Xây dựng vườn ươm tài năng cho thế hệ Z, Alpha và Beta

Trường chuyên truyền thống ở Việt Nam trước kỷ nguyên số đang bộc lộ những bất cập: 

- Về phương pháp đào tạo còn thiên về lý thuyết, thiếu thực hành ứng dụng. Không ít trường chuyên vẫn dạy theo cách "thầy đọc, trò chép", không chuyển sang mô hình học tập dựa trên giải quyết vấn đề thực tế và ứng dụng công nghệ.

- Sự thiếu vận dụng kiến thức trên nền tảng phát triển tư duy phản biện, ứng dụng AI và khoa học dữ liệu đã làm cho mục tiêu đào tạo tài năng cần cho kỷ nguyên số bị ảnh hưởng.

- Thiếu cơ sở vật chất và công nghệ dạy học như thiếu phòng thí nghiệm ảo, hệ thống học liệu số, công cụ hỗ trợ dạy học tương tác. Hiện tượng thiếu trải nghiệm thực tế đã khiến việc dạy ở trường chuyên vào năm 2025-2026 vẫn hầu như không đổi. Nhiều trường vẫn giữ nguyên chương trình dạy học đã dùng từ nhiều năm trước.

- Đội ngũ giáo viên chưa đáp ứng được yêu cầu chuyển đổi số, thiếu kỹ năng sử dụng công nghệ số trong giảng dạy, thiết kế nội dung học liệu số.

- Thiếu kết nối giữa đào tạo với thực tế thị trường lao động. Đặc biệt là, trường chuyên không có đủ nguồn lực để hướng nghiệp và khởi nghiệp cho học sinh. Nhiều sinh viên từng học ở trường chuyên khi cầm tấm bằng đại học vẫn bị các nhà tuyển dụng đánh giá là thiếu kỹ năng thực hành.

Không ít trường chuyên vẫn sử dụng hệ thống quản trị truyền thống, chưa chuyển sang mô hình quản trị dữ liệu tập trung hay sử dụng công nghệ để tối ưu hóa quy trình quản lý học tập, đánh giá kết quả học hỏi...

Nhiều trường chuyên đang đối mặt với thách thức trong việc xây dựng văn hóa học tập số, xây dựng kiến thức liên ngành thay cho việc dạy quá sâu đối với một môn học.

Trong những năm 2026-2031 - giai đoạn mở đầu cho hành trình tri thức đi vào kỷ nguyên số, Đảng và Nhà nước nên trao quyền cho các tập đoàn kinh tế lớn, các công ty xuyên quốc gia, các Viện Hàn lâm và các trường đại học uy tín tổ chức các vườn ươm tài năng trẻ với lý do sau:

- Các tổ chức này có cái nhìn sâu và cập nhật đầy đủ về xu hướng thị trường, công nghệ mới và yêu cầu nhân lực (các tổ chức giáo dục ở các cấp hành chính thường thiếu tầm nhìn này). Họ mở ra các vườn ươm tài năng để đào tạo những cá nhân có những kỹ năng sát với nhu cầu tuyển dụng và khả năng đóng góp trực tiếp vào mục tiêu của tổ chức.

- Khi các tập đoàn, viện hàn lâm tự chủ, họ có nhiều khả năng đầu tư nguồn tài chính, chuyên môn và cơ sở vật chất để phát triển các chương trình ươm tạo một cách bài bản, dài hạn. Nhờ đó, các vườn ươm hoạt động không bị gián đoạn, không bị động chờ đợi sự hỗ trợ từ hệ thống giáo dục công lập vốn khá hạn chế về nguồn lực và tốc độ cập nhật.

- Việc tạo ra các vườn ươm tài năng từ các tổ chức khác nhau sẽ tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh trong việc thu hút và phát triển nhân tài. Qua cạnh tranh, sự đổi mới về phương pháp đào tạo, nội dung chương trình và cách tiếp cận sẽ được thúc đẩy, mang lại nhiều lợi ích cho người học và cho cả sự phát triển của các lĩnh vực đào tạo.

Hợp tác quốc tế trong việc xây dựng các vườn ươm tài năng là điều cần thiết không chỉ khi thiếu nguồn lực, nhất là nguồn vốn đầu tư. Ngay cả khi Việt Nam trở thành quốc gia hưng thịnh thì việc hợp tác trong xây dựng vườn ươm với các tổ chức quốc tế vẫn là một mục tiêu ưu tiên.

Sự hợp tác quốc tế sẽ giúp cho các vườn ươm tài năng duy trì lợi thế cạnh tranh toàn cầu. Chúng ta cần có tầm nhìn tới nhu cầu nhân lực trên thị trường quốc tế, chứ không chỉ nhìn trong giới hạn quốc gia.

Tài năng trẻ Việt Nam cần được kết tinh trong những công dân toàn cầu. Công dân toàn cầu, xét về khía cạnh nào đó, là lực lượng không kém phần quan trọng để đất nước phát triển bền vững trong một xu thế biến đổi liên tục và phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia.

Vườn ươm tài năng không nên quan niệm là nhiệm vụ của ngành giáo dục, mà của mọi ngành cần nhân lực chất lượng cao, mà tầm nhìn không chỉ giới hạn trong quốc gia. Vấn đề là, vườn ươm tài năng của quốc gia phải được đặt trong nền văn hoá dân tộc hiện đại hoá.

