Elon Musk nói về tương lai AI: Nhân loại có thực sự "xoá sổ" chính mình?

Trí tuệ tập thể: Khi máy móc vượt qua giới hạn sinh học

Lập luận cốt lõi cho sự "bất lực" của con người nằm ở tốc độ học tập. Khác với sự học cá nhân và chậm chạp của sinh học, máy móc sở hữu khả năng tích lũy tri thức tập thể. Một mạng lưới gồm 10.000 robot phẫu thuật không học tập riêng lẻ; chúng chia sẻ chung một cơ sở dữ liệu và kinh nghiệm. Khi một robot học được cách xử lý một biến chứng hiếm gặp, 9.999 robot còn lại lập tức sở hữu kỹ năng đó.

Với khả năng học hỏi theo mạng lưới này, Musk dự báo trí tuệ máy móc sẽ vượt qua tổng trí tuệ của toàn nhân loại cộng lại vào năm 2030. Con người, với bộ não sinh học bị giới hạn bởi thời gian và sự truyền thụ cá nhân, dường như đang thua ngay từ vạch xuất phát trong cuộc đua về năng suất trí tuệ.

Musk ví sự phát triển của AI và robot như một "cơn sóng thần siêu thanh", không thể đảo ngược. Tầm nhìn này không chỉ dừng lại ở sự tiến bộ kỹ thuật mà còn là một cuộc chuyển giao ở cấp độ loài. Musk thậm chí đã dùng cụm từ đầy cay đắng khi ví con người chỉ như một "bộ nạp sinh học" (biological bootloader) - bước đệm cần thiết để khởi động cho một nền văn minh kỹ thuật số mới mạnh mẽ và bền vững hơn.

Sự "bất lực" của con người thể hiện rõ nhất ở khả năng cạnh tranh trong lao động: Trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) có khả năng thực hiện bất kỳ nhiệm vụ trí tuệ nào như con người nhưng với tốc độ và độ chính xác tuyệt đối. Những nhân viên văn phòng vốn là "xương sống" của xã hội hiện đại sẽ là những người đầu tiên bị thay thế khi mọi tác vụ qua bàn phím và chuột đều trở nên kém cỏi hơn AI. 

Ngay cả những ngành nghề đòi hỏi trình độ cao như y khoa cũng không ngoại lệ; Musk cho rằng việc học trường y sẽ trở nên "vô nghĩa" khi robot phẫu thuật Optimus được dự báo sẽ vượt trội hơn các bác sĩ hàng đầu chỉ trong 3 năm tới.

Nếu robot của Elon Musk có thể trở thành bác sĩ phẫu thuật giỏi hơn bất kỳ chuyên gia nào nhờ khả năng quan sát đa phổ và sự khéo léo cơ khí tuyệt đối, thì hệ thống đào tạo kéo dài hàng thập kỷ của con người sẽ đối mặt với sự lỗi thời.

Bên cạnh đó, khái niệm quyền lực cũng đang dịch chuyển. Trong kỷ nguyên "siêu thặng dư", khi hàng hóa rẻ đến mức tiền bạc mất đi ý nghĩa, năng lượng sẽ trở thành loại "tiền tệ" thực sự. Quyền lực xã hội sẽ không còn nằm ở các bảng cân đối kế toán mà nằm ở khả năng kiểm soát hạ tầng tính toán và nguồn điện năng để vận hành "bộ não" của hành tinh.

Dự đoán của Musk không phải là "lời tiên tri mê tín" khi có sự đồng thuận từ một số nhà lãnh đạo công nghệ khác như Sam Altman (CEO OpenAI) - những người tin rằng AGI sẽ xuất hiện trong khoảng 2025-2027 nhờ sự bùng nổ của năng lực tính toán. 

Để hiện thực hóa điều này, các hệ thống hạ tầng khổng lồ đang được xây dựng. Ví dụ, các cụm máy tính huấn luyện thế hệ tiếp theo của Tesla như Cortex 2 đang hướng tới mục tiêu công suất khoảng nửa gigawatt để duy trì khả năng cạnh tranh và huấn luyện các mô hình AI tiên tiến.

Khoảng lặng trước cơn bão: 3-7 năm hỗn loạn và "chân không giá trị"

Như vậy, nếu mọi lộ trình về AI theo đúng như Elon Musk dự đoán, nhân loại sẽ không tiến vào kỷ nguyên AI một cách êm đềm. Musk cảnh báo về một giai đoạn chuyển tiếp kéo dài từ 3-7 năm đầy hỗn loạn, nơi những biến động xã hội lớn sẽ xảy ra khi các ngành nghề bị thay thế đột ngột.

