Thương vụ TikTok tại Mỹ: Tái định hình phương thức quản lý các nền tảng công nghệ xuyên biên giới
Việc TikTok chấp nhận tái cấu trúc để tiếp tục hoạt động tại Mỹ phản ánh một thay đổi căn bản trong cách các quốc gia quản lý nền tảng số. Khi dữ liệu và thuật toán được đặt dưới lăng kính an ninh, thị trường công nghệ toàn cầu đang bước vào giai đoạn vận hành theo những quy tắc hoàn toàn mới.
Thỏa thuận của TikTok đạt được ngay trước tháng Giêng, sau một loạt các lần gia hạn. Hình ảnh: Bloomberg
Việc thương vụ chuyển nhượng hoạt động của TikTok tại thị trường Mỹ chính thức hoàn tất vào tháng 1/2026 được xem là một dấu mốc đáng chú ý của ngành công nghệ toàn cầu. Không chỉ giúp nền tảng này tránh được nguy cơ bị cấm hoàn toàn, thỏa thuận còn thiết lập một tiền lệ mới về mặt pháp lý và kỹ thuật trong cách các quốc gia quản lý những nền tảng số hoạt động xuyên biên giới, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và lo ngại an ninh dữ liệu ngày càng gia tăng.
Thay vì áp dụng biện pháp hành chính triệt để, Mỹ đã lựa chọn một mô hình quản lý mang tính cấu trúc, kết hợp giữa pháp lý, kỹ thuật và sở hữu vốn, qua đó tạo ra một khuôn khổ vận hành mới cho TikTok tại thị trường này.
Tiktok tại Mỹ: Liên doanh mới và cấu trúc sở hữu
Sau nhiều năm đàm phán và tranh chấp pháp lý, TikTok đã chuyển giao quyền vận hành tại Mỹ cho một pháp nhân liên doanh mới được thành lập và đăng ký tại Washington DC. Thương vụ được định giá khoảng 14 tỷ USD.
Theo thỏa thuận, các nhà đầu tư Mỹ nắm giữ 80,1% cổ phần, qua đó đảm bảo quyền kiểm soát, trong khi công ty mẹ ByteDance chỉ còn giữ 19,9%, dưới ngưỡng chi phối theo quy định pháp luật Mỹ. Nhóm nhà đầu tư chiến lược bao gồm Oracle, Silver Lake và MGX - mỗi bên nắm giữ 15% cổ phần cùng một số nhà đầu tư khác như văn phòng gia đình của Michael Dell và công ty Revolution.
Bộ máy điều hành của liên doanh được thiết kế theo hướng ưu tiên yếu tố an ninh và quản trị rủi ro. Ông Adam Presser, một lãnh đạo lâu năm của TikTok, được bổ nhiệm làm Tổng giám đốc điều hành. Hội đồng quản trị gồm 7 thành viên, trong đó đa số là công dân Mỹ, có kinh nghiệm trong các lĩnh vực an ninh mạng, công nghệ và quản lý rủi ro quốc gia.
Giải pháp kỹ thuật và kiểm soát thuật toán
Trọng tâm của thỏa thuận không nằm ở giá trị tài chính, mà ở cách tiếp cận kỹ thuật nhằm giải quyết các lo ngại về an ninh quốc gia. Theo đó, toàn bộ dữ liệu người dùng Mỹ và hệ thống thuật toán đề xuất nội dung được lưu trữ và vận hành trên hạ tầng máy chủ của Oracle tại Hoa Kỳ.
Một điểm đáng chú ý là quy trình "đào tạo lại" thuật toán. Các cơ quan chức năng Mỹ tham gia giám sát việc thử nghiệm, cập nhật và hiệu chỉnh thuật toán dựa trên dữ liệu người dùng trong nước, nhằm bảo đảm hệ thống phân phối nội dung không bị can thiệp hoặc chi phối từ bên ngoài lãnh thổ Mỹ. Liên doanh mới nắm quyền kiểm soát đầy đủ đối với bảo mật dữ liệu, quản lý phần mềm, kiểm duyệt nội dung và an toàn hệ thống.
Cách tiếp cận này phản ánh xu hướng sử dụng biện pháp kỹ thuật song hành với pháp lý để quản lý nền tảng số, thay vì chỉ dựa vào các quy định hành chính truyền thống.
Vai trò của khung pháp lý PAFACA
Thương vụ TikTok là hệ quả trực tiếp của Đạo luật PAFACA (Protecting Americans from Foreign Adversary Controlled Applications Act), được ban hành năm 2024. Đạo luật yêu cầu các ứng dụng do doanh nghiệp thuộc quốc gia bị coi là đối thủ chiến lược kiểm soát phải thoái vốn hoặc đối mặt với lệnh cấm.
Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ giữ nguyên hiệu lực của PAFACA, áp lực pháp lý buộc TikTok phải tìm kiếm một giải pháp thay thế. Trong giai đoạn chuyển tiếp chính quyền, Tổng thống Donald Trump đã ký các sắc lệnh hành pháp trì hoãn việc thực thi lệnh cấm, tạo điều kiện cho quá trình đàm phán giữa TikTok và các nhà đầu tư Mỹ.
Trường hợp này cho thấy sự kết hợp chặt chẽ giữa quyền lập pháp, hành pháp và yếu tố thị trường trong việc định hình chính sách công nghệ tại Mỹ.
Thỏa thuận TikTok tại Mỹ cho thấy một hướng tiếp cận mới trong quản lý các nền tảng công nghệ đa quốc gia: Thay vì cấm đoán toàn diện, các nhà nước có thể sử dụng công cụ pháp lý và cấu trúc sở hữu để đạt được mục tiêu an ninh.
Mô hình liên doanh nội địa, kết hợp với việc quản lý dữ liệu và thuật toán theo Luật an ninh dữ liệu quốc gia, mở ra khả năng "phân mảnh" dịch vụ internet nhằm đáp ứng yêu cầu chính sách của từng thị trường.
Dù ByteDance vẫn giữ quyền sở hữu trí tuệ đối với thuật toán cốt lõi và một số mảng kinh doanh toàn cầu, việc tách biệt vận hành tại Mỹ phản ánh xu hướng quản trị mới đang hình thành.
Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng được coi là tài nguyên chiến lược, thương vụ TikTok cho thấy một phương thức quản lý đang được định hình: an ninh quốc gia gắn với hợp tác vốn và kiểm soát kỹ thuật, thay vì dựa thuần túy vào các biện pháp hành chính. Đây có thể trở thành khuôn mẫu tham chiếu cho việc quản lý các nền tảng công nghệ xuyên biên giới trong thời gian tới.
