Cần quy định ràng buộc trách nhiệm hiệu trưởng để chấm dứt lạm thu học đường

Mỗi đầu năm học, câu chuyện lạm thu liên quan đến Ban đại diện cha mẹ học sinh lại trở thành tâm điểm nhức nhối, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường sư phạm và hình ảnh người thầy. Dù Điều lệ hoạt động của Ban đại diện đã ban hành từ lâu nhưng hiện không còn phù hợp, nên Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến rộng rãi Dự thảo Thông tư ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh (thay thế Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT).

Để nạn lạm thu không tiếp tục tái diễn, Điều lệ cần quy định cơ chế ràng buộc trách nhiệm cụ thể đối với hiệu trưởng. Bởi xét đến cùng, mọi hoạt động thu chi của Ban đại diện đều diễn ra trong phạm vi nhà trường. Vì thế, nếu để xảy ra biến tướng lạm thu dưới bất kỳ hình thức nào, theo người viết, hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm cuối cùng, bất kể lý do "cấp dưới tự ý" hay "phụ huynh tự nguyện".

Vị trí và quyền hạn của Ban đại diện cha mẹ học sinh

Khoản 4 Điều 4 Dự thảo Điều lệ mới xác định Ban đại diện cha mẹ học sinh là tổ chức đại diện cho phụ huynh, không thuộc cơ cấu tổ chức của nhà trường. Tổ chức này không có tư cách pháp nhân, con dấu hay tài khoản riêng.

Điều 11 Dự thảo nghiêm cấm Ban đại diện can thiệp vào tổ chức bộ máy, quản trị, điều hành, thực hiện chương trình giáo dục, kiểm tra, đánh giá học sinh và các hoạt động chuyên môn. 

Ban đại diện tuyệt đối không được tự đặt ra các khoản thu, quy định mức thu hoặc ép buộc đóng góp; không tiếp nhận, quản lý hay sử dụng các nguồn hỗ trợ sai quy định; không lợi dụng danh nghĩa để vụ lợi; không thu thập, cung cấp hay sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân; và không tự ý thành lập các tổ chức đại diện ngoài quy định.

Để phát huy hiệu quả, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần bổ sung cơ chế giám sát biên bản họp của Ban đại diện. Nếu nội dung có liên quan đến tài chính thì phải nộp về cơ quan quản lý giáo dục trực tiếp để kiểm tra xác suất.

Đồng thời, nhằm chấm dứt tình trạng biến tướng, khoản 8 Điều 5 Dự thảo nhấn mạnh mỗi trường chỉ thành lập một Ban đại diện cha mẹ học sinh. Với trường nhiều cấp học hoặc nhiều điểm trường, điểm d khoản 3 Điều 5 yêu cầu cơ cấu Ban đại diện phải bảo đảm đại diện cho từng cấp học, phù hợp với mô hình chung và tuyệt đối không phát sinh thêm các đầu mối đại diện để thu tiền trái phép.

Bản chất "tự nguyện" trong các khoản đóng góp

Thực tế nhiều năm qua, cứ nhắc đến Ban đại diện cha mẹ học sinh là dư luận lại liên tưởng đến tiền. Hai chữ "tự nguyện" bị biến tướng thành "tự nguyện trên tinh thần bắt buộc". 

Dư luận từng bức xúc về việc một trường trung học phổ thông tại Hà Nội cào bằng quỹ lớp lên tới 4,5 triệu đồng/học sinh (năm 2023), hay trường phổ thông tại thành phố Hồ Chí Minh vận động quỹ 3 triệu đồng/học sinh (năm 2025). 

Đáng buồn hơn, giáo viên chủ nhiệm còn đọc tên học sinh chưa nộp quỹ ngay tại lớp để nhắc nhở. Hành vi này đi ngược lại đạo đức nhà giáo, gây áp lực tâm lý nặng nề cho học trò. Để xử lý thích đáng, ngoài việc xử lý kỷ luật giáo viên, nhà trường cần tổ chức xin lỗi công khai học sinh và gia đình.

