Hiệu trưởng, hiệu phó phải nói được tiếng Anh, công cụ có lấn át năng lực cốt lõi?

Vấn đề không nằm ở việc có nên khuyến khích người làm giáo dục học ngoại ngữ hay không, mà ở chỗ các tiêu chí ấy được xây dựng trên cơ sở nào, đo lường ra sao, và liệu có vô tình đặt một kỹ năng công cụ ngang hàng với năng lực cốt lõi của người làm quản lý giáo dục?

Khi phương tiện hỗ trợ dễ bị nhầm lẫn với năng lực cốt lõi

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, tiếng Anh là một công cụ đắc lực giúp nhà quản lý tiếp cận tri thức mới, nghiên cứu tài liệu và mở rộng kết nối bên ngoài.

Tuy nhiên, về mặt bản chất, ngoại ngữ vẫn là phương tiện hỗ trợ chứ không thể thay thế cho năng lực cốt lõi của một hiệu trưởng hay phó hiệu trưởng.

Năng lực cốt lõi ấy nằm ở tư duy quản trị sư phạm, khả năng dẫn dắt đội ngũ, am hiểu tâm lý học đường, xử lý các tình huống giáo dục và xây dựng môi trường sư phạm nhân văn.

Khi Thông tư 94/2026/TT-BGDĐT đặt yêu cầu "lãnh đạo sử dụng được tiếng Anh để làm việc trực tiếp với người nước ngoài" như một điều kiện cứng ngay từ Mức độ 1 - và tăng lên hai lãnh đạo ở Mức độ 3 - quy định này vô tình tạo ra một điểm nghẽn: đặt trọng tâm vào một kỹ năng cụ thể thay vì nhìn nhận toàn diện năng lực điều hành của người đứng đầu.

Nếu quá đề cao khả năng giao tiếp tiếng Anh như một thước đo chuẩn mực của năng lực quản lý, hệ thống đánh giá có nguy cơ bỏ sót những giá trị thực chất: một nhà quản lý giỏi chuyên môn, tận tâm và điều hành hiệu quả có thể bị đánh giá thấp hơn một người giao tiếp ngoại ngữ trôi chảy nhưng yếu về tư duy sư phạm.

Cách tiếp cận này vô tình tạo ra những áp lực chưa thực sự phù hợp với mặt bằng chung của đội ngũ quản lý hiện nay.

Bài toán từ thực tiễn triển khai và cách thức đo lường khi triển khai Thông tư 94/2026/TT-BGDĐT

Sự băn khoăn của cơ sở không xuất phát từ tâm lý ngại đổi mới, mà gắn liền với hai bài toán mang tính thực tế.

Việt Nam có hàng chục nghìn trường phổ thông với điều kiện kinh tế - xã hội phân hóa sâu sắc. Ở nhiều địa phương miền núi, nông thôn, ngay cả giáo viên tiếng Anh đứng lớp còn thiếu hụt, cơ hội tiếp xúc với yếu tố nước ngoài gần như bằng không.

Việc áp đặt tiêu chuẩn lãnh đạo phải "làm việc trực tiếp với người nước ngoài" mà thiếu đi dữ liệu khảo sát nền tảng về năng lực thực tế của đội ngũ đương nhiệm rất dễ tạo ra áp lực quá tải cho các địa phương khó khăn.

Bên cạnh đó, thách thức trong định lượng và đánh giá cũng là một thách thức lớn khi khái niệm "làm việc trực tiếp với người nước ngoài" mang tính định tính cao. 

Nếu thiếu những hướng dẫn cụ thể, rõ ràng và minh chứng thuyết phục, quá trình đánh giá theo Thông tư 94/2026/TT-BGDĐT rất dễ rơi vào bề nổi, hoặc phụ thuộc vào các loại chứng chỉ trên giấy tờ thay vì đo lường đúng hiệu quả thực tế trong công tác quản lý.

Trả ngoại ngữ về đúng vị trí trong thước đo quản trị

Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là một mục tiêu chiến lược đúng đắn, nhưng muốn đi đường dài, chính sách cần đặt đúng trọng tâm vào hiệu quả dạy học của giáo viên và năng lực sử dụng ngôn ngữ của học sinh, thay vì biến chuẩn ngoại ngữ của lãnh đạo thành một điều kiện mang tính loại trừ.

Để tránh những cách đánh giá mang tính hình thức và bảo đảm sự công bằng cho đội ngũ làm giáo dục, cơ quan quản lý cần cân nhắc điều chỉnh theo hướng thực chất hơn.

Nhà trường vốn vận hành hiệu quả dựa trên sự phân công lao động khoa học, trong đó hiệu trưởng đóng vai trò giữ nhịp quản trị chung, còn nhiệm vụ kết nối quốc tế hay thẩm định chuyên môn song ngữ hoàn toàn có thể giao cho phó hiệu trưởng chuyên trách hoặc tổ trưởng ngoại ngữ.

Do đó, tiêu chuẩn đánh giá nên tính đến năng lực tổng hợp của cả bộ máy thay vì đóng khung vào cá nhân người đứng đầu.

Mặt khác, việc chuyển từ đánh giá khả năng cá nhân sang hiệu quả kiến tạo sẽ giúp thay đổi cách nhìn nhận. Thay vì chấm điểm việc lãnh đạo có nói được tiếng Anh hay không, hệ thống nên đo lường xem họ đã xây dựng được môi trường học tập ra sao, huy động được những nguồn lực học liệu và công nghệ nào để tạo ra sự tiến bộ thiết thực cho học sinh.

Ngoại ngữ giúp người làm giáo dục mở rộng tầm nhìn ra thế giới, nhưng chính tâm huyết, tư duy sư phạm và năng lực quản trị mới là nền tảng giữ cho ngôi trường đứng vững.

Xây dựng một thước đo đánh giá thực chất khi triển khai Thông tư 94/2026/TT-BGDĐT, hài hòa giữa tầm nhìn chiến lược và điều kiện thực tiễn, chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ những giá trị bền vững của giáo dục phổ thông.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/hieu-truong-hieu-pho-phai-noi-duoc-tieng-anh-cong-cu-co-lan-at-nang-luc-cot-loi-179261113182915831.htm