Từ “Bữa ăn 0 đồng”, “Phiên chợ 0 đồng” đến bài học về giá trị đồng tiền

BÀI DỰ THI GIÁO DỤC TÀI CHÍNH THÔNG MINH CỦA TÁC GIẢ NGUYỄN VĂN MẾN (ĐÀ NẴNG)

Những đồng tiền góp nhặt đến giá trị của sự sẻ chia

Hơn 5 năm qua, với vai trò Chủ nhiệm Hội những người yêu thiện nguyện Điện Bàn, thành phố Đà Nẵng tôi cùng hơn 50 thành viên rong ruổi trên những cung đường miền Trung nắng gió, mang theo những phần quà, bữa ăn 0 đồng, phiên chợ 0 đồng đến các bản làng còn nhiều khó khăn, không điện, đường, trường, trạm. Chúng tôi cùng chung một tâm niệm giản dị: “Sống sao cho đời có nghĩa”.

Mỗi năm, hội duy trì bốn chương trình lớn gồm Xuân yêu thương, Tết thiếu nhi 1/6, Trung thu biên giới và Đông ấm đại ngàn. Mỗi chương trình có kinh phí khoảng 100 triệu đồng, tính cả tiền mặt và hiện vật. Đó không phải nguồn quỹ có sẵn, mà được góp nhặt từ sự đóng góp của thành viên, sự đồng hành của các mạnh thường quân và những hoạt động gây quỹ như bán bánh kẹo, bán bút, thu gom ve chai. Từ những nguồn đóng góp khác nhau ấy, chúng tôi học cách lập kế hoạch, dự trù chi phí, cân đối giữa tiền mặt và hiện vật, lựa chọn những phần quà phù hợp với nhu cầu thực tế.

Đối với chúng tôi, tiền gây quỹ không đơn thuần là những con số. Đó là thành quả lao động, sự chắt chiu và niềm tin mà nhiều người gửi gắm. Vì vậy, sử dụng tiền đúng mục đích, công khai các khoản thu chi và tránh lãng phí không chỉ là nguyên tắc hoạt động, mà còn là trách nhiệm với cộng đồng.

Bài học phía sau mỗi bữa ăn, món quà

Trên những hành trình thiện nguyện đến vùng cao miền Trung, bữa ăn 0 đồng và phiên chợ 0 đồng dần trở thành dấu ấn riêng của hội. Từ những món quà thiết thực đến những bữa ăn được chuẩn bị bằng tất cả sự tận tâm, chúng tôi mong muốn mang thêm niềm vui và hơi ấm đến với đồng bào ở những bản làng xa xôi.

Giữa bản làng Kon Tuông nép mình trên vùng núi cao Ngọc Linh, nơi đại ngàn quanh năm phủ sương, các thành viên từng chuẩn bị 500 phần bánh mì cà ri cùng một bữa ăn buffet dành tặng bà con. 

Tại bản Ra Ró, vùng biên giới Việt - Lào thuộc xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị, đoàn cũng từng chuẩn bị 600 suất ăn dành tặng đồng bào Vân Kiều. Rồi rẻo cao Nam Trà My, (Quảng Nam cũ), đại ngàn Ba Tơ, (Quảng Ngãi ) đến A Lưới (Huế), hàng nghìn bữa ăn 0 đồng đã được tổ chức trong suốt những năm qua.

Để có được những bữa ăn ấy, các thành viên phải tính toán số lượng người tham dự, dự trù nguyên liệu, chuẩn bị phương tiện vận chuyển và phân công công việc hợp lý. Thực phẩm phải đủ cho mọi người, nhưng cũng cần tránh mua sắm dư thừa, gây lãng phí. Mỗi suất ăn tuy đơn giản nhưng chứa đựng sự chung tay của nhiều người, từ những đồng tiền góp nhặt đến công sức vận chuyển, chế biến.

Từ những trải nghiệm ấy, tôi nhận ra một bữa ăn 0 đồng cũng có thể trở thành bài học trực quan về giá trị đồng tiền. Khi trẻ hiểu để có một bữa ăn cần nguyên liệu, công sức, chi phí, các em sẽ dần nhận ra thức ăn không tự nhiên mà có. Bỏ phí một phần cơm không chỉ gây lãng phí thực phẩm, mà còn là chưa biết trân trọng công sức của những người làm ra và chuẩn bị bữa ăn ấy.