"Vườn ươm tài năng" (Talent Incubator/Talent Nursery/Talent Development Program) là thuật ngữ thường được dùng trong giáo dục và quản trị nhân sự để chỉ các chương trình bồi dưỡng những năng lực của con người cụ thể do các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp tổ chức. 

Thông qua chương trình này, nhà giáo dục hoặc nhà quản trị nhân sự làm tăng tốc phát triển các cá nhân tiềm năng để họ trở thành tài năng, đồng thời góp phần tạo nên nguồn nhân lực nâng cao thêm chất lượng.

Tùy từng ngữ cảnh mà trong tiếng Anh người ta chọn thuật ngữ để nói tới đặc điểm của từng loại mô hình "Vườn ươm tài năng".

Talent Incubator: Chương trình bồi dưỡng tài năng với mục đích chuyển nhanh những năng khiếu (năng lực còn tiềm ẩn, chưa có điều kiện bộc lộ) để trở thành những năng lực vượt trội trong khoảng thời gian không dài.

Talent Nursery: Chương trình vun trồng, nuôi dưỡng, chăm sóc những nhân tố mới trong con người có tiềm năng thành tài ngay từ giai đoạn đầu phát hiện.

Talent Development Program: Chương trình đào tạo bồi dưỡng nhân tài một cách bài bản như Chương trình đào tạo tại các trường đại học, các tập đoàn kinh tế, các doanh nghiệp có quy mô lớn.

Để thấy được tầm quan trọng của việc xây dựng các vườn ươm tương lai cho thế hệ trẻ trong giai đoạn 2026-2031 và tầm nhìn 2045, ta cần khẳng định ngay từ đầu rằng, Gen Z được mệnh danh là "Cư dân có năng lực số bẩm sinh" (Digital-Native), còn Gen Alpha là "Cư dân có năng lực sử dụng AI bẩm sinh" (AI-Native).

Mọi trường chuyên, lớp chọn, trung tâm luyện thi, các lớp dạy thêm để phục kích các kỳ thi mà ta thấy tồn tại lâu nay sẽ là những tổ chức huấn luyện định hướng lệch lạc cho những thế hệ sẽ sống và trở thành lực lượng lao động cốt lõi của quốc gia trong kỷ nguyên số.

Việc xây dựng các vườn ươm tài năng cho thế hệ đang lớn lên hôm nay và đang định hình lối sống trong kỷ nguyên số sẽ phải chú ý các nội dung sau:

1. Phát triển kỹ năng tương lai

- Kỹ năng sống và làm việc nhóm trong môi trường số.

- Kỹ năng giao tiếp trong phạm vi quốc gia và quốc tế trong không gian mạng.

- Kỹ năng suy nghĩ mang tính phản biện và quyết đoán trước những vấn đề thuộc trách nhiệm.

- Kỹ năng đa nhiệm và tiếp nhận thông tin đa định dạng.

2. Ươm mầm tài năng đặc thù

- Hướng dẫn cách sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm với tinh thần chấp hành luật lệ số và trên nền tảng đạo đức số.

- Phát huy tinh thần sáng tạo, tính độc lập trong suy nghĩ, không phụ thuộc vào AI.

- Xây dựng khả năng tiếp cận và tập trung lựa chọn trong môi trường thông tin quá tải.

- Phát triển tinh thần và kỹ năng giao tiếp trong môi trường đa văn hóa của thời đại kỹ thuật số.

3. Chuẩn bị sẵn sàng đi vào kỷ nguyên số

- Giúp thế hệ trẻ thích ứng với môi trường sống và lao động trong nền kinh tế số, xã hội số.

- Xây dựng lối sống số, lối sống xanh ngay từ khi còn đang ở tuổi nhi đồng.

4. Chuẩn bị nền giáo dục trên nền tảng công nghệ tiên tiến

- Tích hợp công nghệ AI vào quy trình đào tạo.

- Phát triển nền tảng học tập trực tuyến tương tác cao, cá nhân hóa lộ trình học tập.

- Ứng dụng tương tác thực tế ảo (VR) và thực tế thực (AR) trong huấn luyện kỹ năng mềm.

5. Tạo môi trường làm việc có ý nghĩa

Việc xây dựng các vườn ươm tài năng cho Gen Z và Gen Alpha không chỉ là xu hướng, mà đã trở thành yếu tố sống còn cho sự phát triển của các doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.

Để tạo ra sự đa dạng của các vườn ươm tài năng, cần phải kết nối các đối tác chiến lược:

- Các trường đại học và các viện nghiên cứu;

- Các Startups công nghệ;

- Các tổ chức phi lợi nhuận tập trung vào phát triển nhân tài;

- Các doanh nghiệp trong cùng ngành để tạo cơ hội thực tập, trải nghiệm và việc làm.

1. Theo một số công trình nghiên cứu xã hội học ở Singapore, đến năm 2024, Gen Z chiếm 14,6% lực lượng lao động. Phần còn lại đang học tại các trường đại học. 

Người Singapore tự hào với những lứa thuộc Gen Z vì thế hệ này có trình độ học vấn cao hơn các thế hệ trước, khi cùng lứa tuổi. 

Hơn nữa, Gen Z của Singapore được nhìn nhận là dân bản địa, sắc sảo trong tư duy doanh nhân, ý thức xã hội cao và thể hiện rõ xu hướng tìm kiếm việc làm phù hợp với giá trị cá nhân.

