Kinh tế nông nghiệp thông minh - sức mạnh đối đầu với biến đổi khí hậu

"Kinh tế nông nghiệp thông minh" là gì?

Kinh tế nông nghiệp thông minh (Smart Agricultural Economy hoặc Smart Agri-economy) là mô hình kinh tế nông nghiệp áp dụng toàn diện các công nghệ hiện đại như IoT, AI, cảm biến, drone, big data, tự động hóa... vào tất cả các khâu từ sản xuất, quản lý đến tiêu thụ sản phẩm, nhằm tối ưu hóa hiệu quả sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Nội dung cốt lõi của định nghĩa này là:

- Kinh tế nông nghiệp thông minh là sự chuyển mình toàn diện trong cách tổ chức, quản lý và phân phối thực phẩm, không chỉ ở khâu canh tác truyền thống.

- Kinh tế nông nghiệp thông minh được phát triển với mục tiêu đa chiều: nâng cao năng suất, bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm, phát triển nông nghiệp bền vững.

- Kinh tế nông nghiệp thông minh tạo ra sức mạnh đối đầu với biến đổi khí hậu, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nhân dân trong điều kiện dân số tiếp tục tăng và từng bước già hóa dân số, diện tích canh tác thu hẹp lại để phát triển các khu công nghiệp, mở rộng giao thông đường thủy, đường bộ, đường hàng không.

Những công nghệ cốt lõi của kinh tế nông nghiệp thông minh

Những công nghệ cốt lõi để phát triển Kinh tế nông nghiệp thông minh gồm:

1. Internet vạn vật (IoT) và cảm biến (Sensor)

Thu thập dữ liệu thời gian thực về nhiệt độ, độ ẩm của đất, độ PH, ánh sáng, nồng độ CO2 và một số yếu tố môi trường.

Kết nối các máy móc, phương tiện kỹ thuật thông minh để tự động hóa quy trình bón phân, tưới tiêu, điều chỉnh nhiệt độ, không khí, độ thông gió của nhà kính...

Giúp người nông dân theo dõi tình trạng cây trồng, vật nuôi trong mọi không gian và thời gian của một ngày.

2. Trí tuệ nhân tạo (AI) và Dữ liệu lớn (Big Data)

Dựa vào cảm biến, hình ảnh vệ tinh, drone để phân tích, dự đoán về năng suất, phát hiện sâu bệnh qua các dữ liệu đã thu thập.

Tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, phân bón, nước, thuốc bảo vệ thực vật, sự phát triển của gia súc, gia cầm đang nuôi trong chuồng trại.

Ra quyết định quản lý trang trại chính xác, lập kế hoạch canh tác cho phù hợp với điều kiện khí hậu, sự thay đổi thời tiết.

Dùng các thiết bị thông minh để nhận dạng trái cây, quản lý hoạt động của Robot làm nhiệm vụ thu hoạch, quản trị chuỗi cung ứng.

3. Tự động hóa và Robot nông nghiệp

Dùng Robot nông nghiệp thông minh thay thế cho các công việc lặp đi lặp lại gây nặng nhọc cho người lao động như gieo trồng, vắt sữa bò, thu hoạch củ quả, làm sạch sản phẩm, phân loại rau quả để đóng gói, phun thuốc trừ sâu.

- Tăng độ chính xác và hiệu quả của các quy trình sản xuất, giảm chi phí lao động.

- Sử dụng drone để quan sát, giám sát cây trồng trên diện tích lớn, vẽ bản đồ ruộng, gieo hạt, phun thuốc trừ sâu...

4. Hệ thống định vị toàn cầu (GPS - Global Positioning System) và Công nghệ thông tin địa lý (GIS - Geographic Information System)

- Tạo bản đồ số hóa đất đai, địa hình, khí hậu để quy hoạch đồng ruộng, trang trại lớn nhỏ.

- Hỗ trợ xác định vị trí chính xác cho các hoạt động canh tác, bón phân, tưới tiêu theo từng khu vực.

- Phân tích không gian để lựa chọn vị trí trồng cây phù hợp, xây dựng hệ thống tưới tiêu hiệu quả.

5. Công nghệ chuỗi khối (Blockchain)

- Tăng cường tính minh bạch và truy xuất nguồn gốc sản phẩm nông nghiệp từ vườn sản xuất đến bàn ăn.

- Đảm bảo an toàn thực phẩm, bảo vệ quyền lợi nông dân và người tiêu dùng.

