Khắc phục "bệnh thành tích" đã đến lúc đánh giá học sinh bằng năng lực thực chất

Nghịch lý từ những con số, bệnh thành tích làm mờ nhạt chất lượng giáo dục

Trong nhiều năm qua, ngành giáo dục Việt Nam duy trì một bảng thành tích ấn tượng với tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông luôn ở mức trên 98%. Tuy nhiên, khách quan nhìn nhận, con số này đang có sự lệch pha đáng kể với chất lượng đầu ra thực tế, cho thấy bệnh thành tích vẫn đang tồn tại dưới những báo cáo "đẹp". 

Sự chênh lệch này phản ánh một thực trạng đáng quan ngại - khi cách đánh giá học sinh quá chú trọng vào các chỉ số định lượng, chúng ta vô tình bỏ quên việc bồi dưỡng và ghi nhận những năng lực thực chất mà thị trường lao động và xã hội đang đòi hỏi.

Tại phiên thảo luận kinh tế - xã hội (Kỳ họp thứ I, Quốc hội khóa XVI), đại biểu Đặng Ngọc Huy (Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu) nhận định: Dù chỉ tiêu học sinh giỏi, tỷ lệ lên lớp báo cáo rất cao, nhưng các khảo sát độc lập cho thấy học sinh vẫn thiếu hụt trầm trọng kỹ năng tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm và nền tảng thực tiễn.

Điều này đặt ra câu hỏi về tính xác thực của các "con số đẹp" trong các bản báo cáo định kỳ khi bệnh thành tích vẫn chưa được kiểm soát.

Áp lực hệ thống và nguyên nhân khiến việc đánh giá học sinh bị sai lệch

Bệnh thành tích vốn không phải là hệ quả từ ý muốn chủ quan của cá nhân giáo viên hay nhà trường, mà thực chất là hệ quả của một cơ chế quản lý dựa quá nặng vào các chỉ số định lượng.

Chính việc áp đặt các hệ thống chỉ tiêu - nơi tỷ lệ học sinh khá, giỏi trở thành thước đo duy nhất cho thi đua khen thưởng và uy tín đơn vị - đã tạo ra áp lực tất yếu khiến bảng điểm bị "tô hồng" mang tính hệ thống.

Hệ lụy này trực tiếp đẩy học sinh vào cuộc đua điểm số khốc liệt để tranh suất vào trường chuyên, lớp chọn thay vì tập trung học để sáng tạo và phát triển bản thân. 

Một khi cách đánh giá học sinh bị lệch lạc, niềm vui khám phá tri thức sẽ dần bị thay thế bởi sức nặng của bằng cấp và những danh hiệu thiếu thực chất.

Giải pháp khắc phục bệnh thành tích: Chuyển dịch sang đánh giá năng lực thực chất

Để khắc phục triệt để tình trạng này, cần một cuộc cải cách toàn diện về cách thức vận hành và đánh giá trong toàn hệ thống.

Thứ nhất, cần thay đổi tư duy quản trị để loại bỏ bệnh thành tích trong thi đua. Theo đó mạnh dạn loại bỏ các tiêu chí hình thức như tỷ lệ đỗ, tỷ lệ học sinh giỏi ra khỏi bảng xếp hạng thi đua.

Thay vào đó, hệ thống cần tập trung đánh giá sự tiến bộ thực chất của người học theo thời gian. Một nền giáo dục khách quan phải chấp nhận sự đa dạng về năng lực thay vì ép tất cả vào một khuôn mẫu thành tích 100%.

Thứ hai, đổi mới cách đánh giá học sinh theo hướng đa diện và minh bạch. Chuyển dịch từ việc chỉ kiểm tra kiến thức ghi nhớ sang đánh giá toàn diện năng lực tư duy, kỹ năng sống và phẩm chất. Việc minh bạch hóa dữ liệu giáo dục và có sự tham gia của các cơ quan giám sát độc lập sẽ là chìa khóa để loại bỏ "bệnh báo cáo", giúp năng lực thực chất trở thành thước đo duy nhất.

Thứ ba, tái định nghĩa giá trị giáo dục từ phía gia đình và xã hội. Thực tế cho thấy, áp lực thành tích chỉ thực sự biến mất khi có sự chuyển dịch văn hóa từ phía phụ huynh và cộng đồng. 

Xã hội cần ngừng đo đếm giá trị của một đứa trẻ thông qua điểm số và danh hiệu, thay vào đó là trân trọng năng lực thực tế và sự trung thực.

Việc nhận diện và quyết liệt khắc phục bệnh thành tích không chỉ là một yêu cầu mang tính nhất thời, mà là điều kiện tiên quyết để bảo vệ giá trị cốt lõi của giáo dục. 

Một nền giáo dục trung thực, nhân văn phải là nơi cách đánh giá học sinh dựa trên sự tiến bộ và phẩm chất cá nhân, chứ không phải từ những con số đẹp trong các bản báo cáo. 

Khi chúng ta đủ can đảm để rũ bỏ những giá trị ảo, thay thế bằng thước đo năng lực thực chất, đó cũng là lúc thế hệ trẻ được trả lại quyền học tập để kiến tạo và vươn mình ra thế giới. 

Liệu đã đến lúc chúng ta cần một sự thay đổi mạnh mẽ hơn trong cách đánh giá học sinh, để mỗi bảng điểm không còn là một bản báo cáo thành tích, mà thực sự là tấm gương phản chiếu sự trưởng thành và khát vọng của mỗi người học? Đúng như đại biểu Đặng Ngọc Huy đã khẳng định: "Dạy thật, học thật, thi thật chính là thành tích cao nhất mà đất nước cần hướng tới".

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/khac-phuc-benh-thanh-tich-da-den-luc-danh-gia-hoc-sinh-bang-nang-luc-thuc-chat-179260421173722424.htm