Tương tự, từ một phiên chợ 0 đồng, người lớn có thể kể cho trẻ nghe câu chuyện phía sau mỗi món hàng: người góp tiền, người quyên tặng quần áo, người phân loại, sắp xếp và vận chuyển hàng hóa đến bản làng. 

Mỗi người đóng góp một phần để những vật dụng thiết yếu đến được với người cần. Khi hiểu hành trình ấy, trẻ sẽ biết rằng một món quà không chỉ có giá trị vật chất. Đằng sau món quà còn là lao động, thời gian, sự tính toán và tấm lòng của nhiều người. Sự giúp đỡ vì thế không nên được xem là điều hiển nhiên, mà cần được đón nhận bằng lòng biết ơn và ý thức gìn giữ.

Tôi từng nghĩ nhiều về những đứa trẻ ở các bản làng mà hội có dịp ghé thăm. Có nơi chưa có điện lưới quốc gia, không có sóng điện thoại hay wifi, đường sá đi lại cách trở. Trong điều kiện ấy, cơ hội tiếp cận các kiến thức về quản lý tài chính qua sách báo, internet hay những chương trình giáo dục hiện đại có thể chưa thuận lợi.

Không phải em nhỏ nào cũng có tiền tiêu vặt hay thường xuyên được tự quyết định việc mua sắm. Vì vậy, giáo dục tài chính cho trẻ em vùng cao cần bắt đầu từ hoàn cảnh thực tế của các em, thay vì những bài học xa lạ với đời sống hằng ngày. 

Một bữa cơm gia đình, bộ quần áo đến trường, quyển vở hay chiếc bút đều có thể trở thành câu chuyện đầu tiên về tiền bạc. Khi cha mẹ giải thích rằng để mua được những vật dụng ấy, gia đình phải lao động, dành dụm và cân đối các khoản chi, trẻ sẽ dần hiểu đồng tiền không tự nhiên mà có.

Từ đó, các em có thể học cách giữ gìn sách vở, sử dụng đồ dùng học tập lâu bền, không bỏ phí thức ăn và phân biệt điều mình muốn với điều thực sự cần thiết. Đây là những bước đầu tiên để hình thành thói quen tiêu dùng hợp lý.

Trong các buổi giao lưu, chúng tôi cũng khuyến khích các em tận dụng thời gian hè để phụ giúp cha mẹ bằng những công việc vừa sức, phù hợp với lứa tuổi và bảo đảm an toàn. Các em có thể cùng gia đình thu hái rau, chăm sóc vườn nhà hoặc làm những việc nhẹ nhàng trong sinh hoạt hằng ngày. Nhờ vậy, trẻ hiểu thêm về giá trị lao động và, khi phù hợp, học cách dành dụm những khoản tiền nhỏ để mua bút, vở, đồ dùng học tập cho năm học mới.

Điều quan trọng không phải là các em kiếm được bao nhiêu tiền, mà là hiểu được công sức cần bỏ ra để tạo nên giá trị. Việc dành dụm cũng không nên trở thành áp lực hay khiến trẻ phải gánh vác trách nhiệm kinh tế của gia đình. Đó nên là trải nghiệm giáo dục nhẹ nhàng, giúp các em biết quý trọng thành quả lao động, biết ơn sự vất vả của cha mẹ và cân nhắc trước mỗi quyết định chi tiêu.

Dạy trẻ hiểu tiền và lòng biết ơn từ những điều gần gũi nhất

Mùa đông năm 2024, trong hành trình “Đông ấm đại ngàn”, 22 tình nguyện viên của hội vượt đường rừng, băng qua những đoạn sình lầy để đến thôn 6B, xã Trà Vân, Quảng Nam cũ. 

Sau gần 10 giờ di chuyển bằng xe máy và đi bộ, đoàn mới đến được nơi có khoảng 130 hộ đồng bào Ca Dong sinh sống. Những chiếc áo ấm, phần quà được trao tận tay người dân và trẻ nhỏ mang theo sự sẻ chia đến vùng đất còn nhiều cách trở. 

Hay trong chuyến Trung thu biên giới đến bản Pâr Ây, xã A Lưới 1, Thành phố Huế, tháng 9/2026, khoảng 50 tình nguyện viên đã vượt hơn 200km trong hơn 9 giờ di chuyển giữa mưa lớn và những điểm sạt lở trên tuyến đường Hồ Chí Minh. Khi đến nơi và chứng kiến niềm vui của khoảng 200 em nhỏ, mọi người cảm thấy những nỗ lực của mình thật xứng đáng.

