Bố làm chủ tịch, “cậu ấm” tự buôn giày kiếm tiền từ tuổi 15

12:30 - 30/10/2026

“Cậu ấm” này là con trai dì út, và cũng là em út trong họ nhà tôi. Tuy em nhỏ tuổi nhất nhà nhưng tư duy về tiền có khi các anh chị còn phải học theo dài dài.

BÀI DỰ THI GIÁO DỤC TÀI CHÍNH THÔNG MINH CỦA TÁC GIẢ NGUYỄN THỊ DIỄM HƯƠNG

Bố làm chủ tịch, “cậu ấm” tự buôn giày kiếm tiền từ tuổi 15 - Ảnh 1. — Em tôi dạy tôi cách so sánh giá trên các trang thương mại điện tử và cửa hàng để nhìn ra mức chênh lệch đáng kể. Ảnh tác giả cung cấp.

“Ông cụ non” thích khảo giá

Gia đình dì út tôi làm kinh doanh, kinh tế khá ổn định. Hiện, chồng dì là Chủ tịch Hội đồng Quản trị một công ty ở Thành phố Hồ Chí Minh. Tết đến, cả nhà dì thường đi máy bay về thăm bà ngoại. Nhưng hồi nhỏ, cậu em tôi năm nào cũng lo Tết không được về quê, vì dì thường nói theo kiểu nước đôi: “Để xem ba mẹ năm nay có đủ tiền không đã”.

Từ hồi cấp 1, Út đã biết vé máy bay Tết đắt hơn ngày thường, và tiền mua vé do bố mẹ chăm chỉ đi làm mới có. Dường như vì vậy mà Út cũng ý thức về đồng tiền sớm hơn bạn bè. Dì không dạy Út theo kiểu giáo điều rằng “con phải tiết kiệm” mà cho Út tự trải nghiệm tình huống thực tế. Út sẽ tự quan sát, suy ngẫm rồi rút ra nhận định riêng.

Gia đình dì về thăm bà ngoại (Tết 2022)

Út có tiền lì xì, dì sẽ nói thẳng rằng tiền này giữ lại để đóng học phí, mua sách vở, quần áo. Khi đi siêu thị, dì thường đưa Út đi cùng để cậu nhóc quan sát giá cả hàng hóa, biết được món nào đang vào mùa nên giá rẻ, biết thứ nào đắt có thể chờ mua vào dịp giảm giá.

Trẻ con học nhanh lắm, nhất là qua việc tiếp xúc thực tế hàng ngày. Tôi nhớ hồi cùng dì và Út đi mua giày tại trung tâm thương mại, Út cứ hỏi tôi: “Sao chị không mua online cho rẻ, mua ở cửa hàng mắc hơn đó”. Cậu nhóc khôn ngoan giống hệt mẹ, thích mua đồ tốt nhưng lúc nào cũng khảo giá thị trường để tối ưu hầu bao.

Một lần khác khi Út học cấp 3, tôi muốn cho em ít tiền tiêu vặt nên thuê em làm mẫu ảnh (dù tôi có thể nhờ đồng nghiệp làm mẫu miễn phí). Tôi trả công 500.000đ. Út nhận tiền xong thì thật thà bảo tôi, bạn em cũng đi làm mẫu mà được tận 1.000.000đ. Tôi dở khóc dở cười, cậu nhóc khảo giá kỹ thật.

Tôi nhớ hồi mình mười mấy tuổi còn chẳng biết mặc cả hay so giá, còn Út lanh lẹ hơn tôi nhiều. Mà sự nhạy bén về tiền bạc này, không chỉ đơn thuần đến từ việc Út giỏi quan sát.

Lớp học tài chính trong bữa cơm

Hồi tôi vào Thành phố Hồ Chí Minh làm việc, tôi hay sang nhà dì ăn cơm chung. Trong bữa cơm, vợ chồng dì thường vừa ăn, vừa bàn luận về các tin tức kinh tế, chính trị trong ngày, thỉnh thoảng sẽ quay sang giải thích một số kiến thức cho Út.

Tôi ngạc nhiên lắm, vì ở nhà tôi, những câu chuyện trên bàn ăn chỉ xoay quanh “món này ngon không”, “mai thích ăn gì”. Còn ở nhà Út, bữa cơm còn là một lớp học thu nhỏ chia sẻ những kiến thức liên quan đến giá cả và dòng tiền. Từ chuyện đơn giản như giá xăng tăng dẫn đến giá hàng hóa tăng, cho đến điều phức tạp hơn như tuyến metro đi vào hoạt động có thể làm tăng giá nhà gần ga.