- Theo dõi quá trình sản xuất, vận chuyển và bảo quản sản phẩm nông nghiệp.

Phát triển đồng bộ các nền kinh tế có mục tiêu xanh hóa quốc gia để hỗ trợ phát triển kinh tế nông nghiệp thông minh

Nông nghiệp thông minh trong quá trình phát triển cần được sự hỗ trợ từ nhiều nền kinh tế và thể chế khác nhau, tạo thành hệ sinh thái đa dạng để thúc đẩy chuyển đổi số trong kinh tế nông nghiệp thông minh.

1. Kinh tế công nghệ & Khởi nghiệp (Industrial Economy & Entrepreneurship)

Kinh tế công nghệ và khởi nghiệp hiện đang đóng vai trò tiên phong trong thúc đẩy nông nghiệp thông minh.

Các Startups công nghệ nông nghiệp đang tích hợp các công cụ, máy móc chính xác và nền tảng số để xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp kết nối mới, kết hợp dữ liệu, tính bền vững và khả năng thương mại.

Các mô hình kinh doanh kết hợp các công nghệ với quan hệ đối tác giúp cho việc mở rộng quy mô thương mại.

Các công ty khởi nghiệp về nông nghiệp chính xác đang giới thiệu các công cụ quản lý dịch bệnh và tưới tiêu dựa trên dữ liệu.

Các nền tảng trực tuyến đang kết nối nông dân với người tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, loại bỏ các khâu trung gian, giúp người nông dân tiếp cận với tín dụng và bảo hiểm.

2. Kinh tế Tài chính và Ngân hàng (Finance Economy & Banking)

Agribank trở thành "điểm tựa" tài chính cho nông nghiệp thông minh. Những dòng vốn tín dụng như dòng máu dinh dưỡng cho các mô hình nông nghiệp thông minh đang hoạt động.

Nhiều dịch vụ cho thuê các thiết bị đắt tiền (Sensor hay Drone...) giúp cho nông dân giảm nhẹ các chi phí ứng dụng công nghệ nông nghiệp.

Các thị trường số sử dụng dữ liệu giao dịch để bảo lãnh các khoản vay nhỏ, thu hẹp khoảng cách giữa nông dân với tổ chức tài chính.

3. Kinh tế Chính phủ và Quốc gia (Government Economy/Public Sector)

Tích hợp nông nghiệp thông minh vào kế hoạch kinh tế số quốc gia là giải pháp không thể thiếu.

Tổ chức các vườn ươm công nghệ thực phẩm thế hệ mới là điều kiện giúp nông nghiệp thông minh bền vững.

Chính phủ có chính sách quy tụ các nhà đổi mới, các nhà hoạch định chính sách và các nhà đầu tư tập trung vào những trọng điểm nông nghiệp xanh để mở ra các chương trình phát triển lĩnh vực nông nghiệp thông minh.

4. Kinh tế Đô thị và Thành phố thông minh (Smart City Urban Economy)

Nhiều thành phố đang phát triển nông nghiệp đô thị với ứng dụng công nghệ cao để làm tăng giá trị sản phẩm nông nghiệp thay vì chạy theo số lượng sản phẩm.

Xây dựng các nhà màng, thủy canh, sản xuất giống, hoa lan, cá cảnh... bằng ứng dụng công nghệ cao để tăng giá trị từng mét vuông đất.

Tổ chức các trung tâm nghiên cứu công nghệ cao, chuyển giao công nghệ mới trong nông nghiệp, lan tỏa đến các vùng sản xuất trọng điểm.

5. Kinh tế Toàn cầu và Hợp tác Quốc tế (Global Economy & International Cooperation)

Các chương trình phát triển nông nghiệp thông minh không thể thiếu sự hỗ trợ của các đối tác quốc tế, nhất là từ Ban thư ký ASEAN.

Cần có các công ty khởi nghiệp quốc tế đầu tư vào nông nghiệp thông minh trong nước.

Nhiều tổ chức quốc tế có khả năng giúp thu hẹp khoảng cách giữa những dự án thí điểm triển vọng và tác động có thể nhân rộng.

Để có được sự phát triển đồng bộ các nền kinh tế nhằm thúc đẩy kinh tế nông nghiệp thông minh, ta cần các điều kiện sau:

- Đảng và Nhà nước cam kết tạo mọi nguồn lực và quyết tâm chính trị thúc đẩy kinh tế nông nghiệp thông minh trong quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh quốc gia.