2. Đặc điểm cốt lõi của Gen Z Singapore: Coi trọng sự cân bằng cuộc sống hơn mức lương cao. Chỉ có 6% số người thuộc Gen Z định hướng tới vị trí lãnh đạo cấp cao, 85% muốn phát triển sự nghiệp sản xuất, kinh doanh và 40% quan tâm tới khởi tạo doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.

Họ tin tưởng những đánh giá từ cộng đồng hơn sự quảng cáo thương hiệu trên các mạng xã hội. Họ yêu cầu tính minh bạch trong quản trị, tính xác thực và đòi hỏi bằng chứng cụ thể của các cam kết.

3. Gen Alpha Singapore bắt đầu có thành viên bước chân vào trường Trung học cơ sở (2025). Đất nước này đã cho Gen Alpha được đắm mình hoàn toàn trong môi trường công nghệ AI. 

Người dân Singapore hi vọng rằng, trong tương lai, Gen α hôm nay sẽ là thế hệ chủ chốt trong lực lượng lao động của quốc đảo đang vươn lên đỉnh cao của học vấn.

Đặc điểm cốt lõi của Gen Alpha Singapore là thế hệ AI bản địa, sinh ra và lớn lên trong môi trường AI phổ biến.

Gen Alpha Singapore được kỳ vọng là những công dân thích ứng nhanh với các công nghệ và công cụ số mới, có năng lực tích hợp AI vào mọi việc làm, lao động nghề nghiệp và môi trường học tập.

4. Các phương pháp đào tạo hiệu quả của vườn ươm tài năng ở Singapore

- Tạo môi trường học tập liên tục.

Cung cấp ngân sách học tập, mentorship (chương trình cố vấn) và lộ trình thăng tiến dựa trên kỹ năng thay vì chức danh.

Triển khai các khóa đào tạo AI chuyên biệt cho Gen Z, đặc biệt là huấn luyện kỹ năng phân tích dữ liệu và mô hình dự đoán nhu cầu thị trường.

- Xây dựng văn hóa làm việc linh hoạt

Áp dụng mô hình làm việc hybrid 2-3 ngày tại văn phòng, phù hợp với nhu cầu của 60% Gen Z; tránh yêu cầu làm việc toàn thời gian tại văn phòng (vì làm như vậy, có tới 69% Gen Z nghỉ việc).

Ưu tiên sức khỏe tinh thần, tôn trọng ranh giới công việc - cuộc sống trong quản lý hàng ngày.

- Phù hợp với giá trị và mục đích công việc

Ưu tiên các công ty có chính sách môi trường, xã hội và quản trị (ESG – Environmental, Social, Governance) - Đây là tiêu chí đánh giá mức độ phát triển bền vững của doanh nghiệp, phù hợp với ý thức xã hội cao của Gen Z.

Giải thích rõ cách làm việc của nhân viên, đóng góp vào mục tiêu của doanh nghiệp và tác động xã hội.

- Tối ưu hóa công cụ nội bộ

Đảm bảo hệ thống nội bộ mượt mà, hiện đại, phù hợp với kỳ vọng về trải nghiệm số liền mạch của Gen Z.

- Tận dụng tiềm năng doanh nhân

Tạo điều kiện cho Gen Z tự chủ, sáng tạo, đổi mới, đáp ứng tư duy doanh nhân của họ.

Châu Âu nổi tiếng với hệ thống vườn ươm tài năng trẻ vì họ tổ chức rất bài bản và hiệu quả, tập trung vào nhiều lĩnh vực nghệ thuật, thể thao, sáng tạo công nghệ.

Đặc điểm chung nhất của các Vườn ươm tài năng trẻ Châu Âu là tập trung vào "Giai đoạn rất sớm".

Phần lớn các vườn ươm tài năng ở Châu Âu không đợi các Startups đã hoàn chỉnh, mà thường hỗ trợ ngay từ ý tưởng (Idea stage) hoặc nhóm sáng lập mới hình thành.

Mục tiêu là "Ươm mầm" hơn là đầu tư vào doanh nghiệp đã ổn định, kết hợp giữa đào tạo + vốn + mạng lưới. 

Họ thường không rót tiền, mà các chương trình là một gói tổng hợp:

- Mentorship (Cố vấn từ chuyên gia) và Seed Funding (Vốn hạt giống nhỏ).

- Networking (Kết nối nhà đầu tư, doanh nghiệp, trường đại học).

- Training (Kỹ năng kinh doanh, pitch, product-market fit).

- Liên kết chặt với đại học và viện nghiên cứu khoa học.

- Chuyển giao công nghệ (deep tech, AI, biotech, green tech).

- Khuyến khích khởi nguồn (spin-off) từ nghiên cứu.

Nhiều vườn ươm hoạt động theo cơ chế "nối liền" phòng thí nghiệm với thị trường.

- Tập trung mạnh vào công nghệ và đổi mới bền vững: Vườn ươm tài năng trẻ của Châu Âu thường ưu tiên: Công nghệ xanh; AI, Data, Robotics; Y tế, sinh học; Năng lượng sạch. Họ rất quan tâm đến sự "tác động xã hội" (impact) ngang với lợi nhuận.

- Hệ sinh thái quốc tế hóa rất sớm: Dù đặt tại các quốc gia nhưng Startups được huấn luyện phải nghĩ cho châu Âu hoặc toàn cầu. Đội ngũ mentor và nhà đầu tư đa quốc tịch. Chương trình thường dùng tiếng Anh.

