Lối sống di truyền

Tôi chở mẹ ra bến xe bus, trời hiu hiu gió. Đã là tháng Mười Một mà mới chỉ chớm Đông, mẹ tôi dáng người khắc khổ, đôi tay gân guốc màu nâu sạm xách hai túi đồ đựng trong bịch nilon màu đen khổ lớn. Mẹ thấp thỏm sợ nhân viên xe bus la vì mẹ mang nhiều đồ. Ơn Trời, xe rộng rãi, ít khách lại qua, nên chắc chuyến đi của mẹ suôn sẻ. Tôi quay xe rời đi khi xe bus rời bến. Lòng nao nao rưng rức.

Càng nhiều tuổi, tôi càng nhớ mẹ mình nhiều hơn. Nhớ về thơ ấu bên mẹ, về quãng thời gian mẹ bằng tuổi tôi bây giờ còn tôi thì đang ở tầm tiểu học. Nhớ những chiều cùng mẹ bên ruộng ngô. Cũng là một mùa đông hanh hao, se sẽ như thế này.

Đời mẹ buồn như một tiểu thuyết cô đơn

Chiều chiều, tôi liêu xiêu khệ nệ phụ mẹ bưng xảo bầu ngô ra từng luống, từng luống, để mẹ trồng. Những luống ngô cao khum khum, gần chạm đầu gối đứa trẻ tôi lúc đó, mẹ cúi xuống, tay cẩn thận vun từng bầu đất vuông vắn với mầm ngô ba lá đã lên xanh rồi phủ một lớp đất mỏng. Lần lượt, lần lượt, hai mẹ con cứ thế lấp đầy cả mảnh ruộng. Tôi đau gãy cả lưng, nằm luôn lên trên mặt đất đã sạch những bầu ngô. Cảm giác đất lạnh chạm vào lưng, mềm mềm êm êm, giãn cơ giãn cốt.

Rồi bố tôi chạy chiếc xe máy Tàu vè vè trên đường bê tông, dừng xa xa mảnh ruộng, hò mẹ tôi về nấu cơm tôi. Giọng gọi với vừa ào ào vừa ra lệnh vừa gắt gỏng, cáu bẳn. Mẹ không phải kháng, quảy đôi quang gánh lên vai, tôi chậm rãi theo phía sau, mắt cụp lại như một con mèo nhà.

Mẹ tôi, chẳng có người thân nào thân thiết kề cận ngoài bố tôi và hai chị em tôi.

Chắc thế. Nên có lẽ dù cuộc hôn nhân chẳng mấy phần vui vẻ thuận ý, mẹ cũng cứ nhẫn nhịn cho hòa thuận qua ngày.

Ông ngoại tôi mất khi mẹ tôi còn chưa nhớ nổi mặt cha. Ông hy sinh trong trận Mậu Thân 1968 ác liệt. Một mình bà ngoại nuôi bốn chị em mẹ tôi khôn lớn. Rồi năm tôi hai tuổi, bà ngoại tôi qua đời, mẹ tôi theo chồng lên Tây Bắc lập nghiệp. Rừng thiêng nước độc, khác lạ và đói nghèo, mẹ còn nương nhờ ai ngoài cha mẹ chồng và chồng?

Cứ thế, mẹ tôi sống như cái bóng bên gia đình, không có quyền quyết định, không có tiếng nói, không có tự chủ kinh tế. Mẹ kể tôi nghe mọi nỗi niềm từ khi tôi chỉ còn là một đứa bé. Có lẽ tôi vừa là con của mẹ, vừa là người bầu bạn bên mẹ, vừa là tương lai có thể cho mẹ chút ủi an. Mẹ và tôi, cùng nhau bên mảnh ruộng, mùa đông như thế.

Khi trồng xong ngô, luống bầu đó được mẹ xới lên để gieo rau mùi, trồng xà lách và mấy khóm bí bò. Cứ thế, ngô cùng rau tốt um. Mẹ có lẽ không còn niềm vui nào ngoài niềm vui đồng ruộng, toàn tâm toàn ý chăm cho từng gốc ngô, gốc rau. Thấy đời xanh trong ánh mắt.

Bây giờ, tôi cũng như được chữa lành những chiều ra vườn, vun xới đám ngô mẹ đã tra hạt, tỉa lá, bắt sâu, nhổ cỏ cho luống rau. Dù đời tôi, đã tươi mới hơn nhiều.

Tôi nhớ mẹ cặm cụi mỗi lần xuống vườn tôi. Mẹ mải mê làm giúp tôi bao việc, từ hàng rào cho chuồng gà đến chôn cọc cho chiếc bể bạt, đến dọn chuồng chó, giặt cái thảm xơ dừa chùi chân, rửa sạch sân giếng…

Mẹ luôn tay luôn chân không ngơi nghỉ trong 2-3 ngày vội vã, để đỡ đần tôi bớt việc. Mẹ vẫn là cái bóng bên chồng, vẫn ngậm ngùi nghe chồng giục bữa cơm, vẫn chạy theo khẩu vị của bố tôi đến chán nản, nhưng mẹ vẫn thế, không từ bỏ, không phản kháng. Mẹ sống cuộc đời của tất thảy chúng tôi, trong những buồn vui âu lo vất vả khó nhọc trắng tay nghèo đớn tủi nhục và kiên cường.

Ngày bé, nghe những nỗi niềm mẹ tuôn rồi nhìn bố cư xử, tôi thường hay xui mẹ bỏ chồng. Nhưng giờ, tôi biết ơn biết mấy những đắng cay mẹ đã đa mang, những gian nan mẹ đã trải để giữ cho chúng tôi gia đình. Tôi cũng xót xa biết mấy cho mẹ mình - người đàn bà chịu bao mưa nắng, vẫn chưa có ngày nào thảnh thơi, ngơi nghỉ.

