Giữ mạch nguồn hiếu học xứ Quảng

Những nhân vật được giới thiệu dưới đây là những gương điển hình của thành phố Đà Nẵng được giới thiệu tham dự Đại hội biểu dương các mô hình học tập tiêu biểu toàn quốc giai đoạn 2021-2026 do Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam tổ chức tại Thủ đô Hà Nội. 

Mỗi người một hoàn cảnh, một cách đóng góp, nhưng cùng gặp nhau ở niềm tin: học tập suốt đời để hoàn thiện mình, giúp người và góp sức xây dựng quê hương.

Từ một mái nhà giữ nếp học tập

Có những ngôi nhà không chỉ sáng đèn mỗi tối, mà còn sáng lên bởi một thói quen đẹp được gìn giữ qua nhiều năm tháng: thói quen học tập. Gia đình ông Nguyễn Văn Quân ở phường Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng là một mái nhà như thế.

Trong gia đình ông, việc học không dừng lại sau tuổi đến trường, cũng không khép lại khi mỗi người đã có một công việc ổn định. Từ cha mẹ đến con cháu, mọi người đều xem học tập là cách để hoàn thiện bản thân và sống có ích hơn mỗi ngày. 

Điều đáng quý ở gia đình ông Quân không chỉ là các thành viên đều trưởng thành, có nghề nghiệp ổn định, mà còn ở tinh thần học tập suốt đời được duy trì trong chính đời sống gia đình. Ở tuổi ngoài 50, ông vẫn tiếp tục theo học tại Học viện Tư pháp như một sinh viên thực thụ. Ông tâm niệm: "Con người nếu ngừng học thì cũng sẽ chậm lại trước cuộc sống."

Trong ngôi nhà ấy, những câu chuyện quanh mâm cơm thường là chuyện sách vở, nghề nghiệp, cách sống và sự trưởng thành của con cháu. Người này học thì người kia động viên; ai bận việc, cả nhà cùng chia sẻ để có thêm thời gian học tập, nghiên cứu. Với ông Quân, điều quý giá nhất mà việc học mang lại không chỉ là bằng cấp, mà là sự trưởng thành của mỗi thành viên và sự gắn bó giữa các thế hệ.

Câu chuyện của gia đình ông Nguyễn Văn Quân cho thấy "Gia đình học tập" trước hết không phải là một danh hiệu, mà là một nếp sống. Một người lớn nêu gương, một lời động viên, một cuốn sách được mở ra cũng có thể trở thành điểm khởi đầu cho một hành trình học tập lâu dài.

Từ một gia đình hiếu học đến trách nhiệm với cộng đồng

Nếu gia đình là nơi hình thành thói quen học tập thì ở cơ sở, những người làm công tác khuyến học chính là những người góp phần đưa nếp học ấy lan rộng trong cộng đồng.

Nhiều năm gắn bó với phong trào khuyến học, ông Nguyễn Văn Thừa, nguyên Chủ tịch Hội Khuyến học xã Điện Minh, nay là phường Điện Bàn, thành phố Đà Nẵng, luôn tâm niệm rằng muốn phong trào học tập phát triển bền vững thì trước hết mỗi gia đình phải trở thành một "mái nhà học tập".

Ông không chỉ vận động bà con xây dựng "Gia đình học tập", mà chính gia đình mình cũng là một tấm gương về tinh thần hiếu học và trách nhiệm với cộng đồng. Nhiều năm qua, gia đình ông vừa chăm lo việc học của con cháu, vừa dành nhiều tâm sức cho hoạt động khuyến học ở địa phương. 

Mỗi năm, gia đình đóng góp kinh phí hỗ trợ học sinh, sinh viên khó khăn và vận động thêm nhiều nguồn lực cho phong trào. Đặc biệt, ông cùng gia đình đã tài trợ xây dựng Nhà truyền thống Khuyến học của địa phương, công trình được xem là Nhà truyền thống Khuyến học đầu tiên của cả nước. Trong không gian ấy có bia ghi danh những người đỗ đạt qua các thời kỳ. Những dòng tên trên bia không chỉ lưu giữ thành tích của người xưa, mà còn nhắc nhở thế hệ hôm nay về truyền thống hiếu học của quê hương.

Ông từng nói: "Tiền bạc rồi có thể mất đi, nhưng truyền thống hiếu học nếu giữ được thì sẽ còn mãi cho con cháu đời sau." Có lẽ từ niềm tin ấy, nhiều năm qua ông vẫn bền bỉ đến từng khu dân cư, gặp từng gia đình, vận động từng dòng họ xây dựng quỹ khuyến học, động viên học sinh cố gắng học hành. Điều đáng quý ở ông không chỉ là những nguồn lực đã vận động được, mà còn là cách ông lấy chính tinh thần hiếu học của gia đình mình để lan tỏa thành trách nhiệm với cộng đồng.