- Hỗ trợ dài hạn thay vì chỉ vài tháng là kết thúc: Xây dựng chương trình dài hạn, kết nối nhiều người cùng học tập (Alumni networks) rất mạnh. Hỗ trợ gọi vốn vòng tiếp theo.

1. Seed Camp (Anh): Một vườn ươm khởi nghiệp hàng đầu châu Âu và là một trong những quỹ đầu tư mạo hiểm nổi tiếng của Anh quốc. Vườn ươm này được thành lập năm 2007, chuyên hỗ trợ các Startups công nghệ giai đoạn đầu (Pre-seed & seed 2 vòng gọi vốn đầu tiên) đối với các khoản đầu tư ban đầu từ 140.000 USD đến 700.000 USD (có khi lên tới 1 triệu USD).

- Seed Camp thay vì chương trình theo nhóm (Cohort-based) đã hỗ trợ xuyên suốt và thực chiến từ ngày đầu tiên.

- Seed Camp ưu tiên lĩnh vực phần mềm dịch vụ (SaaS), Fintech, thị trường ngách, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, công nghệ y tế/tài chính.

- Seed Camp kết nối cộng đồng các nhà sáng lập (SeedCamp Nation) gồm hàng trăm Startups thành công. Tại đây, các nhà sáng lập (Founders) dễ dàng tiếp cận các chuyên gia, nhà đầu tư thiên thần và các vòng gọi vốn tiếp theo.

2. Station F (Pháp): Một khuôn viên khởi nghiệp lớn nhất thế giới, nằm tại trung tâm thủ đô Paris, rộng tới 34.000 m² với hơn 3.000 bàn làm việc. Station F quy tụ hàng ngàn doanh nhân và hơn 30 chương trình hỗ trợ từ các đối tác hàng đầu như Meta, Microsoft, Google...

- Station F vốn là nhà ga đường sắt cũ, được tỷ phú viễn thông Xavier Niel đầu tư thành một trung tâm đổi mới sáng tạo. Nơi đây có thể tiếp nhận hơn 1.000 công ty khởi nghiệp cùng một lúc.

- Station F không chỉ cung cấp không gian văn phòng, mà còn có các quỹ đầu tư, có cả các không gian tổ chức sự kiện, trường quay Podcast và khu ăn uống rộng rãi.

- Station F thực sự là cái nôi công nghệ, ươm mầm cho rất nhiều kỳ lân công nghệ (Unicorn) và các cộng đồng khởi nghiệp đình đám, giúp vào sự phát triển mạnh mẽ của hệ sinh thái Trí tuệ nhân tạo của Châu Âu.

3. imec.istart (Bỉ): Vườn ươm liên kết với trường đại học số 1 tại Châu Âu và đứng đầu thế giới theo bảng xếp hạng của UBI Global (Tổ chức đánh giá dữ liệu và xếp hạng các vườn ươm khởi nghiệp và tăng tốc khởi nghiệp).

- Trụ sở chính của imec.istart ở thành phố Leuven. Vườn ươm này cung cấp các bệ phóng vững chắc cho các công ty khởi nghiệp và công nghệ chuyên sâu (deep-tech), phần cứng, phần mềm, trí tuệ nhân tạo và y tế.

- imec.istart cung cấp khoản đầu tư hạt giống ban đầu khoảng 50.000 Euro (tương đương 53.000 USD) cho khoảng 6% vốn cổ phần.

- imec.istart cung cấp các chương trình huấn luyện toàn diện, kéo dài 15-18 tháng với quyền truy cập vào mạng lưới đối tác toàn cầu.

imec.istart tận dụng hệ sinh thái rộng lớn của mình để giúp các doanh nhân trẻ dễ dàng tiếp cận với các quỹ đầu tư mạo hiểm và doanh nghiệp lớn.

4. YES!Delft (Hà Lan): Vườn ươm này do Trường Đại học Công nghệ Delft (TU Delft) thành lập. Đây là Vườn ươm công nghệ hàng đầu Châu Âu, được thành lập năm 2005. Vườn ươm YES!Delft chuyên hỗ trợ các Startups trong lĩnh vực Deep Tech (công nghệ chuyên sâu) với chu kỳ phát triển dài.

- YES!Delft tập trung vào các công nghệ phức tạp, dựa trên những nghiên cứu khoa học.

- YES!Delft chú ý các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn: Trí tuệ nhân tạo, Clean Tech (Công nghệ sạch), MedTech (Công nghệ y tế) và An ninh mạng (Cyber Security).

- YES!Delft có 3 chương trình lớn: Chương trình Launchlab: Chương trình tiền ươm kéo dài 3 tháng, giúp nhà sáng lập tìm kiếm thị trường và ý tưởng mới; Chương trình Validation Program: Chương trình kiểm chứng kéo dài 10 tuần dành cho các Startups tìm ra bài toán giải quyết vấn đề phù hợp; Chương trình Accelerator Program: Chương trình tăng tốc từ 3 tháng trở lên, giúp Startup hoàn thiện mô hình kinh doanh, tiếp cận nhà đầu tư và gọi vốn.

5. UnternehmerTUM (Đức): Một vườn ươm được thành lập bởi Trường Đại học Kỹ thuật Munich (TUM) như một hệ sinh thái khởi nghiệp xuất sắc của Châu Âu.

