Meta sửa điều khoản thu thập dữ liệu: Báo chí vẫn đối mặt bài toán bản quyền AI
Meta đã sửa điều khoản thương mại sau khi các chuyên gia pháp lý cảnh báo quy định mới có thể mở đường cho việc thu thập nội dung từ website báo chí để phát triển AI. Tuy nhiên, quyền kiểm soạn dữ liệu vẫn gây ra nhiều tranh luận trái chiều khi các toà soạn phải thương lượng với những nền tảng công nghệ lớn.
Phiên bản điều khoản ban đầu cho phép Meta sử dụng phần mềm tự động để truy cập, lập chỉ mục, lưu trữ, phân tích và thu thập nội dung từ các tên miền, trang web hoặc đường dẫn liên quan đến tài khoản doanh nghiệp. Nội dung thu thập có thể được sử dụng để phát triển, cải thiện, nghiên cứu và huấn luyện các sản phẩm, dịch vụ của Meta.
Điều khoản thương mại gây tranh cãi của Meta
Ngày 30/10/2026, điều khoản thương mại mới của Meta dự kiến có hiệu lực, yêu cầu các doanh nghiệp tiếp tục sử dụng sản phẩm của công ty cho mục đích thương mại chấp nhận những quy định liên quan đến việc thu thập dữ liệu từ website gắn với sản phẩm, dịch vụ của họ.
Theo Nieman Journalism Lab, phiên bản điều khoản ban đầu cho phép Meta sử dụng phần mềm tự động để truy cập, lập chỉ mục, lưu trữ, phân tích và thu thập nội dung từ các tên miền, trang web hoặc đường dẫn liên quan đến tài khoản doanh nghiệp. Nội dung thu thập có thể được sử dụng để phát triển, cải thiện, nghiên cứu và huấn luyện các sản phẩm, dịch vụ của Meta.
Điểm gây lo ngại là phạm vi áp dụng của quy định. Nhiều cơ quan báo chí sử dụng tài khoản doanh nghiệp trên Facebook, Instagram hoặc WhatsApp để phân phối tin tức, tiếp cận độc giả và vận hành hoạt động truyền thông. Nếu điều khoản được diễn giải theo nghĩa rộng, nội dung trên website của các tòa soạn có thể nằm trong phạm vi dữ liệu Meta được phép thu thập, ngay cả khi bài báo không được đăng trực tiếp trên nền tảng này.
Ảnh chụp màn hình ngày 19/10 trang thông tin các điều khoản thương mại của Meta.
Các luật sư về truyền thông và sở hữu trí tuệ nhận định, điều khoản này có thể giúp Meta tiếp cận lượng lớn nội dung mà nếu được cấp phép theo cách thông thường, công ty có thể phải trả hàng triệu USD.
Giáo sư Luật tại Đại học Cornell James Grimmelmann cảnh báo điều khoản mới được diễn đạt quá rộng, có thể cho phép Meta thu thập nội dung từ website của các cơ quan báo chí để phát triển sản phẩm AI. Điều này làm dấy lên lo ngại Meta có thể sử dụng chính nội dung báo chí để tạo ra các sản phẩm cạnh tranh với chính những đơn vị sản xuất ra nội dung đó.
Theo điều khoản ban đầu, doanh nghiệp không có quyền lựa chọn từ chối riêng quy định mới mà vẫn phải tiếp tục sử dụng các sản phẩm Meta cho mục đích thương mại. Nếu không đồng ý, họ phải ngừng truy cập/ngừng sử dụng các sản phẩm này cho mục đích kinh doanh.
Quy định đặt các tòa soạn trước lựa chọn khó khăn: tiếp tục sử dụng những nền tảng có khả năng đưa tin tức đến đông đảo độc giả, hay cân nhắc rủi ro liên quan đến phạm vi quyền mà Meta có thể viện dẫn để thu thập nội dung từ website của mình.
Meta sửa điều khoản sau phản ứng của giới chuyên gia
Ngày 17/10, Nieman Journalism Lab đưa tin Meta đã sửa điều khoản, loại bỏ từ “huấn luyện” khỏi danh sách mục đích sử dụng dữ liệu và giới hạn phạm vi vào các sản phẩm quảng cáo, kinh doanh. Sau đó, TechCrunch đưa tin công ty tiếp tục loại bỏ phần ngôn ngữ gây tranh cãi.
Meta cho biết việc cập nhật nhằm hợp nhất các quy định về thu thập dữ liệu vốn được phân tán trong nhiều điều khoản. Công ty khẳng định thay đổi này không làm thay đổi cách sử dụng trình thu thập dữ liệu trên web. Theo giải thích của Meta, việc truy cập website bên thứ ba nhằm lấy thông tin chính xác về sản phẩm để cải thiện quảng cáo và các sản phẩm kinh doanh, không nhằm thu thập tin tức để huấn luyện AI.
Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý cho rằng điều khoản sau khi sửa đổi vẫn chưa xác định rõ giới hạn sử dụng dữ liệu, đặc biệt là những website mà Meta được phép thu thập nội dung.
Fanpage Tạp chí Công dân và Khuyến học có liên kết với website Tạp chí điện tử.
Điều khoản về quyền thu thập dữ liệu của Meta tạo áp lực lên báo chí
Vụ việc của Meta đặt ra ranh giới quan trọng giữa quyền truy cập dữ liệu và quyền sử dụng nội dung có bản quyền. Một website cho phép trình thu thập dữ liệu truy cập không có nghĩa nhà xuất bản/doanh nghiệp đã đồng ý để nội dung được sử dụng cho mọi mục đích, trong đó có huấn luyện AI.
Tệp robots.txt giúp doanh nghiệp và các cơ quan báo chí đưa ra chỉ dẫn đối với trình thu thập dữ liệu tự động, nhưng không thay thế các quy định pháp luật về bản quyền. Vì vậy, việc thu thập dữ liệu và việc sử dụng nội dung báo chí vẫn cần được xem xét riêng, căn cứ vào mục đích sử dụng, thỏa thuận cấp phép và pháp luật áp dụng.
Đây cũng là lý do các tòa soạn cần những công cụ không chỉ ngăn chặn truy cập trái với chỉ dẫn, mà còn giúp theo dõi nội dung được khai thác và xác định điều kiện sử dụng.
Ngày 12/10, Reuters đưa tin hơn 40 nhà xuất bản, trong đó có The New York Times, Agence France-Presse và The Economist, tham gia liên minh Standards for Publisher Usage Rights (SPUR), nhằm xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật hỗ trợ kiểm soát việc sử dụng nội dung báo chí của các công ty AI và hoạt động cấp phép.
Sáng kiến này cho thấy bài toán bản quyền không thể chỉ giải quyết bằng việc chặn trình thu thập dữ liệu. Khi nội dung báo chí trở thành nguồn dữ liệu đầu vào cho các sản phẩm AI, các tòa soạn cần có khả năng xác định ai sử dụng nội dung, sử dụng vào mục đích gì và theo điều kiện nào.
Việc Meta sửa điều khoản sau phản ứng của giới chuyên gia chưa khép lại vấn đề. Điều cốt lõi là nền tảng công nghệ có thể truy cập dữ liệu đến đâu và việc sử dụng nội dung có vi phạm bản quyền hay không. Đây là cơ sở để xác lập quan hệ minh bạch giữa các nền tảng AI và đơn vị sản xuất tin tức.
Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/meta-sua-dieu-khoan-thu-thap-du-lieu-bao-chi-van-doi-mat-bai-toan-ban-quyen-ai-17926101919025538.htm