Người phụ nữ khởi nghiệp từ cây quất vườn nhà

Tháng 10 cuối thu, tiết trời se lạnh, sương giăng nhẹ trên những cánh đồng rợp màu xanh thẫm của quất đang vào vụ chín. Đón ở ngay khuôn viên Nhà văn hóa thôn Sơn Hải, chị Đặng Thị Kim Oanh dẫn chúng tôi ra thẳng "khu cung cấp nguyên liệu" đầu vào suốt cả 4 mùa cho dây chuyền chế biến sâu, tạo ra những sản phẩm OCOP mùa nào thức ấy, được khách hàng tín nhiệm. 

Cây quất dân dã, vốn đã gắn với người dân nông thôn vùng đất bãi phù sa Sơn Hải - Bảo Thắng từ lâu nhưng trở thành hàng hóa, với thương hiệu quen thuộc chỉ mới đây, khi chị Oanh - người phụ nữ trẻ yêu quý đất đai, nặng lòng với người nông dân thôn quê đã quyết định khởi nghiệp ngay chính trên quê hương Sơn Hải này.

Khởi nghiệp từ món nợ với ngân hàng

Giữa cánh đồng quất xanh tốt, quả sai trĩu trịt, hơn chục chị em phụ nữ là người địa phương chia thành nhóm nhỏ, miệt mài chiết ghép và thu hái quất quả để chuẩn bị nguyên liệu cho ca sản xuất thành phẩm vào buổi tối. Tiếng cười nói rộn vang như thay cho niềm vui được mùa quả và vườn quất mới trồng sinh trưởng tốt, sau những ngày đổ mồ hôi xuống đất đai và chinh phục thương trường khó tính. 

Bên cây quất 4 năm tuổi, gốc to vững chãi, tán cây xòe ô rộng, quả treo lúc lỉu như mâm xôi đầy, cô gái Nguyễn Thị Thu thoăn thoắt chọn cành, khoanh vỏ, bó bầu theo đúng kỹ thuật chiết cành để tạo cây giống cho vụ tới. Nụ cười tươi của cô gái trẻ sáng lên trong nắng thu sớm: "Mùa này thời tiết mát, khô ráo thuận lợi chiết cành tạo cây giống, tỷ lệ thành công cao, cây khỏe, ít bệnh hại"- Thu cho biết. 

Ở một góc vườn, chị Nguyễn Thị Hiền đeo găng tay thoăn thoát hái quả tươi vừa tới độ để đưa vào dây chuyền ép nước cốt quất tươi. Đó là những lao động thường xuyên đã gắn bó với cơ sở trồng và chế biến quất của chị Oanh từ những ngày đầu, không ít gian khó…

Tốt nghiệp Cao đẳng Thú y, cô gái trẻ Đặng Thị Kim Oanh rẽ ngoặt sang lĩnh vực cây trồng. Đó là những năm 2010 - 2017, khi ấy cả vùng Bảo Thắng và nhiều nơi khác trong tỉnh Lào Cai rộ lên phong trào trồng quế. 

Nắm bắt thời cơ, chị Oanh cùng chồng vốn là kỹ sư nông nghiệp, công tác tại Trung tâm dịch vụ nông nghiệp Bảo Thắng vay vốn ngân hàng, thuê đất của bà con trong vùng gieo ươm quế giống để bán ra thị trường, cung ứng cây giống quế khắp cả tỉnh Lào Cai.

 Nhưng chủ quan, mải sản xuất mà không nắm bắt kỹ thị trường, đúng thời điểm vợ chồng Oanh xuống vườn ươm hơn 200.000 cây quế thì phong trào trồng quế tụt dốc không phanh, do đã bão hòa cây giống, đất trồng hẹp dần. Hàng trăm nghìn cây quế giống quá kỳ không tiêu thụ kịp, giá rẻ, nợ ngân hàng gần 1 tỷ đồng.