Tôi chỉ “ăn ké” nhà dì vài bữa cơm mà cũng học thêm được kha khá nhờ nghe vợ chồng dì bàn luận. Có chỗ nào chưa hiểu, tôi và Út sẽ hỏi và được giải đáp ngay. Ở nhà dì không có cuốn sách hay câu răn dạy nào phức tạp, mọi kiến thức tài chính chỉ xoay quanh nghe - hỏi - hiểu - ghi nhớ để áp dụng.

Gia đình chi tiêu và đầu tư gì, Út cũng luôn biết rõ. Nhà có căn hộ cho thuê, Út biết giá cho thuê là bao nhiêu, tiền điện tính thế nào, sau bao lâu có thể tăng giá. Dì hay thanh lý túi, váy, Út học được từ mẹ cách bảo quản đồ như mới để bán được giá, cách chọn đồ có giá trị lâu dài để dễ thanh lý sau này. Út nhìn bố mẹ tối ưu dòng tiền, cứ thế tích lũy kinh nghiệm và nhờ vậy còn tìm ra cách kiếm tiền khi mới 15 tuổi.

“Cậu ấm” tự buôn giày kiếm tiền tiêu vặt

Năm út học lớp 10, trong giới trẻ rộ lên trào lưu mua bán giày second-hand từ những thương hiệu nổi tiếng. Có những mẫu mã độc lạ, phiên bản giới hạn có thể bán được giá tốt. Út vốn đam mê giày nên bắt đầu tập “mua đi bán lại” để kiếm chút tiền tiêu vặt, học theo cách dì thanh lý đồ ngày xưa.

Vốn không nhiều nên Út chọn mua những đôi mà bản thân cũng đi được, phòng khi “bán ế” vẫn có thể để dùng. Những đôi giày được Út cất kỹ trong hộp chống bụi, bên trong nhét thêm giấy để giữ phom giày. Tiền lời tùy đôi, có lúc được vài trăm, cũng có lúc được tiền triệu. Nghe mua đi bán lại có vẻ đơn giản, nhưng không hề “dễ ăn”.

Út kể, mua giày là phải học cách “check legit” (kiểm tra, xác minh xem một đôi giày là hàng chính hãng hay hàng giả), cách tránh “scam” (lừa đảo). Tôi nghe mà như vịt nghe sấm, chỉ bán đôi giày mà cũng phức tạp ghê.

Sau khi “săn” được giày chính hãng giá tốt, bước tiếp theo là phải khiến khách tin tưởng và chốt đơn. Út kể, ngày trước khách mua sẽ hỏi đi hỏi lại nhiều lần, có lẽ vì nhìn Út còn “hơi non”, không giống dân lâu năm trong nghề. Thế là Út quyết định đầu tư hình ảnh cá nhân nhìn uy tín hơn - diện bộ đồ chỉn chu, đi đôi giày xịn nhất đến gặp khách.

Út kể, lần đó thái độ của khách khác hẳn, không dò hỏi nhiều và chốt đơn cũng nhanh hơn. Có lẽ qua cách ăn mặc, khách biết Út thuộc hội biết chơi giày thật, cộng thêm việc Út đối đáp khéo léo, am hiểu kiến thức, khách tin tưởng mua hàng cũng là dễ hiểu thôi.

Tiền lời thu được, một phần Út để chi tiêu, một phần để xoay vòng vốn. Không phải xin bố mẹ tiền tiêu vặt, Út sướng rơn. Còn dì thì khỏi phải nói, tự hào khoe chuyện Út buôn giày với cả nhà.

Giờ thì Út đã 25 tuổi, đang đi làm và vẫn luôn tìm cách tối ưu tài chính. Út bắt đầu nhờ dì mua vàng tích lũy. Biết tôi đầu tư chứng chỉ quỹ và chứng khoán, Út cũng tìm tôi để hỏi thêm.

Đầu tư chứng khoán là một hình thức đầu tư tài chính dễ tiếp cận, được pháp luật bảo vệ. Ảnh tác giả cung cấp

Cha mẹ cùng con học tài chính từ sớm: Thêm kiến thức, ngăn rủi ro

Tôi cũng thật thà nói với Út, đầu tư chứng khoán không đơn giản như buôn giày. Sẽ có lúc lời, lúc lỗ, phải chấp nhận rủi ro khi thị trường đi xuống, chấp nhận cắt lỗ bảo toàn vốn khi cần, rồi phải theo dõi và tìm hiểu tin tức thị trường, kinh tế, chính trị liên quan. Út gật gù, đợt dịch Út cũng từng tìm hiểu về tiền số - vốn có nhiều điểm tương đồng với điều tôi căn dặn.

