Tuyển sinh và đào tạo đại học khi chất lượng quyết định quy mô

Hồng Phong
19:56 - 23/06/2026

Các tiêu chí tuyển sinh và đào tạo trong dự thảo Chuẩn cơ sở giáo dục đại học mới được kỳ vọng sẽ quyết định vị thế của các trường. Việc áp chỉ số đầu ra như tỷ lệ thôi học, tốt nghiệp đúng hạn và việc làm hứa hẹn tạo áp lực buộc cơ sở đào tạo phải chuyển từ quy mô số lượng sang chất lượng thực chất.

Tuyển sinh và đào tạo đại học khi chất lượng quyết định quy mô - Ảnh 1.

Sinh viên được doanh nghiệp tư vấn việc làm trong chương trình khai mở tiềm năng, kết nối cơ hội nghề nghiệp cho sinh viên tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh: HUST

Ngày 23/6, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức công bố lấy ý kiến rộng rãi về dự thảo Thông tư ban hành Chuẩn cơ sở giáo dục đại học (văn bản sẽ thay thế Thông tư 01/2024/TT-BGD&ĐT).
Dự thảo quy định bộ chuẩn tối thiểu gồm 6 tiêu chuẩn cốt lõi nhằm chuyển đổi phương thức quản lý nhà nước từ kiểm soát điều kiện đầu vào sang giám sát chất lượng đầu ra.
Đây cũng là cơ sở dữ liệu nền tảng để thực hiện lộ trình rà soát, sắp xếp và tái cấu trúc lại hệ thống các cơ sở giáo dục đại học trên phạm vi cả nước theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Áp dụng chuẩn cơ sở giáo dục đại học để kiểm soát tỷ lệ thôi học và tốt nghiệp đúng hạn

Trước khi dự thảo Chuẩn cơ sở giáo dục đại học mới được công bố, quá trình giám sát hoạt động đào tạo thường chú trọng vào năng lực tuyển sinh đầu vào hoặc quy chế quản lý học vụ.

Tuy nhiên, dự thảo Chuẩn cơ sở giáo dục đại học lần này đã đưa vào những chỉ số đầu ra có tính ràng buộc cao: tỷ lệ thôi học tổng thể tối đa là 10% và tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn tối thiểu phải đạt 40%.

Quy định về tỷ lệ thôi học không vượt quá 10%, đặc biệt là giới hạn tỷ lệ thôi học năm đầu tiên ở mức dưới hoặc bằng 15%, buộc các cơ sở đào tạo phải nhìn nhận lại công tác định hướng nghề nghiệp và chăm sóc người học ngay từ giai đoạn tiếp cận ban đầu.

Hiện tượng sinh viên bỏ học giữa chừng, nhất là trong năm đầu tiên, không chỉ gây lãng phí nguồn lực của gia đình và xã hội, mà còn là minh chứng cho thấy sự không tương thích giữa chương trình giảng dạy của nhà trường với năng lực và nhu cầu của người học.

Việc áp ngưỡng tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn tối thiểu 40% và tỷ lệ tốt nghiệp chung tối thiểu 60% sẽ ngăn chặn tình trạng buông lỏng quản lý chất lượng sau khi tuyển sinh.

Các trường không thể áp dụng tư duy kéo dài thời gian đào tạo vô thời hạn để duy trì nguồn thu học phí, mà phải tối ưu hóa quy trình kiểm tra, đánh giá để đảm bảo người học ra trường đúng tiến độ với năng lực đáp ứng chuẩn đầu ra.

Tiêu chí hài lòng và tỷ lệ việc làm trở thành giá trị cốt lõi của chuẩn cơ sở giáo dục đại học

Chỉ số yêu cầu tối thiểu 70% người tốt nghiệp có việc làm trong bộ Chuẩn cơ sở giáo dục đại học được xem là thước đo khách quan nhất về mức độ phù hợp của chương trình đào tạo đối với thị trường lao động.

Khi kết quả đầu ra này trở thành tiêu chí bắt buộc để đánh giá một trường đại học có đạt chuẩn hay không, vai trò của doanh nghiệp và thị trường sẽ được tích hợp sâu sắc hơn vào quá trình xây dựng chương trình học.

Đáng chú ý, để đạt được tính toàn diện trong đánh giá đầu ra, dự thảo đã bổ sung nhóm chỉ số đo lường trải nghiệm thực tế: tỷ lệ người học hài lòng với giảng viên phải đạt từ 70% trở lên và tỷ lệ người tốt nghiệp hài lòng tổng thể đối với quá trình đào tạo cũng phải đạt tối thiểu 70%.

Sự kết hợp giữa các chỉ số định lượng về sự hài lòng nội bộ và tỷ lệ việc làm sau khi ra trường sẽ sàng lọc những ngành đào tạo lỗi thời, không còn nhu cầu nhân lực hoặc những cơ sở giáo dục đào tạo theo dạng phong rào, thiếu tính thực tiễn.

Chất lượng của một cơ sở giáo dục khi đó không còn được chứng minh bằng những con số trên giấy tờ, mà được bảo chứng đồng thời bởi người học và sự chấp nhận của thị trường lao động.

Lộ trình tái cấu trúc hệ thống dựa trên mạng lưới chuẩn cơ sở giáo dục đại học

Các tiêu chí tuyển sinh và đào tạo trong dự thảo mới không vận hành độc lập, mà là công cụ để thực hiện chủ trương lớn của Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về tái cấu trúc, sắp xếp lại mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học.

Với thực tế cả nước hiện có khoảng 140 trường đại học công lập nằm trong diện cần tinh giản, sáp nhập, bộ Chuẩn cơ sở giáo dục đại học mới này chính là thước đo phân loại rõ ràng nhất.

Những cơ sở giáo dục không đáp ứng được các chỉ số cốt lõi như tỷ lệ nhập học trung bình 3 năm đạt tối thiểu 50%, hay để chỉ số tăng giảm quy mô đào tạo 3 năm sụt giảm quá mức giới hạn âm 30% sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị sáp nhập hoặc giải thể.

Đây là cơ chế đào thải tự nhiên, minh bạch bằng dữ liệu, giúp loại bỏ các cấp trung gian và những đơn vị hoạt động kém hiệu quả, từ đó tập trung nguồn lực đầu tư cho các đại học, trường đại học có năng lực thực chất.

Việc áp các chỉ số đầu ra về tuyển sinh và đào tạo trong Chuẩn cơ sở giáo dục đại học mới kỳ vọng mở ra một giai đoạn cạnh tranh sòng phẳng và minh bạch.

Áp lực từ các con số kiểm soát tỷ lệ thôi học, nâng cao mức độ hài lòng hay đảm bảo 70% việc làm là thách thức rất lớn đối với hệ thống quản trị đại học hiện tại.

Tuy nhiên, đây là bước đi bắt buộc để bảo vệ quyền lợi của người học, nâng cao trách nhiệm giải trình của nhà trường và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư công cho giáo dục đại học quốc gia dựa trên các tiêu chí của bộ Chuẩn cơ sở giáo dục đại học mới.

Tuyển sinh và đào tạo đại học khi chất lượng quyết định quy mô - Ảnh 2.
Tuyển sinh và đào tạo đại học khi chất lượng quyết định quy mô - Ảnh 3.

6 tiêu chuẩn cốt lõi trong dự thảo Thông tư ban hành Chuẩn cơ sở giáo dục đại học. Ảnh: nguồn Bộ Giáo dục và Đào tạo

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/tuyen-sinh-va-dao-tao-dai-hoc-khi-chat-luong-quyet-dinh-quy-mo-179260623180739772.htm