Về vườn, cho tôi sống lại ấu thơ

Tôi đã rời xa cái cuốc, cái liềm và phân gà phân lợn từ lâu lắm rồi. Có lẽ phải đến hơn hai mươi năm. Ấy mà thời thơ bé bên mẹ, theo mẹ lên đồi kiếm củi, theo mẹ ra đồng trồng ngô, vớt bèo, cấy lúa; theo mẹ đi hót phân gà, rồi cắt cỏ ủ phân xanh ấy,…bây giờ như mớ từ điển từ từ thức dậy. Tôi làm như một quán tính được trao truyền từ tiềm thức ấu thơ. Tay phát cỏ, mũi xộc lên mùi ngai ngái nồng nồng của cỏ, của đất. Tôi lẩm nhẩm mấy câu hát:

"Ta yêu em tình cờ như cơn mưa đầu mùa

Rơi trên sân cỏ già làm rụng rơi cánh hoa"(*)

Yêu thương, chưa bao giờ nhiều như hiện tại. Chắc thế.

Có thể yêu cả quá khứ, ôm ấp lấy cả đám cỏ già vừa bật tung khỏi đất, chất lại thành đống to chờ mưa nắng tháng ngày rã tan ra thành mùn. Yêu thương cả tuổi trung niên của mẹ và của chính mình. Cùng là đàn bà, cùng là con, cùng là mẹ, cùng là những người làm vườn biết vun xới cho đất, cho cây. 

Nỗi buồn của mẹ tôi, tôi không từng có nhưng đến tuổi này, tôi thấm thía biết chừng nào nỗi hiu quạnh cô đơn của những người đàn bà xứ sở này. Xứ xở vẫn còn "trọng nam khinh nữ", chỉ dạy đàn ông học hành có việc, biết kiếm tiền là tròn bổn phận nhưng dạy phụ nữ tề gia nội trợ, tam tòng tứ đức - "không biết làm, sau này lấy chồng, người ta chửi cho"; dạy phụ nữ thấy đàn ông không cờ bạc, gái gú, chơi bời, rượu chè,…đã là tốt nhưng lại không dạy đàn ông biết việc nhà là việc chung, mang thai, sinh con đẻ cái, thu vén gia đình - là sự hy sinh cao cả của người phụ nữ, là đánh đổi vóc dáng, sức khoẻ, kể cả sự nghiệp riêng. 

Người ta dạy đàn ông ra ngoài đàng hoàng lịch sự, không dạy đàn ông về nhà biết gọn gàng, ngăn nắp. Người ta dễ tha thứ và bỏ qua cho việc đàn ông không biết nấu cơm, giặt giũ và rửa bát bằng câu xuề xòa - "nó là đàn ông" nhưng lại nặng lời nếu phụ nữ không làm những việc đó, kể cả khi cô ấy thừa khả năng tài chính để bao trọn tất cả.

Cho nên, tôi cảm thấy mình được chữa lành biết mấy khi rời xa vòng quay của internet, khi một mình yên tĩnh bên vườn và cỏ. Khi chỉ có tôi thì thầm lời thân ái với đất và trời. Chân tôi chạm đất, tay tôi chạm đất, tóc tôi gió mơn mơ, tôi hít hà cả bầu không khí yên ả đó vào sâu thẳm tâm hồn. Tôi chấp nhận đám cỏ gai, tôi chấp nhận tôi, tôi chấp nhận sự bộn bề của đời sống như một thể tất yếu, như nhị nguyên của thế giới này. Có trái có phải, có yêu có ghét, có đúng có sai…để đến lúc, có là không, không là có; có có không không. Và không có gì cả.

Dường như, chuyện đàn ông, đàn bà cũng không còn quan trọng nữa. Dọn cỏ là dọn cỏ, trồng rau là trồng rau. Rau xanh rau xấu, rau mọc rau héo, cũng không còn quan trọng nữa. Thuận tự nhiên chỉ bao gồm việc tôi đã chú trọng vào thời điểm đó, vào bàn tay vun đất, vào giọt nước tưới cây, vào bón phân tỉa lá, còn lên hay không là việc của cỏ cây. Cây có đời đây, cỏ có đời cỏ, tôi có đời tôi.

Giống như việc tôi có một đứa con tên Cỏ. Tôi đã không còn hờn trách cuộc đời "tại sao lại là tôi, tại sao lại là con tôi?" - Không, tôi không kêu gào đau khổ hay chất vấn ông trời như thế nữa. Vì sao? Vì nếu không là tôi, không là con tôi thì sẽ là người khác, đứa trẻ khác. Sao tôi lại mong vào người khác, đứa trẻ khác? - Thật bất nhân. 

Tôi có đời tôi. Cỏ có đời Cỏ. Con tôi là như thế, tôi là như thế. Tôi yêu thương con hơn tất thảy, tìm mọi cách để con bên tôi. Con yêu tôi chắc cũng hơn tất thảy và trên hết, con yêu cuộc đời, nên con ở lại, với hình hài đó, với nụ cười ngây ngô đó, với sự hồn nhiên đầy nghị lực đó.

Cứ thế, tôi là một người phụ nữ trung niên, cuộc đời không có gì nổi bật, cũng không có nhu cầu nổi bật, để chân chạm đất, tay ôm con vào lòng, hít hà mùi nắng mưa, viết những dòng lưa thưa sớm tối, giữa trưa, và yêu biết mấy, cuộc đời này, yêu biết mấy, nguồn cội tôi, người sinh ra tôi, khu vườn tôi.

_{(*) Lời bài hát Chỉ chừng đó thôi - Phạm Duy}

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/loi-song-di-truyen-179261114110738042.htm