- UnternehmerTUM được Tạp chí Financial Times vinh danh là Trung tâm khởi nghiệp hàng đầu trong nhiều năm liền không chỉ của nước Đức, mà còn là của Châu Âu hiện đại.

- UnternehmerTUM cung cấp hạ tầng đào tạo chuyên sâu và kết nối mạng lưới từ giai đoạn lên ý tưởng đến khi gọi vốn thành công.

- UnternehmerTUM cung cấp không gian và hệ sinh thái chuyên biệt cho các Startups thuộc lĩnh vực khoa học đời sống, công nghệ chuyên sâu, trí tuệ nhân tạo nhờ vào phòng thí nghiệm đổi mới sáng tạo của Đại học Munich (TUM Venture Labs).

Xưởng chế tác quy mô lớn Maker Space rộng tới 1.500 m2 trực thuộc TUM cho phép các nhà sáng lập tự tay thiết kế và thử nghiệm các nguyên mẫu phần cứng (prototype).

- Unternehmer TUM có Chương trình cho phép sinh viên nghiên cứu khoa học, viết luận văn thạc sĩ, với việc xây dựng doanh nghiệp thực tế; Chương trình học bổng dành riêng cho các tài năng xuất sắc, đào tạo kỹ năng lãnh đạo kết nối với các nhóm khởi nghiệp liên ngành; Chương trình hỗ trợ kết nối và đầu tư hạt giống (seed-capital) trực tiếp cho các doanh nghiệp khởi nghiệp.

6. Quỹ Skolkovo (Nga): Quỹ Skolkovo là tổ chức phi lợi nhuận do Chính phủ Nga thành lập năm 2010, được mệnh danh là "Thung lũng Silicon của Nga".

Mục tiêu của Quỹ là thúc đẩy khởi nghiệp công nghệ, thương mại hoá nghiên cứu và phát triển Hệ sinh thái tự quản toàn diện.

ĐẶC ĐIỂM NHÂN CÁCH GEN Z VÀ GEN ALPHA VIỆT NAM

1. Quan hệ với công nghệ: Từ "được tiếp xúc" đến "như ngôn ngữ mẹ đẻ"

Gen Z: Là thế hệ Digital-native (Cư dân số bẩm sinh), lần đầu ra đời được vây quanh bởi điện thoại thông minh và mạng xã hội khi bước vào lứa tuổi vị thành niên. Họ lớn lên cùng với sự phát triển của Internet, phải học cách thích nghi với các công nghệ mới như Facebook, TikTok. 

Họ sử dụng công nghệ để kết nối, tìm kiếm thông tin và thể hiện bản thân, nhưng có thể chuyển đổi giữa thế giới số và vật lý một cách tự nhiên.

Gen Alpha: Là thế hệ AI-Native (Cư dân trí tuệ nhân tạo) thực sự chứ không chỉ là Digital-Native. Họ sinh ra và lớn lên cùng Chat GPT, trợ lý giọng nói, AR/VR, Internet vạn vật, coi công nghệ là một phần tự nhiên của cuộc sống, giống như ăn uống, đi học, giải trí, nghỉ ngơi hàng ngày. 

Gen Alpha không học "dùng công nghệ", mà lớn lên cùng công nghệ, sử dụng công nghệ ngay từ khi còn thơ ấu, giao tiếp với máy tính qua lệnh nói, đưa ra câu lệnh (prompt) cho AI thay vì gõ chữ hay chạm màn hình như Gen Z.

2. Cách tiếp cận thông tin và nội dung

Gen Z: Thích nội dung ngắn, chân thực, mang tính giải trí cao như Video TikTok, Reels. Họ đề cao tính minh bạch và không thích quảng cáo tô điểm quá mức, mong muốn trải nghiệm cá nhân hóa từ thương hiệu.

Gen Alpha: Tiếp nhận thông tin chủ yếu qua hình ảnh và video, có khả năng xử lý đồng thời nhiều thông tin một cách nhanh chóng. Họ kỳ vọng trải nghiệm một kích cỡ vừa vặn (One-size-fits-all) làm tiêu chuẩn, yêu thích nền tảng có tính cá nhân hóa cao như việc tổng kết thường niên cho riêng mình (Spotify Wrapped hay Netflix "For You"). Gen Alpha sẽ phải đối đầu nhiều hơn với biến đổi khí hậu, bình đẳng và công bằng xã hội so với Gen Z.

3. Tư duy và hành vi tại nơi làm việc

Gen Z: Hoài nghi thứ bậc, nhưng vẫn tương tác truyền thống với các thế hệ cha anh. Họ muốn thế hệ trước công nhận sự nỗ lực của họ, thích làm việc theo lịch làm việc linh hoạt và luôn tìm ý nghĩa trong công việc. Gen Z có tính cạnh tranh cao, luôn muốn khẳng định bản thân và tạo ra sự khác biệt.

Gen Alpha: Quen hỏi AI trước khi hỏi thầy cô hay người lớn. Họ kỳ vọng nhận phản hồi nhanh tức thì (Feedback real-time), không muốn trì hoãn sự đánh giá hiệu suất công việc.

Gen Alpha coi trọng cam kết có bằng chứng của doanh nghiệp, về môi trường, xã hội và quản trị, không bị lừa dối bởi các chiến lược quảng cáo phóng đại (greenwashing) và thường kiểm tra thực tế các thông tin được cung cấp.