Dòng họ nối dài truyền thống đạo học

Nếu gia đình là nơi khởi đầu thì dòng họ là không gian rộng hơn để truyền thống hiếu học được lưu giữ qua nhiều thế hệ. 

PGS.TS Nguyễn Minh Phương, giảng viên cao cấp Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng, Phó Chủ tịch Hội đồng Dòng họ Nguyễn Quảng Nam - Đà Nẵng là người luôn đau đáu với việc giữ gìn truyền thống hiếu học trong mỗi dòng tộc.

Sinh ra từ một miền quê còn nhiều khó khăn của xã Quế Sơn Trung, thành phố Đà Nẵng, ông trưởng thành từ nghị lực vượt khó và niềm tin rằng học tập có thể giúp con người vượt qua giới hạn của hoàn cảnh. Ông chia sẻ: "Tôi luôn nghĩ rằng người sinh ra ở làng quê nghèo muốn đi xa thì phải đi bằng con đường học tập."

Nhiều năm qua, cùng với công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học, ông dành nhiều tâm huyết cho hoạt động khuyến học, khuyến tài của Dòng họ Nguyễn Quảng Nam - Đà Nẵng. Với ông, xây dựng "Dòng họ học tập" không chỉ là vận động con cháu học hành, mà còn là một cách gìn giữ cội nguồn văn hóa, nuôi dưỡng niềm tự hào về truyền thống và nhắc nhở mỗi thế hệ về trách nhiệm đối với quê hương. 

Dấu ấn đặc biệt là việc xây dựng Nhà bia ghi danh các vị tiến sĩ qua nhiều thời kỳ. Những tấm bia không chỉ lưu giữ tên tuổi những người đỗ đạt, mà còn trở thành nơi giáo dục truyền thống, để con cháu hôm nay hiểu rằng thành quả của người đi trước là một phần di sản tinh thần cần được trân trọng và tiếp nối.

PGS.TS Nguyễn Minh Phương cho rằng: "Dòng họ học tập không chỉ khuyến khích việc học để thành đạt, mà còn giáo dục đạo lý uống nước nhớ nguồn và trách nhiệm với quê hương." Từ một gia đình đến một dòng họ, truyền thống hiếu học vì thế không chỉ được gìn giữ, mà còn được làm mới bằng những cách phù hợp với cuộc sống hôm nay.

Cao Ngạn, khi tinh thần học tập trở thành sức mạnh cộng đồng

Cao Ngạn, xã Đồng Dương hôm nay, từng là vùng đất chịu nhiều đau thương trong chiến tranh. Với tinh thần bền gan, trụ bám giữa bom đạn, năm 1960, Cao Ngạn được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu "Thành đồng", biểu tượng của lòng trung kiên cách mạng.

Sau chiến tranh, người dân nơi đây bước ra khỏi gian khó với một niềm tin giản dị: muốn quê hương đổi thay thì phải bắt đầu từ con người; muốn con người tiến bộ thì phải bắt đầu từ học tập. Nhiều năm qua, phong trào xây dựng "Cộng đồng học tập" đã trở thành một phần đời sống của người dân Cao Ngạn. Người lớn học cách làm ăn, ứng dụng kỹ thuật vào sản xuất; trẻ em được quan tâm đến trường; những gia đình khó khăn luôn nhận được sự chung tay của cộng đồng để con em không bỏ học giữa chừng.

Ông Trương Văn Lý, Trưởng thôn Cao Ngạn, chia sẻ: "Khi người dân có ý thức học tập thì cuộc sống sẽ thay đổi." Điều đáng quý là tinh thần học tập ở Cao Ngạn không mang dáng vẻ nặng nề hay hình thức. Nó hiện diện trong những buổi sinh hoạt cộng đồng, trong câu chuyện về mùa màng, trong niềm vui khi một em nhỏ đỗ đại học hay khi một người nông dân biết áp dụng kỹ thuật mới vào sản xuất.

Từ một vùng đất từng kiên cường trong chiến tranh, Cao Ngạn hôm nay đang tiếp tục viết câu chuyện của mình bằng một cách khác: dùng tri thức để thay đổi cuộc sống và dùng tinh thần học tập để cùng nhau xây dựng quê hương.

Một mái trường gieo hạt giống tri thức cho miền núi

Một mạch nguồn khác của truyền thống hiếu học đang được gìn giữ từ những ngôi trường dành cho học sinh vùng cao. Giữa lòng phố cổ Hội An, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THPT Quảng Nam nhiều năm qua vẫn lặng lẽ làm một công việc đặc biệt: đào tạo nguồn nhân lực cho miền núi.

