Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu: Học tập suốt đời phải trở thành quy luật sống, hướng đi tất yếu của quốc gia, dân tộc
Tạp chí Công dân và Khuyến học xin trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu tại Hội nghị sơ kết 5 năm thực hiện Quyết định 387/QĐ-TTg, 677/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Đại hội biểu dương các mô hình học tập tiêu biểu toàn quốc giai đoạn 2021-2025.
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Thiên Ân
Kính thưa Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Doan, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam!
Thưa các đồng chí lãnh đạo Hội Khuyến học Việt Nam, lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương và các địa phương!
Thưa toàn thể Quý vị đại biểu!
Hôm nay, trong không khí trang trọng và đầy ý nghĩa này, Tôi vui mừng tham dự Hội nghị sơ kết 5 năm thực hiện các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh phong trào học tập suốt đời và xây dựng mô hình Công dân học tập giai đoạn 2021-2030 và Đại hội biểu dương các mô hình học tập tiêu biểu toàn quốc.
Sự kiện hôm nay có ý nghĩa đặc biệt, được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày Khuyến học Việt Nam và 30 năm thành lập Hội Khuyến học Việt Nam (2/10/1996 - 2/10/2026).
Đây không chỉ là dịp biểu dương, tôn vinh những tập thể, gia đình, dòng họ, cộng đồng, đơn vị và những Công dân học tập tiêu biểu, mà quan trọng hơn, là dịp để chúng ta nhìn lại một cách thực chất kết quả đã đạt được, những vấn đề còn tồn tại và xác định những việc cần đổi mới để xây dựng xã hội học tập trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Thay mặt Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Tôi trân trọng chúc mừng Hội Khuyến học Việt Nam và hơn 378 đại biểu tiêu biểu, đại diện cho hơn 27 triệu hội viên khuyến học trong cả nước có mặt tại Hội nghị hôm nay.
Các đồng chí, các bác, các anh chị là những hạt nhân tiêu biểu, bằng những việc làm cụ thể, thiết thực đã và đang góp phần lan tỏa tinh thần học tập suốt đời trong mỗi gia đình, dòng họ, cộng đồng, cơ quan, đơn vị và trong toàn xã hội.
Thưa toàn thể Quý vị,
Dân tộc Việt Nam có truyền thống hiếu học, trọng đạo lý, trọng người tài. Từ trong lịch sử, cha ông ta luôn coi việc học là con đường để mở mang trí tuệ, rèn luyện nhân cách, lập thân, lập nghiệp và phụng sự đất nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc học và tự học, Người căn dặn: "Học không bao giờ cùng. Học mãi để tiến bộ mãi".
Trong điều kiện hiện nay, khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số đang làm thay đổi rất nhanh phương thức sản xuất, thị trường lao động và đời sống xã hội; kiến thức được học hôm nay có thể nhanh chóng không còn đủ cho công việc ngày mai.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh "học tập suốt đời trở thành một quy luật sống; không chỉ giúp mỗi cá nhân nhận biết, thích nghi, không tụt hậu trước sự biến đổi từng ngày của thế giới hiện tại, làm giàu trí tuệ, hoàn thiện nhân cách, vượt qua khó khăn, thử thách để ngày càng tiến bộ và định vị bản thân trong xã hội hiện đại; cao hơn, đây là chìa khoá quan trọng để nâng cao dân trí và đào tạo nhân lực, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, là con đường duy nhất, hướng đi tất yếu của mọi quốc gia để đảm bảo sự phát triển thịnh vượng, bền vững".
Vì vậy, xây dựng xã hội học tập, xét đến cùng, không phải là xây dựng thêm các danh hiệu hay phong trào; mà là xây dựng năng lực học tập, tự học, năng lực thích ứng và phát triển suốt đời của mỗi người dân.
Thưa Hội nghị,
Qua 5 năm triển khai, chúng ta đã đạt nhiều kết quả đáng trân trọng và cần được ghi nhận. Các mô hình Gia đình học tập, Dòng họ học tập, Cộng đồng học tập, Đơn vị học tập và Công dân học tập đã được triển khai rộng khắp. Các chỉ tiêu chủ yếu đều đạt và vượt mục tiêu; cả nước đã hình thành mạng lưới gần 10.300 trung tâm học tập cộng đồng, với hơn 24,5 triệu lượt người tham gia học tập trong năm học 2024 - 2025.