Dự thảo nêu rõ Ban đại diện là cầu nối để gắn kết giữa gia đình và nhà trường trong việc giáo dục học sinh. Vì vậy, trong các buổi họp đầu năm, giáo viên chủ nhiệm tuyệt đối không thông báo hay đứng ra thu các khoản tiền của Ban đại diện. 

Đồng thời, khoản 5 Điều 15 và khoản 5 Điều 16 Dự thảo quy định hiệu trưởng không được giao hoặc ủy quyền cho Ban đại diện tổ chức thu, quản lý hoặc thực hiện các khoản thu thuộc trách nhiệm của nhà trường.

Bên cạnh đó, khoản 2 Điều 19 Dự thảo quy định đóng góp của phụ huynh hoàn toàn dựa trên sự tự nguyện cá nhân, không tạo ra nghĩa vụ bắt buộc. Việc không đóng góp không bị phân biệt đối xử hay ảnh hưởng đến quyền lợi của học sinh. 

Dự thảo cũng cấm đặt ra mức hỗ trợ bình quân, mức tối thiểu, cũng như không cho phép lấy quyết định của đa số trong Ban đại diện để ràng buộc cá nhân. Để bảo vệ phụ huynh trước áp lực số đông, theo người viết, Dự thảo cần bổ sung quy định về "hòm thư góp ý bảo mật" hoặc đường dây nóng cấp quản lý để tiếp nhận phản ánh lạm thu mà không lo lộ danh tính.

Mục đích sử dụng kinh phí của Ban đại diện

Sự việc tại trường trung học cơ sở Hùng Vương (Gia Lai) mới đây liên quan trực tiếp đến việc mua sắm cơ sở vật chất. 

Trước đó, một trường tiểu học tại quận Bình Thạnh (TP.Hồ Chí Minh) từng thu quỹ phụ huynh 310 triệu đồng, trong đó dành hơn 220 triệu đồng để sửa phòng học, lót gạch, lắp máy lạnh; hay một trường tiểu học tại Gia Lai vận động 624 triệu đồng làm mái che, vệ sinh trường lớp; hay một trường trung học cơ sở ở Hà Nội vận động mua tivi 40 triệu đồng tặng nhà trường. 

Một số nơi còn dùng quỹ để tổ chức tiệc tùng hay mua quà tặng thầy cô dịp 20/11. Sự tôn trọng nhà giáo phải xuất phát từ sự phối hợp giáo dục chân thành, không thể đo đếm bằng vật chất để rồi đằng sau là những lời chê trách cay đắng.

Dự thảo Điều lệ mới đã siết chặt kẽ hở này tại khoản 3 Điều 20. Theo đó, kinh phí của Ban đại diện không được chi thay nhiệm vụ của ngân sách nhà nước hoặc của cơ sở giáo dục; không đầu tư xây dựng, mua sắm, sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị; không chi cho hoạt động quản trị, quản lý và chuyên môn của nhà trường.

Đồng thời, khoản 2 Điều 20 khẳng định kinh phí của Ban đại diện chỉ được dùng cho các hoạt động của Ban (phối hợp giáo dục, thông tin liên lạc, hội họp, đối thoại...). Việc trang bị máy móc, sửa chữa trường lớp hoàn toàn là trách nhiệm quản trị của nhà trường và ngân sách nhà nước. 

Trường hợp nhà trường thật sự thiếu hụt trang thiết bị, phải lập dự toán xã hội hóa riêng trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và tiếp nhận qua tài khoản ngân hàng công khai của nhà trường, tuyệt đối không thu cào bằng qua quỹ Ban đại diện.

Như vậy, khi hệ thống pháp lý được hoàn thiện cùng chế tài xử lý nghiêm minh người đứng đầu, nạn lạm thu mới có thể được giải quyết triệt để, trả lại môi trường giáo dục sự minh bạch và nhân văn vốn có.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/can-quy-dinh-rang-buoc-trach-nhiem-hieu-truong-de-cham-dut-lam-thu-hoc-duong-179260831212113571.htm