Equal Earth và nghị quyết "Sửa lại bản đồ" của Liên Hợp Quốc

Liên Hợp Quốc thông qua nghị quyết "Sửa lại bản đồ"

Ngày 4/9, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua nghị quyết A/RES/80/307, có tiêu đề "Correct the map: Rebalancing global cartographic representation and promoting equitable representation of the world's regions, particularly Africa", tạm dịch là "Sửa lại bản đồ: Cân bằng cách thể hiện bản đồ thế giới và thúc đẩy sự thể hiện công bằng các khu vực trên thế giới, đặc biệt là châu Phi".

Nghị quyết không phải là quy định bắt buộc các quốc gia phải sử dụng một bản đồ duy nhất. Nội dung tập trung vào việc thúc đẩy các cách thể hiện bản đồ phù hợp hơn với mục đích so sánh diện tích, đồng thời tăng cường hiểu biết về những biến dạng do phép chiếu bản đồ tạo ra.

Equal Earth là gì?

Equal Earth là một phép chiếu bản đồ bảo toàn diện tích (equal-area projection) dành cho bản đồ thế giới, được các nhà bản đồ học Bojan Šavrič, Tom Patterson và Bernhard Jenny phát triển và công bố năm 2018. Phép chiếu này được thiết kế nhằm tạo ra bản đồ thế giới có hình thức dễ quan sát, đồng thời bảo toàn tỷ lệ diện tích giữa các khu vực trên Trái Đất.

Điểm khác biệt quan trọng của Equal Earth nằm ở khả năng bảo toàn diện tích. Trên bản đồ sử dụng phép chiếu này, diện tích tương đối giữa các châu lục được giữ đúng về mặt toán học. Chẳng hạn, châu Phi không còn bị đặt trong một hệ thống thể hiện khiến sự khác biệt về diện tích với các khu vực ở vĩ độ cao trở nên khó nhận biết.

Tuy nhiên, Equal Earth không phải một bản đồ "hoàn toàn không biến dạng". Giống mọi phép chiếu chuyển bề mặt cầu của Trái Đất sang mặt phẳng, phép chiếu này vẫn có những biến dạng nhất định về hình dạng, khoảng cách hoặc hướng. Ưu tiên của Equal Earth là giữ chính xác tương quan diện tích, thay vì đồng thời bảo toàn tất cả các đặc tính địa lý.

Trang chính thức của dự án cho biết Equal Earth bảo toàn diện tích trên toàn bộ bản đồ, trong khi hình dạng tổng thể được thiết kế tương tự phép chiếu Robinson, giúp bản đồ có hình thức tương đối quen thuộc và dễ đọc. Phép chiếu này hiện được sử dụng để xây dựng cả bản đồ chính trị và bản đồ tự nhiên, với các loại dữ liệu địa lý khác nhau.

Vì sao Equal Earth được Liên Hợp Quốc khuyến khích trong giáo dục?

Trong giáo dục địa lý, cách thể hiện diện tích có ý nghĩa trực quan lớn. Học sinh thường tiếp cận thế giới thông qua bản đồ và từ đó hình thành hình dung ban đầu về quy mô của các châu lục, quốc gia và khu vực. Nếu một phép chiếu làm thay đổi đáng kể cảm nhận về kích thước tương đối giữa các vùng, người học có thể khó hình dung chính xác quy mô địa lý thực tế.

Đây là một trong những lý do nghị quyết "Correct the Map" của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khuyến khích sử dụng rộng rãi các phép chiếu bảo toàn diện tích, trong đó đặc biệt đề cập Equal Earth, ở những trường hợp cần so sánh diện tích tương đối giữa các châu lục. 

Nghị quyết cũng khuyến khích các quốc gia và tổ chức nâng cao hiểu biết của người sử dụng về phương pháp xây dựng bản đồ, đặc điểm, giới hạn và mục đích sử dụng của từng phép chiếu.

Cách tiếp cận này không có nghĩa Equal Earth phải thay thế tất cả các loại bản đồ đang được sử dụng. Mỗi phép chiếu phục vụ những mục đích khác nhau. Mercator, chẳng hạn, có ưu thế trong việc bảo toàn góc và phương hướng cục bộ nên từng đóng vai trò quan trọng trong hàng hải. Trong khi đó, Equal Earth phù hợp hơn với những bản đồ toàn cầu cần thể hiện và so sánh diện tích.

Vì vậy, giá trị giáo dục của Equal Earth không chỉ nằm ở việc cung cấp một hình ảnh khác về thế giới, mà còn giúp người học hiểu rằng mọi bản đồ đều là một cách biểu diễn Trái Đất với những ưu tiên và giới hạn nhất định. 

Việc đặt các phép chiếu cạnh nhau cũng có thể giúp học sinh nhận biết vì sao cùng một thế giới nhưng hình dạng và kích thước của các khu vực trên bản đồ có thể khác nhau.

Một điểm khác cũng cần được phân biệt: Việc khuyến khích Equal Earth trong giáo dục không liên quan đến việc thay đổi biên giới hay chủ quyền. Thay đổi phép chiếu chỉ thay đổi cách biểu diễn bề mặt Trái Đất trên mặt phẳng, không làm thay đổi diện tích thực tế, đường biên giới hoặc địa vị pháp lý của bất kỳ quốc gia nào. 

Do đó, trong giáo dục, Equal Earth nên được hiểu như một công cụ giúp thể hiện chính xác hơn tương quan diện tích, đồng thời là ví dụ trực quan để học sinh hiểu về bản chất và giới hạn của bản đồ học.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/equal-earth-va-nghi-quyet-sua-lai-ban-do-cua-lien-hop-quoc-179260908103027353.htm