El Niño 2026 mạnh lên: Sức ép kép lên nông nghiệp và y tế toàn cầu

El Niño cộng hưởng với biến đổi khí hậu

Ngày 3/9, Tổ chức Khí tượng Thế giới cho biết El Niño đã được xác lập rõ ràng và dự kiến tiếp tục mạnh lên trong những tháng cuối năm 2026. Các mô hình dự báo cho thấy xác suất hiện tượng này duy trì đến tháng 2/2027 ở mức gần 100%.

Điều đáng chú ý là El Niño 2026 xuất hiện trong bối cảnh nền nhiệt toàn cầu vốn đã cao do biến đổi khí hậu.

Tổ chức Khí tượng Thế giới cảnh báo sự kết hợp giữa El Niño mạnh và các điều kiện khí hậu khác có thể làm gia tăng nguy cơ thời tiết cực đoan, từ nắng nóng và hạn hán đến mưa lớn, lũ lụt.

Đây cũng là lý do Tổ chức Khí tượng Thế giới đang kêu gọi các quốc gia tăng cường chuẩn bị cho những lĩnh vực nhạy cảm với khí hậu như nông nghiệp, y tế, nước và năng lượng.

Cú sốc nguồn cung nông sản, giá lương thực lập đỉnh

Theo phân tích dựa trên hơn bốn thập kỷ dữ liệu vệ tinh từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, các đợt El Niño mạnh trong lịch sử thường kéo theo tình trạng hạn hán nghiêm trọng tại các khu vực trồng trọt trọng điểm như Nam Á, Đông Nam Á, miền nam châu Phi, vùng Sahel và Hành lang Khô hạn Trung Mỹ. 

Các số liệu thống kê cho thấy xác suất xảy ra hạn hán nông nghiệp tại những khu vực này vượt mức 50% trong các thời kỳ hoạt động mạnh của El Niño. Sự thay đổi mô hình mưa trên diện rộng không chỉ làm đảo lộn hoạt động canh tác mà còn đe dọa trực tiếp đến sản lượng của nhiều cây trồng nhiệt đới có giá trị thương mại cao. 

Trong đó, hai mặt hàng chiến lược là cà phê Robusta tại Việt Nam và Indonesia - hai quốc gia đóng góp khoảng một nửa sản lượng Robusta toàn cầu  cùng với cacao Tây Phi và đường đang nằm trong danh mục giám sát đặc biệt của các thị trường tài chính do rủi ro sụt giảm năng suất nghiêm trọng.

Tác động tiêu cực của thời tiết cực đoan đã bắt đầu hiện hữu rõ nét tại một số cường quốc nông nghiệp lớn. Điển hình tại Ấn Độ, lượng mưa ghi nhận trong tháng 8/2026 đã hụt tới 16% so với mức trung bình, và cơ quan khí tượng nước này tiếp tục đưa ra dự báo lượng mưa dưới mức bình thường trong tháng 9. Tình trạng thiếu nước nghiêm trọng diễn ra ngay vào giai đoạn sinh trưởng cốt lõi của các loại cây trồng chủ lực như bông, đậu tương, ngô và các loại đậu, đồng thời đe dọa trực tiếp đến độ ẩm đất phục vụ cho vụ gieo trồng mùa đông tiếp theo. 

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc cảnh báo rằng tổn thất nông nghiệp không dừng lại ở câu chuyện năng suất cây trồng mà còn kéo theo chuỗi hệ lụy dây chuyền: nguồn nước suy kiệt ảnh hưởng đến vật nuôi và thủy sản, làm suy giảm nghiêm trọng thu nhập của nông hộ, từ đó dẫn đến gánh nặng nợ nần, cạn kiệt nguồn giống và làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng mất an ninh lương thực toàn cầu

Chỉ số giá lương thực thế giới trong tháng 8 tăng lên mức cao nhất

Ngày 5/9/2026, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc công bố chỉ số giá lương thực thế giới trong tháng 8 đã chạm mức cao nhất kể từ cuối năm 2022. 