- Thể chế mở rộng kinh tế nông nghiệp thông minh gồm các chính sách hỗ trợ tài chính, khuyến khích doanh nghiệp phát triển giải pháp công nghệ phục vụ nông nghiệp, chuyển giao công nghệ cho nông dân, phát triển nông nghiệp công nghệ cao đa chức năng... phải là điều kiện hàng đầu cho chiến lược thúc đẩy nông nghiệp thông minh.

- Xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp thông minh thông qua kết nối nhà khoa học nông nghiệp, nhà nghiên cứu công nghệ ứng dụng cho lĩnh vực nông nghiệp, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân để chia sẻ thông tin và tri thức.

- Thành lập các Trung tâm đổi mới sáng tạo và thử nghiệm công nghệ nông nghiệp để đánh giá, kiểm chứng và triển khai công nghệ hiệu quả.

- Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực phát triển nông nghiệp thông minh, mở rộng việc làm và xây dựng hệ thống nghề nghiệp cho lĩnh vực nông nghiệp quan trọng này.

Những mô hình kinh tế nông nghiệp thông minh điển hình ở Việt Nam hiện nay

Nông nghiệp thông minh hiện đang là một xu thế phát triển ở Việt Nam. Những mô hình kinh tế nông nghiệp thông minh hiện đang hoạt động đang tích cực sử dụng những công nghệ hiện đại để đối đầu với thách thức biến đổi khí hậu, dân số tăng và sức ép của xã hội về sản xuất nông sản sạch ngày càng cao.

Những mô hình nông nghiệp thông minh đang phát triển tốt

1. Các doanh nghiệp nhà kính thông minh sản xuất rau sạch như Dalat Hasfarm, VinEco... Nhờ nhà kính, người ta kiểm soát tốt môi trường canh tác, cho phép cây trồng phát triển quanh năm, giảm thiểu tác động tiêu cực của thời tiết, tiết kiệm nước tưới và hạn chế sâu bệnh.

2. Mô hình chăn nuôi gà tự động hóa ở Yên Bái, chủ trang trại là Nguyễn Văn Tám. Chuồng trại của Nguyễn Văn Tám tại Trấn Yên, quy mô 45.000 gà/lứa. Công nghệ áp dụng: Máng ăn, máng uống nước có cảm biến điều chỉnh lượng cấp theo nhu cầu. Hệ thống bạt che tự động, có giàn nóng lạnh, quạt gió kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm chuồng. Có camera giám sát đồng bộ tại mọi chuồng nuôi, cho phép theo dõi từ xa.

3. Trang trại Vinamilk ứng dụng công nghệ 4.0 nuôi bò sữa ở Tây Ninh với công nghệ nổi bật:

Chíp điện tử đeo ở cổ bò dùng để theo dõi các chỉ số hoạt động, tình trạng sức khỏe và năng suất sữa của từng con bò. Hệ thống tự động phân tích dữ liệu để đưa ra chế độ chăm sóc chuyên biệt.

Hệ thống làm mát tự động: Sử dụng cảm biến để duy trì môi trường chuồng trại mát mẻ, thoải mái cho bò, mô phỏng khí hậu ôn đới.

Hệ thống vắt sữa tự động: Xử lý hơn 200 con bò/một lần vắt sữa, đảm bảo chất lượng sữa.

Có hệ thống quản lý từ xa để nhân viên theo dõi sát sao các hoạt động của trang trại.

4. Mô hình nuôi cá quy mô lớn có tên In-Pond Raceway System (IPRS) hay còn gọi là mô hình "Sông trong ao" của Bùi Văn Tùng (Lý Nhân, Hà Nam).

Mỗi máng nuôi có thể tích 220m3 (kích thước 5m x 2m x 20m).

Năng suất của mỗi máng nuôi đạt 130kg/m3

Sản lượng mỗi chu kỳ nuôi: 28 tấn cá thành phẩm.

5. Trang trại trồng hoa Dalat Hasfarm là một cơ sở sản xuất hoa ổn định nhất trong khu vực Đông Nam Á. Quy mô trang trại là 125 ha trồng hoa trong nhà kính hiện đại.

Công nghệ ứng dụng:

Hệ thống nhà kính khung hoàn toàn bằng thép.

