Botulinum: Độc tố chết người trong bữa ăn quen thuộc

Vụ ngộ độc khiến 3 trẻ em ở Đà Nẵng phải thở máy sau khi ăn cá ủ chua đầu tháng 3/2026 một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về độc tố botulinum - chất độc thần kinh được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm mạnh nhất từng được biết đến, có thể xuất hiện trong những thực phẩm lên men hoặc bảo quản yếm khí quen thuộc.

3 trẻ nguy kịch sau bữa ăn có cá ủ chua

Ngày 9/3/2026, Bệnh viện Đa khoa khu vực miền núi phía Bắc Quảng Nam (thuộc Sở Y tế thành phố Đà Nẵng) tiếp nhận 3 bệnh nhân trong cùng một gia đình 5 người nhập viện sau khi ăn cá ủ chua tự chế. Trong đó, 3 trẻ em (15, 11 và 7 tuổi) có biểu hiện nặng với các triệu chứng thần kinh điển hình: yếu cơ, khó nuốt, nói khó và suy hô hấp.

Các bệnh nhi nhanh chóng được đưa vào hồi sức tích cực, phải hỗ trợ thở máy do nguy cơ liệt cơ hô hấp - biến chứng nguy hiểm nhất của ngộ độc botulinum.

Do loại ngộ độc này hiếm gặp và thuốc giải độc không có sẵn trong nước, ngành y tế Việt Nam đã đề nghị hỗ trợ khẩn cấp từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Từ kho dự trữ toàn cầu tại Geneva (Thụy Sĩ), WHO đã điều phối 5 lọ huyết thanh kháng độc tố botulinum (Botulism Antitoxin Heptavalent - BAT) về Việt Nam.

Mỗi lọ thuốc có giá khoảng 8.000 USD, tương đương hơn 200 triệu đồng, và được vận chuyển khẩn cấp bằng đường hàng không trước khi chuyển tiếp đến Đà Nẵng để điều trị cho bệnh nhân.

Sau khi được truyền huyết thanh kháng độc tố, tình trạng các bệnh nhi có dấu hiệu cải thiện dần. Tuy nhiên, các bác sĩ cho biết bệnh nhân vẫn cần được theo dõi chặt chẽ vì tổn thương thần kinh do botulinum có thể kéo dài.

Botulinum - Độc tố mạnh nhất thế giới  

Botulinum là độc tố do vi khuẩn Clostridium botulinum sinh ra. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), đây là một trong những chất độc sinh học mạnh nhất từng được biết đến.

Độc tố này tấn công trực tiếp hệ thần kinh, ngăn chặn tín hiệu từ dây thần kinh truyền đến cơ. Khi đó, cơ thể sẽ bị liệt tiến triển, bắt đầu từ các cơ vùng mặt và cổ, sau đó lan xuống tay chân và cuối cùng là cơ hô hấp.

Chỉ một lượng độc tố cực nhỏ cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng. WHO cho biết liều gây chết có thể chỉ ở mức vài nanogram trên mỗi kilogram cân nặng.

Triệu chứng ngộ độc thường xuất hiện 12-36 giờ sau khi ăn thực phẩm nhiễm độc, với các dấu hiệu như: nhìn mờ hoặc nhìn đôi nói khó, nuốt khó khô miệng, yếu cơ khó thở

Điểm đặc biệt của botulism là người bệnh thường không sốt và vẫn tỉnh táo, trong khi cơ thể dần bị liệt.

Ngay cả với điều trị hiện đại, WHO cho biết tỷ lệ tử vong của bệnh vẫn khoảng 5-10%, và nhiều bệnh nhân phải thở máy trong thời gian dài trước khi hồi phục.

Nguy cơ từ thực phẩm quen thuộc

Vi khuẩn Clostridium botulinum tồn tại phổ biến trong môi trường tự nhiên, đặc biệt trong đất và bùn, dưới dạng bào tử rất bền.

Khi gặp điều kiện thuận lợi nhất là môi trường yếm khí (thiếu oxy); bào tử có thể phát triển và sinh độc tố. Điều này khiến nhiều loại thực phẩm quen thuộc trở thành nguồn nguy cơ nếu được chế biến hoặc bảo quản không đúng cách.

Các thực phẩm dễ tạo môi trường cho vi khuẩn phát triển gồm: cá ủ chua, cá muối rau củ muối hoặc lên men thực phẩm đóng hộp hoặc đóng lọ tự chế thịt, cá bảo quản kín trong thời gian dài

WHO cảnh báo phần lớn các vụ ngộ độc botulinum trên thế giới có liên quan đến thực phẩm chế biến thủ công hoặc bảo quản không đúng kỹ thuật.

Vụ việc tại Đà Nẵng cho thấy chỉ một bữa ăn tưởng như quen thuộc cũng có thể tiềm ẩn nguy cơ lớn. Và đôi khi, để cứu một bệnh nhân ngộ độc botulinum, hệ thống y tế phải huy động những lọ thuốc giải độc trị giá hàng nghìn USD từ nửa vòng trái đất.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/botulinum-doc-to-chet-nguoi-trong-bua-an-quen-thuoc-179260312122743263.htm