4. Tính độc lập và tự chủ

Gen Z: Tìm kiếm định vị và khẳng định bản thân trong xã hội, có sự tự chủ trong việc lựa chọn lối sống và việc làm. Tuy vậy, họ vẫn chịu ảnh hưởng từ một số quan niệm và giá trị của thế hệ cha anh.

Gen Alpha: Có khả năng đưa ra quyết định độc lập ngay từ khi còn nhỏ, biết cách an toàn rất sớm trong môi trường kỹ thuật số, sớm hình thành tư duy toàn cầu, cởi mở với những nền văn hóa khác.

5. Thách thức và rủi ro

Gen Z: Chịu nhiều áp lực từ xã hội về thành công tài chính và sự nghiệp, dễ bị thế hệ trước đánh giá là tự cao, tự đại vì cuộc sống sung sướng và tự do hơn.

Gen Alpha: Hạn chế giao tiếp trực tiếp, rất dễ phụ thuộc vào trí khôn của AI. Với mạng xã hội mất kiểm soát, Gen Alpha có thể rơi vào sự lo âu và trầm cảm.

Giáo dục gia đình, học đường và xã hội cần quan tâm sâu sắc đến sự phát triển của Gen Alpha: về những gì họ phải đối đầu.

1. Gen Z

- Gen Z Việt Nam chiếm khoảng 25% lực lượng lao động trong cả nước, tương đương 15 triệu người.

- Trong lựa chọn nghề, 73% Gen Z định hướng vào làm việc trong môi trường năng động, vui vẻ, không thích ngồi một chỗ 8 giờ/ngày.

- 29% Gen Z sẵn sàng rời nghề nếu không thấy cơ hội thăng tiến.

- 72% Gen Z chọn những nghề có sự cân bằng giữa việc làm với đời sống cá nhân.

Một số công trình xã hội học cho thấy, lứa trẻ của Gen Z Việt Nam đang tự học để có những kỹ năng trực tuyến về thiết kế đồ họa, quay và dựng các loại Video, viết lách... để có thể biến "nghề tay trái" thành nguồn thu nhập chính.

Các ngành điện tử, may mặc, lắp ráp, đồ gỗ, da giày đang săn đón mạnh lao động thuộc Gen Z.

Khi khảo sát sinh viên Gen Z Việt Nam đang học chuyên ngành kinh doanh, tài chính, ta có số liệu thú vị:

Nhiều sinh viên tự nhận định mình chưa có kỹ năng lập ngân sách hiệu quả. 83% Gen Z tự mình đánh giá bản thân còn bảo thủ trong vấn đề tiền bạc.

Chỉ có 40% số người thuộc Gen Z được hỏi cho biết đã sử dụng ngân sách, 59% đã chú ý kiểm tra số dư trong tài khoản.

Gen Z có nguyện vọng nắm chắc kỹ năng tài chính thông minh. Họ coi trọng khuyến mại, ưu đãi có tính thanh khoản cao như miễn phí vận chuyển, hoàn tiền, tìm kiếm các khoản được ưu đãi, chiết khấu.

Theo dự báo, có tới 66-70% mức tiêu thụ trên thị trường Việt Nam vào năm 2050 thuộc về Gen Z. Họ sẽ là lực lượng tiên phong thúc đẩy thương mại điện tử và kinh tế số.

2. Gen Alpha

Gen Alpha Việt Nam đang dần định hình tương lai tiêu dùng và xã hội tại Việt Nam. Đến hết năm 2025, Gen Alpha chiếm khoảng 20% dân số, tương đương với khoảng 18 triệu người. Phần lớn họ là con của thế hệ X (Millennials) và Gen Z lớn tuổi.

Khác với Gen Z lớn lên cùng Smartphone, Gen Alpha lại sử dụng ChatGPT để làm bài tập, hỏi trợ lý ảo và coi khả năng máy tính "hiểu" mình là điều hiển nhiên. Họ rất kỳ vọng vào giao tiếp "người - máy".

Được coi là AI Native, Gen Alpha rất thành thạo sử dụng thiết bị di động, Internet và mạng xã hội ngay từ khi còn rất nhỏ. Màn hình điện tử là phương tiện để Gen Alpha giải trí, học tập và kết nối.

Về khả năng sử dụng công nghệ thông tin của Gen Alpha, một công trình nghiên cứu mới nhất cho thấy, trẻ 8-11 tuổi ở Việt Nam sử dụng Smartphone mỗi ngày chiếm 82%; thời gian sử dụng các thiết bị di động trung bình là 4 giờ 44 phút; 50% trẻ học tiểu học xem TV hoặc phim ảnh như hoạt động giải trí.

Tỷ lệ Gen Alpha sở hữu máy tính bảng trước 6 tuổi là 43%, sở hữu Smartphone trước 10 tuổi là 58%.

Hiện nay, trẻ 12-13 tuổi tại Việt Nam sử dụng Internet hàng ngày đạt tỷ lệ 82%.

Trẻ em Gen Alpha tiếp xúc với môi trường đa văn hóa rất nhanh nhạy. Tỷ lệ trẻ 4-6 tuổi tại các đô thị Việt Nam học tiếng Anh vượt 60%.

- Về hành vi tiêu thụ tin tức của Gen Alpha: Thời gian xem Youtube trung bình mỗi ngày là 84 phút; Có tới gần 40% trẻ 10-12 tuổi sử dụng TikTok và 25% sử dụng Instagram. Trẻ 10-12 tuổi rất thích thời trang có nhãn mác khác biệt với người khác. Có tới 80% muốn có khoản chi tiêu riêng để tự do mua sắm.

