Đề thi học sinh giỏi Ngữ văn: Sống xanh rồi mới sống nhanh

Gợi ý đáp án Đọc hiểu

Câu 1. Vai trò của ngôn ngữ biểu cảm trong đoạn (1): Sử dụng điệp cấu trúc "Khi chúng ta... thì chúng ta lại...", các từ ngữ thể hiện tâm trạng và đánh giá (khao khát, lệ thuộc, mất đi...).

Vai trò: Bộc lộ thái độ trăn trở, lo âu của tác giả trước những nghịch lý của cuộc sống hiện đại (sống nhanh, công nghệ hóa). Tạo giọng điệu suy tư, giàu tính triết lý, tác động mạnh đến nhận thức và cảm xúc của người đọc, khơi gợi sự đồng cảm.

Câu 2. Biện pháp tu từ châm xen: "dù là một cây cỏ hay một con vật nào đó". Tác dụng: Giải thích, cụ thể hóa cho cụm từ "tất cả mọi thứ xung quanh". Nhấn mạnh đối tượng của lối sống xanh không chỉ là những vấn đề vĩ mô mà bao gồm cả những sinh linh nhỏ bé nhất. Làm cho câu văn chặt chẽ, giàu hình ảnh và tăng tính thuyết phục cho quan điểm sống có trách nhiệm.

Câu 3. Nhận xét Sự kết hợp giữa lí lẽ và bằng chứng rất phù hợp, chặt chẽ và thuyết phục. Đoạn 2: Lí lẽ "nhu cầu nhanh tiện... cướp đi sự tự do" được minh chứng bằng "nhựa và rác thải khó phân hủy".

Đoạn 3: Lí lẽ về sự "lệ thuộc tiện nghi/mất kỹ năng cơ bản" được minh chứng bằng hình ảnh "đứa trẻ thành thị" và "cốc cà phê mang đi".

Bằng chứng thực tế, gần gũi giúp lí lẽ trở nên cụ thể, dễ hiểu và có sức nặng, không còn là lý thuyết suông.

Câu 4. So sánh quan điểm của người viết trong hai ngữ liệu (Nguyễn Hữu Quỳnh Hương và Nguyễn Văn Minh).

Điểm tương đồng: Cả hai tác giả đều đề cao ý thức trách nhiệm của con người đối với môi trường, tự nhiên (đất, rừng, biển, muôn loài) và xem đó là yếu tố quan trọng để duy trì cuộc sống tốt đẹp.

Điểm khác biệt, ngữ liệu 1 (Nguyễn Hữu Quỳnh Hương): Quan điểm hướng vào sự tỉnh thức cá nhân và lối sống. Tác giả đề nghị chọn "Sống Xanh" (sống có trách nhiệm, chậm lại) như một giải pháp nền tảng để cân bằng trước khi "Sống Nhanh". Giọng điệu tâm tình, khuyên nhủ.

Ngữ liệu 2 (Nguyễn Văn Minh): Quan điểm hướng vào hành động cống hiến và tính cấp thiết. Tác giả đặt câu hỏi tu từ dồn dập, thúc giục người trẻ phải "ra tay" hành động ngay vì thời gian hữu hạn. Giọng điệu nhiệt huyết, giục giã.

Câu 5. Phân tích mối quan hệ giữa nội dung văn bản với bối cảnh xã hội hiện nay. Nội dung văn bản phản ánh trực diện và sâu sắc bối cảnh xã hội hiện đại: Thời đại 4.0, văn hóa tiêu dùng nhanh ("fast food", "fast fashion") và sự lên ngôi của công nghệ.

Mối quan hệ biện chứng: Bối cảnh xã hội là "mảnh đất" sinh ra những vấn đề (ô nhiễm, stress, vô cảm...) mà văn bản đề cập. Văn bản là "lời giải" hoặc "tiếng chuông cảnh tỉnh" cho bối cảnh đó: Cần thay đổi tư duy, sống chậm lại, kết nối sâu sắc hơn với tự nhiên và bản thân. Văn bản mang tính thời sự cao, đặt ra vấn đề cấp thiết cho con người hiện đại.

Gợi ý câu nghị luận xã hội

Giải thích: Trí tuệ cảm xúc (EQ) là khả năng nhận biết, kiểm soát cảm xúc của bản thân và thấu hiểu, đồng cảm với cảm xúc của người khác. Trong bối cảnh "lệ thuộc vào ứng dụng thông minh", EQ là phần "người" nhất mà máy móc không thể thay thế.

Phân tích sự cần thiết (tại sao cần?):

Kết nối thực: Công nghệ kết nối dữ liệu, nhưng EQ kết nối trái tim. Nó giúp người trẻ xây dựng những mối quan hệ bền vững, sâu sắc thay vì những tương tác ảo hời hợt.