Đặc biệt, 5 mô hình được báo cáo hôm nay cho thấy giá trị rất cụ thể của học tập: từ xóa mù chữ ở vùng biên giới, duy trì lớp học cho trẻ em yếu thế, gìn giữ truyền thống hiếu học trong dòng họ, xây dựng cộng đồng học tập, đến doanh nghiệp phổ cập kỹ năng số cho người lao động.
Những câu chuyện đó cho thấy: khi việc học giải quyết được một vấn đề của cuộc sống, nâng được năng lực con người, tạo được sinh kế và sự phát triển của cộng đồng thì học tập sẽ thực sự trở thành sức mạnh nội sinh.
Tôi nhiệt liệt biểu dương Hội Khuyến học Việt Nam, các cấp Hội và những tập thể, cá nhân tiêu biểu đã bền bỉ đóng góp cho sự nghiệp cao cả này.
Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần thẳng thắn nhìn nhận rằng ở một số nơi, tại một số thời điểm, việc công nhận danh hiệu còn nặng về số lượng; tổ chức Hội ở cơ sở sau sắp xếp chưa ổn định, còn thiếu kinh phí, phương tiện; hoạt động của các trung tâm học tập cộng đồng chưa đồng đều.
Thưa toàn thể Quý vị,
Từ thực tiễn đó, Tôi đề nghị trong giai đoạn 2026 - 2030, Hội và các Bộ, ban ngành và địa phương cần tập trung thực hiện 7 nhiệm vụ trọng tâm sau:
Một là, phải chuyển từ chú trọng số lượng danh hiệu, mô hình sang đánh giá chất lượng chuyển biến về năng lực thích ứng thực tế của người dân.
Đề nghị Hội Khuyến học Việt Nam tiếp tục phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát, hoàn thiện các tiêu chí đánh giá theo hướng thiết thực, dễ thực hiện, dễ kiểm chứng và phản ánh được kết quả thực tế; kiên quyết khắc phục bệnh thành tích, tránh tình trạng "nhiều mô hình nhưng hiệu quả thấp", "nhiều danh hiệu nhưng tác động hạn chế".
Gia đình học tập phải thực sự khơi dậy niềm say mê học tập; dòng họ học tập phải phát huy truyền thống hiếu học; cộng đồng học tập phải tạo điều kiện để người dân tiếp cận tri thức; đơn vị học tập phải gắn việc học với chất lượng công việc; Công dân học tập phải có năng lực tự học và học tập thường xuyên.
Hai là, chuyển từ các mô hình, thiết chế riêng lẻ sang hình thành hệ sinh thái học tập suốt đời mở, linh hoạt, dễ tiếp cận.
Chúng ta đã có mạng lưới khá rộng gồm các cơ sở giáo dục, gần 10.300 trung tâm học tập cộng đồng, doanh nghiệp và các nền tảng số. Vấn đề là phải kết nối và nâng cao hiệu quả của hệ thống hiện có để phục vụ nhu cầu học tập thực chất của người dân.
Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu đổi mới hoạt động của Trung tâm học tập cộng đồng, từng bước trở thành điểm kết nối các cơ hội học tập tại cơ sở; tăng cường liên kết với các trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và nền tảng số.
Qua đó, từng bước hình thành hệ thống giáo dục mở, để người dân có thể học ở mọi nơi, bằng nhiều phương thức và học lại bất cứ khi nào công việc, cuộc sống đòi hỏi.
Ba là, phát huy vai trò cấp xã phải là hạt nhân triển khai xã hội học tập trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Cấp xã là cấp gần dân nhất, trực tiếp nắm nhu cầu học tập, việc làm, kỹ năng và điều kiện tiếp cận tri thức của từng nhóm dân cư. Vì vậy, cần làm rõ trách nhiệm của cấp xã trong tổ chức, kết nối và tạo cơ hội học tập cho người dân.
Các địa phương rà soát, xác định rõ đầu mối, trách nhiệm và điều kiện thực hiện ở cấp xã; bảo đảm sau sắp xếp bộ máy, hoạt động khuyến học và học tập cộng đồng không bị gián đoạn, không hình thức và không làm giảm cơ hội tiếp cận học tập của người dân.