Đến năm 2030, Gen Alpha Việt Nam sẽ có người tham gia thị trường lao động.

1. Vườn ươm Tài năng Việt Nam tại Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh

Đây là Trung tâm giáo dục chuyên giảng dạy về STEM và Lập trình Robot cho trẻ em, đặt tại Gò Vấp (Thành phố Hồ Chí Minh). Trung tâm tập trung phát triển tư duy logic và kỹ năng thực hành thông qua các phương pháp giáo dục hiện đại.

Tại Trung tâm có những Chương trình giảng dạy chính:

- Chương trình Lắp ráp và lập trình Robot, giúp trẻ em tiếp cận công nghệ hiện đại từ sớm.

- Chương trình giáo dục STEM, khơi nguồn sáng tạo, kết hợp lý thuyết khoa học với kỹ năng thực tế.

2. Cung Văn hoá thiếu nhi (Khánh Hòa)

Chính thức đi vào hoạt động từ tháng 6/2025, nhiều người coi đây là vườn ươm tài năng thực sự với mục tiêu: 

- Phát triển toàn diện trên nền tảng một môi trường giáo dục an toàn, bồi dưỡng sự phát triển đạo đức và năng lực hài hoà.

- Phát huy những năng khiếu (tiềm năng) trong các lĩnh vực nghệ thuật, thể thao, khoa học, công nghệ... của thế hệ trẻ.

Nhiệm vụ trọng tâm:

- Tạo sân chơi bổ ích: Tổ chức đa dạng các hoạt động ngoại khoá, giao lưu văn hoá, văn nghệ, thể thao cho thanh thiếu niên.

- Trang bị kỹ năng thực tế: Trang bị các kỹ năng sinh tồn, kỹ năng mềm, kỹ năng tự bảo vệ bản thân trước các tình huống nguy hiểm.

- Định hướng giá trị sống: Giáo dục truyền thống lịch sử, đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ.

Các chương trình cơ bản:

- Nghệ thuật & Biểu diễn: Tổ chức các lớp dạy đàn (Piano, Organ, Guitar), thanh nhạc, vũ điệu hiện đại, MC chương trình.

- Văn hoá & Học thuật: Tổ chức các lớp đào tạo Mỹ thuật (Vẽ, sáng tạo thủ công), ngoại ngữ, các Câu lạc bộ Măng non.

- Thể dục, Thể thao: Dạy Võ thuật (Vovinam, Taekwondo, Karatedo), Cờ vua, Bóng rổ, Aerobic.

- Kỹ năng sống & khoa học: Rèn luyện kỹ năng sinh tồn, kỹ năng tự vệ, trải nghiệm sáng tạo khoa học - kỹ thuật, kỹ năng giao tiếp.

3. Vườn ươm tài năng (Tập đoàn Hoa Sen)

Đây là Chương trình ươm mầm tài năng do sáng kiến tuyển dụng và đào tạo chiến lược của Tập đoàn Hoa Sen. Mục tiêu là phát hiện và bồi dưỡng những sinh viên xuất sắc thành những nhà quản lý chủ chốt, thông qua lộ trình làm việc, thử thách và đào tạo bài bản.

Đối tượng tuyển dụng là những sinh viên đã hoặc sắp tốt nghiệp đại học các ngành Quản trị kinh doanh, Kinh tế, Marketing, Kế toán - Kiểm toán, Kỹ thuật, Cơ khí có thành tích học tập xuất sắc và năng khiếu lãnh đạo.

Lộ trình đào tạo, bồi dưỡng gồm: Giai đoạn 1 (Thử việc / thực tập): Làm quen với môi trường kinh doanh, đánh giá năng lực cơ bản. Giai đoạn 2, 3, 4: Đảm nhận các công việc thực tế, tham gia các dự án quản lý. Lương cố định trong giai đoạn này là 15.000.000đ - 20.000.000đ/tháng.

4. ThinkZone Ventures: Quỹ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam

Quỹ chuyên hỗ trợ tài chính và cung cấp nguồn lực chiến lược cho các công ty khởi nghiệp công nghệ. 

Quy mô và nguồn vốn: Quỹ ThinkZone Fund II: 60 triệu USD. Quỹ Global Minds Fund (GMF I) có nguồn vốn nội địa do nhiều doanh nhân có tầm ảnh hưởng góp vốn.

Hệ sinh thái đối tác: Hợp tác chiến lược với một số tập đoàn lớn trong nước để giúp các Startups mở rộng thị trường, giải quyết bài toán chuyển đổi số và tiếp cận tệp khách hàng rộng lớn.

Lĩnh vực hoạt động: Không giới hạn ngành cụ thể, đầu tư đa dạng vào các lĩnh vực Fintech, EdTech, PropTech, SaaS...

5. Vietnam Innovative Startup Accelerator

Đây là Chương trình tăng tốc khởi nghiệp nổi bật tại Việt Nam, giúp cung cấp hạt giống, cố vấn (Mentoring) và hỗ trợ mở rộng thị trường có mục tiêu:

- Thúc đẩy sự phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam, hướng tới quy mô toàn cầu.

- Hiện thực hoá các ý tưởng kinh doanh đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, ứng dụng Trí tuệ nhân tạo vào thực tiễn.