Những chuyến đi ấy càng khiến chúng tôi hiểu rằng làm thiện nguyện không chỉ cần lòng tốt, mà còn cần khả năng quản lý nguồn lực. Với mỗi chương trình, chúng tôi phải cân nhắc nên dành kinh phí cho những phần quà nào, số lượng bao nhiêu là phù hợp, mặt hàng nào cần mua và những vật dụng nào có thể vận động bằng hiện vật. Một khoản chi được tính toán kỹ có thể giúp chương trình hỗ trợ thêm nhiều người; ngược lại, mua sắm thiếu kế hoạch có thể khiến nguồn lực bị phân tán.

Đó cũng là bài học quan trọng của tài chính thông minh: biết xác định mục tiêu, lập kế hoạch, phân biệt nhu cầu thiết yếu với mong muốn nhất thời và sử dụng nguồn lực đúng chỗ.

Chúng tôi cũng hiểu rằng sự minh bạch là điều không thể thiếu. Mỗi khoản tiền đóng góp cần được sử dụng đúng mục đích; các khoản thu chi cần rõ ràng để người đồng hành biết nguồn lực của mình đã tạo ra giá trị như thế nào. Với trẻ em, bài học ấy có thể bắt đầu bằng việc tập ghi lại số tiền được nhận, số tiền đã chi và khoản còn lại. Một cuốn sổ nhỏ cũng giúp các em hình thành thói quen theo dõi chi tiêu và chịu trách nhiệm với quyết định của mình.

Nhìn lại hơn 5 năm hoạt động, tôi nhận ra điều quý giá mà những chuyến thiện nguyện mang lại không chỉ là số phần quà đã trao hay số suất ăn được chuẩn bị. Đó còn là cơ hội để mỗi thành viên hiểu rõ hơn giá trị của lao động, ý nghĩa của sự chung tay và trách nhiệm khi sử dụng những gì mình được trao gửi.

Từ đó, tôi càng tin rằng giáo dục tài chính không nên chỉ dừng lại ở việc dạy trẻ kiếm tiền hay tiết kiệm tiền. Các em còn cần học cách sử dụng tiền có mục đích, hiểu hệ quả của những lựa chọn chi tiêu và biết sẻ chia trong khả năng của mình.

Dĩ nhiên, những bữa ăn 0 đồng hay phiên chợ 0 đồng không thể thay thế việc giáo dục tài chính bài bản từ gia đình và nhà trường. Trẻ vẫn cần được hướng dẫn về lập kế hoạch chi tiêu, tiết kiệm, cân nhắc khi mua sắm và nhận biết những rủi ro liên quan đến tiền bạc. Nhưng những trải nghiệm gần gũi từ cuộc sống có thể giúp các kiến thức ấy trở nên dễ hiểu, dễ nhớ và có ý nghĩa hơn.

Một bữa ăn 0 đồng rồi sẽ kết thúc, một phiên chợ 0 đồng rồi cũng khép lại. Những món quà có thể được sử dụng hết, những chuyến đi rồi cũng trở thành kỷ niệm. Nhưng nếu từ đó, một đứa trẻ biết giữ gìn quyển vở, không bỏ phí thức ăn, biết dành dụm cho mục tiêu của mình và hiểu rằng mỗi đồng tiền đều gắn với công sức lao động, thì những giá trị được gieo xuống đã vượt ra ngoài khuôn khổ của một hoạt động thiện nguyện.

Với Hội những người yêu thiện nguyện Điện Bàn, Đà Nẵng, “Sống sao cho đời có nghĩa” không chỉ là tâm niệm để mỗi thành viên lên đường, mà còn là lời nhắc nhở về cách sống có trách nhiệm với cộng đồng và những nguồn lực mình đang có. 

Bởi sau cùng, giáo dục tài chính thông minh không chỉ giúp một người biết giữ tiền hay chi tiêu hợp lý. Điều quan trọng hơn là giúp mỗi người hiểu tiền đến từ đâu, sử dụng tiền vì mục đích gì và có thể tạo ra những giá trị tốt đẹp nào từ nguồn lực mình có. 

Khi biết trân trọng đồng tiền do mình làm ra, sử dụng tiền có trách nhiệm và sẻ chia trong khả năng của bản thân, các em không chỉ học cách quản lý tài chính, mà còn học cách trưởng thành, sống biết ơn và sống sao cho đời có nghĩa.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/tu-bua-an-0-dong-phien-cho-0-dong-den-bai-hoc-ve-gia-tri-dong-tien-179261016114716479.htm