Bốn là, đẩy mạnh phổ cập kỹ năng số và năng lực thích ứng với công nghệ trong học tập suốt đời. Các bộ, ngành, địa phương và Hội Khuyến học Việt Nam tiếp tục triển khai hiệu quả phong trào "Bình dân học vụ số", đưa kỹ năng số, khả năng tiếp cận và sử dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, hiệu quả, có trách nhiệm đến với người dân. Đặc biệt quan tâm người cao tuổi, người lao động, người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và các nhóm yếu thế.
Chúng ta phải bảo đảm rằng chuyển đổi số mở rộng cơ hội học tập cho mọi người, chứ không tạo thêm khoảng cách giữa những người có điều kiện và những người khó tiếp cận công nghệ.
Năm là, gắn học tập suốt đời với các mục tiêu về phát triển nguồn nhân lực, tăng năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của đất nước.
Đặc biệt, cần khuyến khích người dân học nghề, học kỹ năng mới, kỹ năng số, ngoại ngữ, kỹ năng quản trị, kỹ năng khởi nghiệp, kỹ năng thích ứng với thay đổi của thị trường lao động; khuyến khích doanh nghiệp xây dựng văn hóa học tập và đào tạo thường xuyên cho người lao động.
Sáu là, Hội Khuyến học Việt Nam cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, thực sự trở thành lực lượng nòng cốt, cầu nối và hạt nhân thúc đẩy xã hội học tập.
Trong đó, Tôi đề nghị Hội đổi mới tuyên truyền, vận động; phát hiện, tổng kết và nhân rộng các mô hình hiệu quả; kết nối mạng lưới các nhà khoa học, nhà giáo, doanh nghiệp, doanh nhân, các tổ chức xã hội và người Việt Nam trong, ngoài nước tham gia khuyến học, khuyến tài.
Đồng thời, quan tâm nghiên cứu, đánh giá hiệu quả của các phong trào khuyến học; định kỳ cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước những thông tin, dữ liệu và khuyến nghị chính sách có giá trị thực tiễn.
Bảy là, tiếp tục xây dựng văn hóa học tập trong mỗi gia đình, cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp; trong đó cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức phải nêu gương. Gia đình phải là tế bào đầu tiên của xã hội học tập; cha mẹ, ông bà phải là những người nêu gương về tinh thần tự học; mỗi người dân phải trở thành chủ thể của việc học tập suốt đời. Các cơ quan, đơn vị phải tạo môi trường khuyến khích cán bộ, người lao động thường xuyên tự học, cập nhật kiến thức, công nghệ, kỹ năng quản trị và thực tiễn; gắn việc học với chất lượng thực hiện nhiệm vụ, góp phần nâng cao năng suất lao động.
Đối với các Bộ, ngành, địa phương, Tôi đề nghị tiếp tục đồng hành, hỗ trợ Hội Khuyến học Việt Nam, chủ động giải quyết các kiến nghị của Hội và kịp thời báo cáo đối với các nội dung vượt thẩm quyền.
Về phía Chính phủ, chúng tôi cam kết sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, đồng hành, tạo điều kiện để Hội phát huy sứ mệnh cao cả của mình.
Thưa các đồng chí,
Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng con người, nguồn nhân lực, khoa học, công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh đó, mỗi người phải liên tục học tập, cập nhật và thích ứng. Vì vậy, xây dựng xã hội học tập phải hướng tới mục tiêu để mỗi người dân đều có cơ hội học, có khả năng học và có động lực học suốt đời. Nhà nước tạo thể chế và điều kiện; nhà trường, doanh nghiệp và xã hội tạo môi trường, nguồn lực; nhưng chủ thể quyết định của học tập suốt đời vẫn là mỗi người dân.
Tôi tin tưởng rằng, với truyền thống hiếu học của dân tộc, sự quan tâm lãnh đạo của Đảng, sự quản lý, tạo điều kiện của Nhà nước, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, đặc biệt là tâm huyết, trách nhiệm của Hội Khuyến học Việt Nam, phong trào học tập suốt đời sẽ ngày càng phát triển thực chất, hiệu quả; qua đó góp phần hình thành những công dân Việt Nam có sức khở, tri thức, kỹ năng, bản lĩnh, có hoài bão và khát vọng cống hiến, cùng đất nước vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.
Một lần nữa, xin chúc mừng các tập thể, gia đình, dòng họ, cộng đồng, đơn vị và các Công dân học tập tiêu biểu được biểu dương hôm nay.
Chúc các đồng chí và Quý vị đại biểu sức khỏe, hạnh phúc và thành công.
Chúc Hội nghị và Đại hội thành công tốt đẹp!