- Tạo bệ phóng bền vững để các Startups tiếp cận thị trường khu vực và thu hút nguồn đầu tư mạo hiểm quốc tế.

Nhiệm vụ:

- Hỗ trợ tài chính: Cung cấp các khoản đầu tư hạt giống (Seed-Fund) để các Startups duy trì hoạt động và phát triển sản phẩm tối thiểu.

- Cố vấn chuyên môn (Mentorship): Kết nối mạng lưới chuyên gia toàn cầu và các Tập đoàn hàng đầu để đào tạo chiến lược, pháp lý và quản trị doanh nghiệp.

- Hỗ trợ hạ tầng và tài nguyên: Cung cấp không gian làm việc, cơ sở hạ tầng kỹ thuật và các gói công nghệ miễn phí.

Chương trình:

- Chương trình Tăng tốc Đổi mới sáng tạo Việt Nam (NIC Scale X): Giao lưu kiến thức, kiểm chứng công nghệ sâu (Deep-Tech) như y tế, năng lượng sạch, agritech, IoT.

- Chương trình Tăng tốc khởi nghiệp AI Việt Nam (Vietleap AI Accelerator): Hỗ trợ 10-15 Startups AI giai đoạn đầu bứt phá và mở rộng, đưa Việt Nam trở thành trung tâm AI của Châu Á; huấn luyện 1-1 với chuyên gia, đào tạo gọi vốn, hỗ trợ hạ tầng AI.

- Quỹ tăng tốc khởi nghiệp: Xây dựng các Startups có khả năng mở rộng toàn cầu với xuất phát điểm tại Việt Nam, đầu tư hạt giống (khoảng 15.000 USD) cho mỗi Startups hỗ trợ sử dụng các dịch vụ và tạo cơ hội nhận quỹ tiếp nối (đến 200.000 USD).

6. Antler Vietnam

Một trong những quỹ đầu tư mạo hiểm và chương trình ươm tạo Startup giai đoạn rất sớm (early-stage), năng động nhất, hỗ trợ các nhà sáng lập xây dựng công ty công nghệ từ số 0 tại thị trường Đông Nam Á.

Mô hình hoạt động: Chương trình Antler Residency có độ dài 8-10 tuần, có vai trò là vườn ươm giúp các cá nhân tiềm năng kết nối thành lập đồng sáng lập, xác định ý tưởng và xây dựng sản phẩm mẫu.

Khoản đầu tư: Các Startups được chọn có thể nhận vốn đầu tư hạt giống (Pre-seed) khoảng 125.000 USD (vòng tiếp theo có thể lên tới 600.000 USD thông qua Chương trình SEA Venture Launchpad). Mức định giá điển hình thường khoảng 100.000 Euro cho 12% cổ phần.

Lĩnh vực trọng tâm: Ưu tiên các dự án liên quan đến Trí tuệ nhân tạo, Công nghệ tiêu dùng (Consumer Tech), Công nghệ tài chính (Fintech).

Danh mục đầu tư nổi bật (Portfolio): Những Startup gọi vốn thành công từ Antler Vietnam gồm Showbiz, Chef Vision, Dizim và Dayladau.

7. Vườn ươm công nghệ công nghiệp Việt Nam - Hàn Quốc 

Vườn ươm Việt Nam - Hàn Quốc (Korea - Vietnam Incubator Park) đặt tại Cần Thơ, có trách nhiệm thúc đẩy đổi mới, ươm tạo công nghệ, phát triển các Startups có mục tiêu: 

- Thúc đẩy đổi mới công nghệ, hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa và các doanh nghiệp khởi nghiệp nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất.

- Nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu và tìm kiếm thị trường, hướng tới việc thương mại hóa các sản phẩm sau ươm tạo.

- Tập trung vào 3 ngành công nghệ lợi thế của vùng Đồng bằng sông Cửu Long: Chế biến nông sản, chế biến thủy sản và cơ khí chế tạo phục vụ nông - thủy sản.

Nhiệm vụ

- Hỗ trợ các dự án khởi nghiệp, tạo không gian làm việc và thí điểm sản xuất để phát triển các sản phẩm mới, công nghệ mới.

- Cung cấp khu nhà xưởng, văn phòng điều hành và khu thí nghiệm hiện đại để doanh nghiệp khai thác, nghiên cứu và kiểm định chất lượng sản phẩm.

- Hỗ trợ đào tạo nhân lực, gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học, tạo môi trường cho sinh viên, kỹ sư thực tập khai thác thiết bị để làm đề tài nghiên cứu.

Chương trình hoạt động

- Chương trình ươm tạo doanh nghiệp (Incubation Program): cung cấp các gói hỗ trợ đặc thù (giảm thuế đất, phí thuê văn phòng/nhà xưởng) cho các doanh nghiệp được xét chọn tham gia ươm tạo.

- Chương trình nghiên cứu và phát triển (R&D): hỗ trợ tư vấn kỹ thuật, thiết kế chế tạo thử nghiệm các loại máy móc nông nghiệp và dây chuyền chế biến thực phẩm.

- Chương trình kết nối mạng lưới và xúc tiến thương mại: Hỗ trợ tư vấn pháp lý, xây dựng thương hiệu, bảo hộ quyền sử hữu trí tuệ, kết nối các doanh nghiệp Việt Nam với các đối tác, chuyên gia từ Hàn Quốc.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/xay-dung-vuon-uom-tai-nang-cho-the-he-z-alpha-va-beta-179260703141519683.htm