Thách thức lớn nhất không phải là thiếu thốn vật chất vì Musk dự báo về một nền "Thu nhập cao phổ quát" (UHI). Ông dự đoán về một kỷ nguyên "siêu thặng dư", nơi chi phí lao động và trí tuệ giảm xuống gần bằng không, dẫn đến giá cả hàng hóa sụp đổ. Trong thế giới đó, con người không cần tiết kiệm cho hưu trí vì tiền bạc sẽ không còn quan trọng. Mọi nhu cầu vật chất đều được thỏa mãn.

Nhưng chính trong sự sung túc tột cùng ấy, một nguy cơ mới nảy sinh: Sự bất lực về tinh thần. Khi máy móc đã làm mọi thứ, từ chẩn đoán bệnh cho đến phẫu thuật, con người đối mặt với một "chân không giá trị". Nếu không tìm ra mục đích sống mới ngoài lao động, nền văn minh có thể rơi vào một cuộc khủng hoảng hiện sinh và tự sụp đổ trong chính sự thịnh vượng của mình. 

Khi lao động (thứ tạo ra ý nghĩa sống và bản sắc xã hội) bị tước bỏ, con người sẽ phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng hiện sinh chưa từng có: Chúng ta tồn tại để làm gì khi máy móc có thể làm mọi thứ tốt hơn?

Góc nhìn phản biện: Con người vẫn còn cơ hội?

Tuy nhiên, sự bất lực của con người có thể đã bị thổi phồng. Yann LeCun - nhà khoa học trưởng tại Meta, cho rằng các hệ thống AI hiện nay vẫn "thiếu mô hình thế giới" và khả năng lập kế hoạch thực tế, thậm chí chưa thông minh bằng một con mèo nhà. Việc đạt tới trí tuệ ngang tầm con người vẫn còn là một con đường dài với nhiều thử thách.

Thêm vào đó, một nghiên cứu khoa học năm 2023 ước tính xác suất để đạt được một AGI mang tính đột phá vào năm 2043 là dưới 1%. Các nhà nghiên cứu lập luận rằng sự thành công của AGI đòi hỏi sự hội tụ đồng thời của phần cứng, phần mềm và cả các yếu tố chính trị - xã hội phức tạp mà khung thời gian ngắn ngủi của Musk khó lòng đáp ứng

Sự khác biệt giữa "thông minh tính toán" và "trí tuệ hiện sinh" là rất lớn. AI có thể tối ưu hóa mục tiêu, nhưng nó không thể hiểu tại sao một mục tiêu là đúng đắn về mặt đạo đức. Con người không bất lực vì chúng ta là thực thể duy nhất có khả năng xác lập giá trị và mục đích - thứ mà các thuật toán không thể tự sinh ra.

Mặc dù Elon Musk không phải là một nhà bình luận đứng ngoài cuộc. Ông là người ở trung tâm của cơn lốc công nghệ đương đại, từ xe điện, năng lượng, vũ trụ cho tới AI và robot. Vì vậy, những phát biểu của Musk luôn mang trọng lượng đặc biệt: Musk không chỉ mô tả tương lai, mà còn góp phần trực tiếp tạo ra nó.

Tuy nhiên, cần nhìn thẳng vào một thực tế đã được chứng minh: Elon Musk có xu hướng đẩy các dự báo của mình tới kịch bản cực đoan nhất. Ông thường nói về "điểm không thể quay đầu", về những bước nhảy công nghệ xảy ra gần như tức thì. Trong những "tuyên ngôn" đó, Musk thường đúng về xu hướng, nhưng sai về tốc độ và mức độ. Xe tự lái hoàn toàn, thuộc địa hóa sao Hỏa hay AGI “trong vài năm tới” đều là những ví dụ điển hình. 

Điều này không làm ông trở nên thiếu tin cậy, nhưng buộc người nghe phải đặt câu hỏi cốt lõi: Liệu đây là một dự báo khoa học dựa trên bằng chứng vững chắc hay là một thông điệp chiến lược nhằm tạo áp lực xã hội, chính sách và cả thị trường?

Tương lai không phải là điều tự nhiên xảy đến, mà là điều chúng ta lựa chọn. AI không phải là một thực thể tự trị; nó phụ thuộc vào dữ liệu, năng lượng và mục tiêu do con người thiết lập.

Nhân loại chỉ thực sự bất lực khi tự từ bỏ quyền quản trị và đặt giới hạn cho công nghệ. Thay vì lo sợ trở thành "bộ nạp sinh học" cho máy móc, nhân loại cần tận dụng giai đoạn chuyển tiếp này để tái định nghĩa vai trò của mình: Từ những người lao động chân tay hay trí óc thuần túy, trở thành những người kiến tạo giá trị và đạo đức cho một nền văn minh mới. 

Công nghệ có thể thay đổi thế giới, nhưng chỉ con người mới có quyền quyết định thế giới ấy có đáng sống hay không.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/elon-musk-noi-ve-tuong-lai-ai-nhan-loai-co-thuc-su-xoa-so-chinh-minh-179260115135256183.htm