Áp dụng các quy trình sản xuất an toàn, đạt chứng nhận Global GAP và VietGAP.

Sử dụng hệ thống tưới tiêu tự động, nhỏ giọt và phun sương.

Ứng dụng IoT để kết nối và điều khiển thiết bị cảm ứng trong vườn.

Về doanh thu, Dalat Hasfarm đạt hàng trăm tỷ đồng mỗi năm từ việc cung cấp hoa và giống cho thị trường.

6. Mô hình nuôi đà điểu ở Ba Vì (Hà Nội). Nơi đây có hơn 100 hộ nuôi đà điểu, tập trung chủ yếu tại Vân Hòa, Tản Lĩnh. Mô hình này gồm một số trại nuôi, đưa ra thị trường những đặc sản đạt chuẩn OCOP 3-4 sao, được du khách ưa chuộng.

- Trang trại của ông Trần Hữu Mạnh (Vân Hòa) có diện tích 4.000 m², công suất 200 con, liên kết với 200 - 300 con vệ tinh/năm. Sau chi phí, mỗi năm thu về khoảng 700 triệu đồng.

- Trang trại của ông Nguyễn Văn Trung (Tản Lĩnh), mệnh danh là "Vua đà điểu". Trang trại này nuôi khoảng 150 con đà điểu, doanh thu mỗi năm là 2 tỷ đồng Việt Nam.

- Trang trại của ông Phan Ngọc Tú (Vân Hòa), đầu tư chuỗi sản xuất khép kín từ chăn nuôi, giết mổ đến chế biến, sản phẩm mang thương hiệu Tú Hường.

Các trang trại nuôi đà điểu đều dùng các công nghệ sau:

- Hệ thống giám sát môi trường: Lắp đặt cảm biến theo dõi nhiệt độ, độ ẩm trong chuồng, tự động điều chỉnh quạt gió và hệ thống tưới nước tạo môi trường lý tưởng cho đà điểu.

- Sử dụng phần mềm theo dõi sức khỏe và quá trình sinh sản của từng cá thể đà điểu, giúp nông hộ xác định thời điểm đẻ trứng, thời gian tiêm phòng và tính toán chi phí sản xuất chính xác.

- Hệ thống xử lý chất thải: Xây dựng chu kỳ sinh thái tự động, thu gom phân để làm phân bón hữu cơ cho cây trồng trong trang trại, nước thải được xử lý để nuôi cá, nuôi bèo.

- Đầu tư máy móc giết mổ, đóng gói, hút chân không, mở rộng thị trường ra ngoài tỉnh.

Những trung tâm nông nghiệp thông minh ở Việt Nam

An Giang

Sau khi hợp nhất, An Giang đang định hướng trở thành trung tâm nông nghiệp thông minh quy mô lớn, đặc biệt tập trung vào lĩnh vực lúa gạo và thủy sản nước ngọt. An Giang có diện tích sản xuất nông nghiệp lớn nhất Đồng bằng Sông Cửu Long và cả nước. Mục tiêu mà An Giang hướng tới là ứng dụng công nghệ cao, giảm phát thải và nâng cao giá trị nông sản.

An Giang đang triển khai Đề án "Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao" gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng Sông Cửu Long. An Giang có tham vọng trở thành "Vựa lúa lớn nhất Việt Nam", định hình vị thế mới, trở thành trung tâm nông nghiệp thông minh, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, gắn với chuỗi giá trị và thị trường toàn cầu.

Đồng bằng sông Hồng

Vùng Đồng bằng sông Hồng đang định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng thông minh, tập trung vào nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản, đảm bảo an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp bền vững.

Hướng đi của Đồng bằng sông Hồng là:

- Phát triển các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp theo chuỗi giá trị, liên kết chặt chẽ "Nông dân - Hợp tác xã - Doanh nghiệp - Thị trường"; phát triển mô hình Cánh đồng lớn để khắc phục tình trạng đất đai phân tán, manh mún, khó ứng dụng công nghệ cao.

- Xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia có tính mở và liên thông như một "trục dữ liệu" kết nối các bên liên quan.

- Chuyển từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang tư duy "kinh tế nông nghiệp".

- Tạo đột phá trong khâu chế biến, bảo quản nông sản và kết cấu hạ tầng hiện đại.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/kinh-te-nong-nghiep-thong-minh-suc-manh-doi-dau-voi-bien-doi-khi-hau-179260602112629345.htm