Cơ cấu 40 giờ làm việc/tuần và bài toán quản trị của ban giám hiệu trong dự thảo thông tư mới
Dự thảo Thông tư quy định chế độ làm việc đối với giáo viên phổ thông, dự bị đại học đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến rộng rãi. Điểm nhấn lớn nhất tại khoản 1 Điều 4 là xác lập nguyên tắc: "Thời gian làm việc của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và giáo viên được thực hiện theo năm học, bảo đảm 40 giờ/tuần".
Giáo viên tham gia lớp tập huấn ứng dụng AI trong dạy học. Ảnh: Báo Đồng Nai
Nếu như giáo viên đứng lớp được định lượng tường minh theo tỷ lệ 40-40-20, tương đương tối đa 16 giờ dạy; 16 giờ chuẩn bị, kiểm tra đánh giá; tối thiểu 8 giờ cho chuyên môn, bồi dưỡng, hồ sơ; thì hiệu trưởng, phó hiệu trưởng (ban giám hiệu) lại không có cơ cấu phân bổ tương tự. Bởi lẽ, ban giám hiệu là viên chức quản lý, gánh vác trách nhiệm điều hành toàn diện trường học, còn việc đứng lớp là nhằm giữ chuẩn chức danh nghề nghiệp.
Từ góc nhìn của một người đang trực tiếp phụ trách công tác chuyên môn tại trường trung học phổ thông, tôi xin chia sẻ vài góc nhìn xung quanh vấn đề này.
Áp lực đặc thù của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng
Theo khoản 2 Điều 9 dự thảo, hiệu trưởng dạy 02 tiết/tuần; phó hiệu trưởng trường có phân hiệu dạy 03 tiết/tuần, trường không có phân hiệu dạy 04 tiết/tuần; đồng thời không được giảm tiết do kiêm nhiệm. Chiếu vào khung 40 giờ/tuần, quỹ thời gian của ban giám hiệu thực tế chia làm hai khối rõ rệt:
Thứ nhất là khối giảng dạy và chuyên môn. Khối này chiếm khoảng 10% đến 15% quỹ thời gian, tương đương 4 đến 6 giờ/tuần, trong đó bao gồm từ 2 đến 4 tiết trực tiếp đứng lớp, chuẩn bị bài và chấm trả bài cho học sinh.
Thứ hai là khối quản trị điều hành. Khối này chiếm tới 85% đến 90% quỹ thời gian, tương đương 34 đến 36 giờ/tuần, để xử lý toàn bộ bài toán tài chính công, nhân sự, cơ sở vật chất, chuyển đổi số, an toàn học đường và tiếp công dân.
Dù dự thảo cho phép quy đổi hoạt động chuyên môn nếu ban giám hiệu làm báo cáo viên, dạy minh họa, chủ trì sinh hoạt chuyên môn, tổ chức hoạt động trải nghiệm, nhưng vẫn khống chế trần quy đổi không quá 50% định mức năm. Chẳng hạn, hiệu trưởng trung học phổ thông có định mức 70 tiết/năm, tối đa chỉ được quy đổi 35 tiết, 35 tiết còn lại bắt buộc phải trực tiếp đứng lớp.
Lâu nay, một bộ phận dư luận nhìn nhận phiến diện rằng làm quản lý trường học rất "nhẹ nhàng" vì dạy rất ít tiết. Hiện nay, dự thảo Thông tư quy định chế độ làm việc đối với giáo viên phổ thông, dự bị đại học chỉ tăng tiết định mức của giáo viên, không tăng tiết định mức của viên chức quản lý càng khiến họ nghĩ viên chức quản lý được ưu ái.