Còn nhớ khi ấy dì không cho Út đầu tư tiền số vì e ngại rủi ro về pháp lý, biến động giá và lừa đảo. Dì sẵn sàng cho Út tập buôn giày vì ít rủi ro hơn, và nếu có lỗ thì cũng coi như lấy khoản tiền nhỏ mua một bài học.

Tôi hiểu và đồng tình với dì. Vì vậy khi Út hỏi về đầu tư chứng khoán, tôi chọn vị trí trung lập, phân tích thiệt - hơn để em tự cân nhắc.

Khác với tiền số vốn còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, giao dịch chứng khoán ở Việt Nam được pháp luật bảo vệ về mặt khung pháp lý, quyền lợi hợp pháp và cơ chế vận hành an toàn. Việc đăng ký, giao dịch cũng đơn giản, thậm chí có thể thực hiện ngay trên ví điện tử hoặc ứng dụng ngân hàng, mang lại sự an tâm trong quản lý dòng tiền cho người dùng cũng như sự thuận tiện trong việc nạp/rút tiền.

Cá nhân tôi hiện đang mua bán cổ phiếu trên một ví điện tử, giao diện được tối giản hóa nên rất dễ nhìn và thao tác, dễ hiểu hơn so với những bảng điện tử chứng khoán rối mù, chi chít số.

Tôi nhớ tầm chục năm trước khi tìm hiểu về chứng khoán, chỉ nhìn bảng điện và thao tác đăng ký rườm rà là tôi đã quyết định… bỏ cuộc. Giờ thì tụi nhỏ sướng thật, vì nhập môn đầu tư nay đã dễ dàng hơn nhiều nhờ công nghệ số. Thích nhất là chỉ từ 10.000đ cũng có thể mua cổ phiếu để học và trải nghiệm. Hồi mới “chơi” chứng khoán, tôi cũng chỉ bỏ vốn đúng 200.000đ, chủ yếu là để học thêm kiến thức. Lúc ấy, phần lớn là tôi tự học chứ không có ai chỉ dẫn.

Giờ thì tụi nhỏ có thể học về tài chính, về đầu tư từ rất nhiều nguồn, học từ bố mẹ, từ sách vở hoặc trên mạng. Thậm chí gần đây, khi đang nghiên cứu về chứng chỉ quỹ, tôi bất ngờ phát hiện có cả sản phẩm đầu tư dành cho trẻ dưới 18 tuổi ngay trên một ứng dụng đầu tư số.

Theo thông tin đăng tải, cha mẹ có thể mở và định danh tài khoản cho con trực tiếp trên ứng dụng dưới sự đứng tên/giám hộ của cha mẹ. Ý tưởng này hay thật, trẻ sẽ được quan sát, làm quen với việc tích lũy, quản lý tiền, thấy được sự tăng trưởng của tiền theo thời gian ngay từ khi còn nhỏ. Và trên hành trình học hỏi đó, cha mẹ có thể giám sát và đồng hành xuyên suốt để đảm bảo an toàn, hạn chế rủi ro tài chính cho con.

Sau này khi lập gia đình, chắc chắn tôi cũng sẽ đồng hành cùng con học về tiền bạc ngay từ nhỏ, giống như dì đã dạy cho Út. Tôi nghĩ, giáo dục tài chính cho con tưởng khó mà thực chất cũng dễ nếu ta biết cách. Có thể chỉ đơn giản là đưa con cùng đi chợ để con tập nhận biết giá và mặc cả. Hoặc cùng con bàn luận về thời sự trong những bữa cơm, để con được hiểu về những quyết định dùng tiền, kiếm tiền của cha mẹ, v.v. Những bậc phụ huynh hiện đại ngày nay thậm chí còn có thể cùng con tìm hiểu về đầu tư qua những ứng dụng đơn giản, dễ dùng trên điện thoại, với số vốn chỉ bằng ly trà sữa.

Quan trọng nhất là chính các bậc phụ huynh cũng cần liên tục học hỏi, cập nhật kiến thức về tài chính. Bởi cha mẹ là người thầy đầu tiên dạy trẻ những bài học tài chính đầu đời, định hình một phần thói quen tư duy về tiền bạc. Bởi cách cha mẹ chi tiêu, kiếm tiền mỗi ngày đều là tấm gương để trẻ nhìn và học theo. Gần đèn thì rạng, mỗi chúng ta đều có thể trở thành ngọn đèn soi sáng kiến thức tài chính cho con em mình.