Sự tăng giá đồng loạt của các nhóm hàng ngũ cốc, đường, dầu thực vật, thịt và sữa cho thấy áp lực nguồn cung do thời tiết bất lợi đang đè nặng lên thị trường. Dù biến động giá cả nông sản còn chịu sự chi phối phức tạp từ nhiều yếu tố kinh tế - địa chính trị khác như chiến tranh, chi phí vận tải hay mức tồn kho toàn cầu, hiện tượng El Niño vẫn đóng vai trò như một chất xúc tác khuếch đại rủi ro, đẩy hệ thống phân phối lương thực thế giới vào trạng thái bấp bênh. 

Trước tình thế này, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc đang nỗ lực thúc đẩy các giải pháp thích ứng mang tính chủ động "đi trước một bước", bao gồm việc điều chỉnh lịch gieo trồng thích hợp, chuyển đổi sang các giống chịu hạn ngắn ngày và tăng cường bảo đảm nguồn nước, thức ăn cho đàn gia súc nhằm giảm thiểu thiệt hại trước khi mùa vụ bị tàn phá.

Những mối đe dọa dịch bệnh âm thầm gia tăng sức ép lên hệ thống y tế

Song song với những thách thức hữu hình trên đồng ruộng, El Niño còn âm thầm kích hoạt các cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng quy mô lớn. Trong báo cáo chuyên biệt công bố ngày 5/9/2026, Tổ chức Y tế Thế giới cảnh báo sự biến đổi đột ngột về nhiệt độ, lượng mưa và các hiện tượng thời tiết cực đoan đang tạo ra hàng loạt rủi ro y tế phức tạp, bao gồm các bệnh lý liên quan đến nắng nóng, tình trạng suy dinh dưỡng do thiếu hụt lương thực, cùng các bệnh truyền nhiễm qua nguồn nước và vật trung gian truyền bệnh.

Trong số các rủi ro y tế được cảnh báo, mối đe dọa từ các dịch bệnh truyền qua vector như sốt rét, sốt xuất huyết và sốt Rift Valley được đặt trong tình trạng báo động đặc biệt. Loài muỗi truyền bệnh vốn vô cùng nhạy cảm với sự thay đổi của nhiệt độ, lượng mưa và độ ẩm môi trường. 

Tại các khu vực hứng chịu mưa lớn và ngập úng, tình trạng ngập lụt kéo dài tạo ra vô số các điểm nước tù đọng - môi trường lý tưởng cho muỗi sinh sản. Ngược lại, tại những khu vực chịu hạn hán, thói quen tích trữ nước sinh hoạt của người dân trong lu, bồn hoặc các vật chứa không được che đậy an toàn cũng vô tình biến những nơi này thành các ổ sản sinh lăng quăng lý tưởng. Hiện nay, tại khu vực Tây Thái Bình Dương - nơi sốt xuất huyết vốn là gánh nặng y tế thường trực  Tổ chức Y tế Thế giới đang phải duy trì chế độ giám sát liên tục để chủ động ngăn ngừa nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên diện rộng [9].

Các chuyên gia khí tượng và y tế công cộng cũng lưu ý rằng cường độ của hiện tượng El Niño không đồng nghĩa với mức độ thiệt hại đồng đều ở mọi quốc gia. Tác động thực tế trên thực địa còn phụ thuộc vào thời điểm xảy ra, vị trí địa lý của từng nước và sự tương tác phức tạp với nhiệt độ đại dương ở Ấn Độ Dương và Đại Tây Dương. 

Đối với các quốc gia nhiệt đới, rủi ro dịch bệnh và thiệt hại nông nghiệp cuối cùng vẫn phụ thuộc lớn vào năng lực dự báo sớm, độ bao phủ của y tế dự phòng, điều kiện vệ sinh đô thị, khả năng kiểm soát vector truyền bệnh và các hành động ứng phó mang tính đón đầu nhằm bảo vệ những cộng đồng dễ bị tổn thương nhất trước khi thiên tai chuyển hóa thành thảm họa thực tế.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/el-nio-2026-manh-len-suc-ep-kep-len-nong-nghiep-va-y-te-toan-cau-179260907163224397.htm