Cách nhìn nhận đó thiếu căn cứ thực tiễn. Trước hết là sự ràng buộc về mặt hành chính, giáo viên dạy xong có thể linh hoạt mang bài về nhà chấm, còn ban giám hiệu phải trực cơ quan 8 giờ/ngày để điều hành và xử lý sự cố. Kế đến là trách nhiệm pháp lý toàn diện, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm giải trình mọi mặt, từ an toàn trường học, phòng chống lạm thu đến đạo đức nhà giáo. Thêm vào đó là kỳ nghỉ hè bị chia cắt để lo tuyển sinh, sửa chữa cơ sở vật chất, cùng áp lực kép vừa bao quát quản trị vừa phải giữ đủ định mức tiết dạy để không bị cắt phụ cấp ưu đãi nghề.
Bản chất ở đây không phải ai thiệt hơn ai, mà là sự tồn tại của hai hình thái lao động khác nhau trong một mái trường: giáo viên chịu áp lực trực tiếp từ bục giảng; còn ban giám hiệu đánh đổi sự tự do về giờ giấc để gánh vác trách nhiệm pháp lý cho cả tập thể.
Bốn kiến nghị hoàn thiện dự thảo Thông tư
Để chính sách mới thực sự đi vào đời sống và cởi trói áp lực cho ban giám hiệu, tôi xin đề xuất 4 kiến nghị:
Thứ nhất, bổ sung cơ chế làm việc linh hoạt có kiểm soát. Ban giám hiệu cần được dành khoảng 10% đến 15% thời gian tuần (4 đến 6 giờ) để làm việc linh hoạt ngoài nhà trường để nghiên cứu văn bản pháp luật mới, xây dựng đề án phát triển nhà trường hoặc xử lý hồ sơ trên môi trường số. Tuy nhiên, cơ chế này gắn liền với điều kiện đơn vị có lịch trực lãnh đạo luân phiên, bảo đảm lúc nào cũng có người lãnh đạo trực tiếp tại trường.
Thứ hai, cho phép phân bổ định mức giảng dạy linh hoạt theo học kỳ. Thực tế học kỳ II luôn là giai đoạn nước rút, thường dồn sức ôn thi tốt nghiệp, lo tuyển sinh đầu cấp, hoàn thiện hồ sơ kiểm định chất lượng và báo cáo tổng kết năm học. Dự thảo nên mở ra cơ chế cho phép ban giám hiệu dạy dồn trong học kỳ I (ví dụ, hiệu trưởng dạy 4 tiết/tuần) để học kỳ II dồn toàn lực cho công tác quản trị mà vẫn đảm bảo đủ định mức cả năm.
Thứ ba, mở rộng danh mục và nâng tỷ lệ quy đổi chuyên môn. Ngoài danh mục quy đổi chuyên môn nêu tại khoản 4 Điều 9 của dự thảo, Thông tư cần bổ sung thêm các quy đổi các nhiệm vụ quản trị chuyên môn cốt lõi như: thẩm định đề tài sáng kiến cấp trường, chủ trì các đợt khảo sát chất lượng định kỳ, tham gia đoàn đánh giá ngoài của ngành. Đồng thời, nên xem xét nâng trần quy đổi lên mức 60% đối với phó hiệu trưởng ở các trường quy mô lớn (từ 30 lớp trở lên) để giảm áp lực bố trí chuyên môn hình thức.
Thứ tư, quy định cơ chế bảo lưu định mức khi được điều động đi công tác. Viên chức quản lý được cấp trên triệu tập tham gia các khóa bồi dưỡng tập trung từ hai tuần trở lên, hoặc tham gia đoàn thanh tra, kiểm tra của ngành thì cần được tính hoàn thành định mức giờ dạy trong thời gian đó và không phải dạy bù. Có như vậy, khi trở về cơ quan làm việc, viên chức quản lý sẽ tập trung vào giải quyết công việc hành chính.
Bộ Giáo dục và Đào tạo xác lập khung 40 giờ/tuần là bước tiến lớn trong quản trị giáo dục. Việc cân bằng giữa tính kỷ cương hành chính và không gian tự chủ sư phạm chính là cơ sở vững chắc để đội ngũ viên chức quản lý đổi mới quản trị, nâng cao hiệu quả giáo dục.