Cân bằng tâm lý: Cuộc sống hiện đại đầy áp lực (deadline, peer pressure...), EQ giúp ta tự cân bằng, quản lý stress, giữ vững bản lĩnh và sự lạc quan.

Chìa khóa thành công: Trong kỷ nguyên AI, kiến thức cứng có thể bị thay thế, nhưng khả năng lãnh đạo, làm việc nhóm, đàm phán (những yếu tố cốt lõi của EQ) là năng lực độc bản giúp người trẻ khẳng định giá trị.

Phản đề và bài học: Phê phán lối sống vô cảm, "robot hóa" tâm hồn. Bài học: Cần trau dồi tri thức nhưng không bỏ quên nuôi dưỡng tâm hồn; biết "ngắt kết nối" mạng để "kết nối" đời.

Gợi ý câu nghị luận văn học

Giải thích nhận định: "Điệu kiên cường", "làn êm ái": sự đa dạng về giọng điệu, phong cách, nội dung phản ánh của thơ (có thể là hào hùng, bi tráng hoặc dịu dàng, trữ tình).

"Thế giới của cái đẹp": Thơ ca là sự chưng cất của cái đẹp. Đẹp ở hình thức nghệ thuật (ngôn từ, nhịp điệu) và đẹp ở nội dung (tư tưởng, tình cảm nhân văn). Ngay cả khi viết về nỗi buồn hay gian khổ, thơ vẫn phải đạt đến vẻ đẹp thẩm mỹ (thanh lọc tâm hồn).

Ý kiến khẳng định: Bản chất của thơ hay là sự kiến tạo cái đẹp, khơi gợi rung cảm thẩm mỹ, bất kể đề tài hay giọng điệu nào.

Chứng minh qua bài thơ "Khoảng thời gian xanh biếc" (Lâm Thị Mỹ Dạ):

Cái đẹp từ "làn êm ái" của thiên nhiên và tình đời (Khổ 1, 2):

Hình ảnh tươi sáng, tinh khôi: "câu hát tơ non", "nắng vàng tươi", "cánh đàn chim trắng", "lá thắm".

Sự giao hòa tuyệt đẹp giữa con người và vũ trụ: Tiếng hát của nhân vật trữ tình đánh thức mùa xuân, hòa vào cây cỏ. Đây là vẻ đẹp của sự khởi đầu, của sức sống thanh tân.

Cảm xúc: Bâng khuâng, xốn xang trước vẻ đẹp cuộc đời.

Cái đẹp của miền ký ức và chiều sâu tâm hồn (Khổ 3, 4):

Sự chuyển đổi thời gian: Từ hiện tại "Mùa xuân tôi lại đến" nhớ về "khoảng đời thuở trước".

Vẻ đẹp của tình yêu và nỗi nhớ: "ngân lên từ sâu thẳm", "tiếng thầm như men rượu". Tình cảm trong thơ Lâm Thị Mỹ Dạ không ồn ào mà sâu lắng, nữ tính, dịu dàng nhưng say đắm.

Cái đẹp nằm ở sự rung động tinh tế của "mảnh tâm hồn ánh ỏi thắm tươi" trước thiên nhiên.

Cái đẹp của "điệu kiên cường" ẩn trong sự chiêm nghiệm (Khổ 5, 6):

Đối diện với hiện thực "vất vả gian lao", "vui buồn sướng khổ" của cuộc đời, nhà thơ không bi quan.

Cái đẹp của sự thăng hoa: Từ trong gian lao, kí ức về "khoảng thời gian xanh biếc" (tuổi trẻ, lý tưởng, sự vô tư) vẫn tỏa sáng. Đó là vẻ đẹp của niềm tin, của thái độ sống lạc quan.

Hình tượng "cỏ mềm", "hoa cỏ mọc lên": Biểu tượng cho sự tái sinh, sức sống bất diệt của cái đẹp và thiện lương trong tâm hồn con người.

Đánh giá chung: Về nghệ thuật: Thể thơ tự do phóng khoáng, ngôn ngữ giàu hình ảnh và nhạc điệu ("xanh biếc", "ánh ỏi", "rộn ràng"), giọng thơ êm ái, thiết tha.

Về nội dung: Bài thơ đã mở ra một "thế giới của cái đẹp": Đẹp của thiên nhiên, đẹp của tình người và đẹp của một tâm hồn biết trân trọng quá khứ để yêu thêm hiện tại.

Khẳng định lại tính đúng đắn của nhận định Giáo sư Lê Trí Viễn: Bài thơ dù nói về sự trôi chảy của thời gian và gian lao đời người nhưng dư âm để lại vẫn là cảm giác êm ái, thanh lọc của cái đẹp. 

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/de-thi-hoc-sinh-gioi-ngu-van-song-xanh-roi-moi-song-nhanh-179260119090305471.htm