rộng theo nguyện vọng cá nhân mới được thu phí thỏa thuận.

Thậm chí, văn bản này cũng đã chặn trước kẽ hở lách luật khi quy định việc phân định phải căn cứ vào bản chất tổ chức chứ không phụ thuộc vào tên gọi, đồng thời nghiêm cấm việc "biến tướng" nội dung tăng cường thành dịch vụ thu phí.

Thế nhưng, chính khoảng trống về hướng dẫn chi tiết trong cách định danh thực tế đã khiến các trường rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan, gặp khó trong việc xác định cụ thể một chương trình rơi vào nhóm nào.

Các môn học thường gọi là "môn liên kết" trước đây như tiếng Anh với giáo viên bản ngữ, STEM, kỹ năng sống, trải nghiệm... bản chất không phải là môn học riêng trong chương trình chính khóa, mà là hình thức hợp tác giáo dục.

Nếu hiểu theo hướng "giáo dục tăng cường phải miễn phí" thì giải pháp an toàn nhất cho nhà trường là chỉ tổ chức dạy đủ số tiết chính khóa theo quy định rồi cho học sinh về.

Thực tế nhiều năm qua, việc các trường lồng ghép các "môn liên kết" thu tiền vào thời khóa biểu đã vấp phải phản ứng gay gắt từ phụ huynh. Lý do là bởi các chương trình này không chỉ tạo thêm gánh nặng tài chính và áp lực học tập cho học sinh, mà chất lượng cũng như tính hiệu quả thực tế vẫn là dấu hỏi lớn đối với không ít phụ huynh.

Nay nếu quy định siết chặt, yêu cầu các hoạt động tăng cường phải miễn phí, nhà trường lại không có nguồn kinh phí để duy trì các mô hình hợp tác; còn nếu cắt bỏ hoàn toàn để tránh rắc rối, các trường lại đối mặt với băn khoăn về việc bố trí lịch trình, quản lý thời gian của học sinh khi kết thúc giờ chính khóa sớm.

Nếu chuyển sang "giáo dục theo nhu cầu" thì nhà trường được phép thu phí theo thỏa thuận, nhưng phải đảm bảo tính tự nguyện tuyệt đối và tổ chức ngoài giờ chính khóa.

Vướng mắc lớn nhất lúc này là nếu quản lý không tốt, việc tổ chức dạy theo nhu cầu ngay trong trường công lập rất dễ biến tướng thành "tự nguyện trên tinh thần bắt buộc" - điều sẽ tiếp tục châm ngòi cho sự bức xúc của phụ huynh vốn đã hoài nghi vào hiệu quả của các chương trình liên kết từ trước đến nay.

Chính sự thiếu rạch ròi trong tiêu chí phân loại các hoạt động giáo dục ngoài chính khóa đã đẩy các nhà trường vào thế "tiến thoái lưỡng nan". Nếu xếp vào hoạt động tăng cường để làm đúng quy định miễn phí thì không có nguồn lực, mà chuyển sang giáo dục theo nhu cầu để thu phí thì lại đối mặt với nguy cơ biến tướng và phản ứng từ phụ huynh.

Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược giữa các nhà trường

Do chưa có hướng dẫn chi tiết, thực tế đang xuất hiện những cách ứng phó trái ngược nhau giữa các nhà trường.

Một số trường chọn giải pháp an toàn là dừng hoàn toàn các hoạt động liên kết, cho học sinh về ngay sau khi hoàn thành số tiết chính khóa. Cách làm này giúp nhà trường tránh được rủi ro sai phạm trong thu chi, nhưng lại phát sinh bài toán khó cho phụ huynh trong việc bố trí thời gian đón con và quản lý con trẻ vào giữa giờ chiều.

Ở chiều ngược lại, một số nơi chọn cách xử lý bằng việc đổi tên gọi từ "môn liên kết" sang "giáo dục theo nhu cầu người học" để tiếp tục duy trì khoản thu.

Tuy nhiên, đúng như quy định tại khoản 3 Điều 4 của Thông tư 85/2026/TT-BGD&ĐT, việc phân định hoạt động phải căn cứ vào mục tiêu, nội dung, thời gian và cách thức tổ chức chứ không phụ thuộc vào tên gọi.

Do đó, nếu hình thức tổ chức, vị trí trên thời khóa biểu và nghĩa vụ đóng tiền của phụ huynh không có gì thay đổi, việc đổi tên thực chất chỉ mang tính hình thức trên giấy tờ. Nguy cơ "bình mới rượu cũ" - vốn bị nghiêm cấm theo điều khoản chuyển, tách nội dung tăng cường sang theo nhu cầu để thu tiền - vì thế rất dễ châm ngòi cho những phản ứng gay gắt từ dư luận.

Sự không thống nhất này xuất phát từ việc các nhà trường đang phải vừa làm vừa đoán quy định khi chưa có hướng dẫn chi tiết. Nếu không sớm có sự điều chỉnh và làm rõ từ cơ quan quản lý, tình trạng "mỗi nơi một kiểu" sẽ tiếp tục kéo theo những hệ lụy không đáng có.

Cần hướng dẫn cụ thể từ Thông tư 85/2026/TT-BGD&ĐT để gỡ khó cho cơ sở

Sự lúng túng của các nhà trường cho thấy một chính sách dù đúng đắn về mặt chủ trương nhưng nếu thiếu các tiêu chí định tính, định lượng rõ ràng thì rất khó đi vào cuộc sống một cách chuẩn mực.

Để Thông tư 85/2026/TT-BGD&ĐT thực sự phát huy hiệu quả và không bị biến tướng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần đưa ra bộ tiêu chí rõ ràng để định danh từng hoạt động. Phải quy định cụ thể, hoạt động theo nhu cầu được tổ chức vào khung giờ nào, quy trình đăng ký ra sao để đảm bảo tính tự nguyện thực sự, không chồng chéo với giờ học tăng cường.

Cùng với đó, cũng cần có cơ chế trao đổi, giải đáp thắc mắc kịp thời cho các trường phổ thông trong quá trình rà soát, điều chỉnh mô hình tổ chức.

Bên cạnh công tác siết chặt thu chi, việc tháo gỡ điểm nghẽn cơ chế tài chính là yêu cầu cấp thiết. Cần có chính sách ngân sách phù hợp để các nhà trường vừa chủ động tổ chức các chương trình giáo dục mở rộng theo đúng quy định, vừa tránh được áp lực lạm thu lên phụ huynh.

Siết chặt quản lý là điều cần thiết để đưa hoạt động giáo dục vào kỷ cương, nhưng siết sao cho nhà trường không phải "vừa làm vừa đoán" hay chọn cách lách luật đối phó mới là mục tiêu quan trọng.

Chỉ khi ranh giới giữa "tăng cường" và "theo nhu cầu" được phân định minh bạch bằng những hướng dẫn cụ thể, các nhà trường mới có thể yên tâm triển khai, đảm bảo quyền lợi cho học sinh và củng cố sự đồng thuận từ phía phụ huynh.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/phan-loai-hoat-dong-giao-duc-khong-the-vua-lam-vua-doan-179261017184120758.htm