Học sinh của trường là con em đồng bào dân tộc ít người đến từ các huyện miền núi của tỉnh Quảng Nam cũ, nay là thành phố Đà Nẵng. Nhiều em mang theo kỳ vọng của gia đình và bản làng khi xuống phố học tập. Với các em, mỗi ngày đến trường không chỉ là một bước tiến trên con đường học vấn của riêng mình, mà còn là sự chuẩn bị cho ngày trở về góp sức xây dựng quê hương.

Thầy Tưởng Thanh Hùng, Phó Hiệu trưởng nhà trường, đồng thời là Chủ tịch Hội Khuyến học của trường, luôn đau đáu với sự học của học sinh vùng cao: "Các em về đây học không chỉ cho bản thân mình, mà còn mang theo kỳ vọng của cả bản làng."

Câu chuyện của Nguyễn Xuân Nghiêm là một minh chứng sinh động cho niềm tin ấy. Là người con Cơ Tu, sinh ra và lớn lên từ miền núi Quảng Nam, Nghiêm từng học tập tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THPT Quảng Nam. Từ mái trường này, anh tiếp tục học tập, rèn luyện và hôm nay đã trở thành Bí thư Đảng ủy xã Sông Kôn, đồng thời là Đại biểu Quốc hội khóa XVI. Từ một học sinh miền núi đến một cán bộ trẻ của quê hương và người đại diện cho tiếng nói của nhân dân tại Quốc hội là một hành trình dài. Nhưng phía sau hành trình ấy có một điểm khởi đầu giản dị: một mái trường trao cơ hội học tập, những người thầy tận tình dìu dắt và niềm tin rằng tri thức có thể giúp một người trẻ đi xa hơn hoàn cảnh của mình.

Đó cũng là điều mà những người thầy ở ngôi trường này đang âm thầm trao cho các thế hệ học sinh hôm nay. Các em được học tập, được chăm sóc, được động viên vượt qua khó khăn và quan trọng hơn là được nuôi dưỡng một ước vọng: học để trưởng thành, rồi trở về góp sức cho bản làng, quê hương.

Mỗi người học sinh trở về như thế lại trở thành một hạt giống mới của sự học. Từ một mái trường, tri thức tiếp tục đi về những bản làng xa xôi và góp phần tạo nên nguồn nhân lực cho miền núi trong tương lai.

Học để làm chủ tri thức trong thời đại AI

Nếu truyền thống hiếu học là dòng chảy từ quá khứ đến hiện tại thì xã hội học tập hôm nay còn phải mở ra những cách học mới, đáp ứng yêu cầu của một thời đại đang thay đổi rất nhanh. TS. Phạm Nguyễn Hồng Ngự, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Quảng Nam là một nữ trí thức luôn giữ cho mình tinh thần học tập và đổi mới không ngừng.

Điều đáng quý ở chị không chỉ là học vị Tiến sĩ chuyên ngành Toán học, mà còn ở hành trình bền bỉ theo đuổi khoa học và đổi mới giáo dục. Nhiều năm qua, chị miệt mài với các đề tài nghiên cứu về đổi mới dạy học Toán, giáo dục STEM và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục.

Với chị, học tập không chỉ để nâng cao chuyên môn, mà còn là trách nhiệm của người thầy trước những thay đổi nhanh chóng của thời đại. Chị tâm sự: "AI có thể hỗ trợ rất nhiều, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là giúp sinh viên hình thành tư duy độc lập và nhân cách sống." Dù công việc quản lý bận rộn, TS. Hồng Ngự vẫn dành thời gian cho nghiên cứu và đọc sách. Chị quan niệm rằng người làm giáo dục muốn truyền cảm hứng cho người khác thì trước hết bản thân phải giữ được niềm say mê học tập.

Câu chuyện của chị gợi ra một yêu cầu mới đối với xã hội học tập: trong thời đại trí tuệ nhân tạo, học không chỉ để biết thêm, mà còn để biết suy nghĩ, biết sáng tạo, biết làm chủ công nghệ và giữ được chiều sâu nhân văn của con người. Đó chính là một diện mạo mới của truyền thống hiếu học: không ngừng học hỏi để thích ứng với thời đại, nhưng càng đi xa trong công nghệ càng phải biết giữ vững những giá trị làm nên con người.

Nhìn từ những câu chuyện trên, có thể thấy truyền thống hiếu học của Quảng Nam xưa đang được tiếp nối trong một diện mạo mới ở Đà Nẵng hôm nay. Từ mỗi mái nhà, dòng họ, cộng đồng, nhà trường đến từng người học, việc học đang trở thành một phần tự nhiên của đời sống. Trong hành trình xây dựng thành phố học tập, điều đáng quý nhất vẫn là giữ cho mạch nguồn ấy không ngừng chảy: học để trưởng thành, học để cống hiến và học để cùng nhau làm cho quê hương ngày càng tốt đẹp hơn.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/giu-mach-nguon-hieu-hoc-xu-quang-179260922163553965.htm