 "Nhớ lại thời điểm đó, đầu óc em căng như dây đàn. May mắn có ông xã vốn là kỹ sư nông nghiệp động viên và chia sẻ nên em quyết chí làm lại, không chịu buông tay đầu hàng. Nhờ cây quất, em đã trả xong nợ ngân hàng, xây được nhà mới"- chị Oanh cười giòn tan trên cánh đồng quất xanh tươi, trải dài bên bờ sông Hồng đỏ lựng phù sa màu mỡ…

Trò chuyện với chị Oanh, tôi hiểu thêm, làm nông nghiệp nhiều vất vả và rủi ro, có những người khi thất bại dễ hoang mang, nản chí dẫn đến bỏ cuộc. Nhưng trên vùng đất bãi phù sa Sơn Hải này, tôi đã gặp người phụ nữ tự tin, dám nghĩ dám làm, luôn tìm tòi học hỏi để vượt qua khó khăn để làm giàu cho bản thân và lôi kéo cộng đồng.

 Dù không lập công ty, chỉ là hộ kinh doanh cá thể nhưng chị Oanh đã khởi nghiệp thành công từ cây quất dân dã mà đa giá trị, hiệu quả kinh tế cao, thiết thực với nông dân Sơn Hải và vùng lân cận.

Xây dựng hệ sinh thái OCOP từ cây quất

Vốn sinh ra ở Bình Giang - Hải Dương (cũ), từ nhỏ chị Oanh đã quen thuộc với canh tác cây nông nghiệp, nhất là rau màu và cây cảnh như đào, quất... Nhận thấy đất bãi phù sa Sơn Hải thích hợp với cây quất, vợ chồng chị bàn nhau xây dựng dự án "Phát triển chuỗi giá trị quất VietGAP gắn với chế biến sâu sản phẩm OCOP". Vùng nguyên liệu tại chỗ được xây dựng bằng cách thuê đất lâu dài của người dân trong xã, nhân công lao động là chính chị em phụ nữ trong vùng.

Sơn Hải là vùng đất của nhiều hộ gia đình miền xuôi như Hải Phòng, Hưng Yên, Ninh Bình lên xây dựng kinh tế mới từ những năm 60-70 của thế kỷ trước. Nhiều năm qua, dù cây quất ở đây sinh trưởng tốt, cho chất lượng cao với sản lượng khoảng 30 tấn/năm nhưng người nông dân vẫn quen với bài toán cũ là bán quả tươi. Hệ quả là giá trị gia tăng thấp, đầu ra phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái và luôn nơm nớp lo cảnh "được mùa mất giá" mỗi dịp thu hoạch rộ.

Trăn trở trước thực trạng đó, từ năm 2022, chị Oanh đã quyết định "bẻ lái" chiến lược, chuyển từ tư duy sản xuất thuần túy sang phát triển chuỗi giá trị khép kín từ nguyên liệu sạch đến thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Trò chuyện ngay tại khu vườn xanh mướt, điều khiến chúng tôi ấn tượng mạnh là quy trình canh tác hoàn toàn khác biệt mà chị Oanh đang áp dụng. Thay vì canh tác truyền thống, chị Oanh chú trọng kỹ thuật chăm sóc quất tiên tiến bằng việc sử dụng màng phủ nông nghiệp để giữ ẩm, giúp tiết kiệm đáng kể chi phí và công sức tưới nước. 

Đặc biệt, vườn quất tuyệt đối không sử dụng phân vô cơ và hóa chất độc hại. Để nuôi dưỡng cây trồng, nguồn dinh dưỡng chủ yếu được cung cấp từ phân gà ủ hoai mục, kết hợp cùng chính phụ phẩm quất sau chế biến để tạo nên nguồn phân hữu cơ dồi dào. Nhờ phương pháp canh tác thuận tự nhiên này, từng trái quất thu về luôn đạt chuẩn sạch an toàn, giữ trọn hương vị đậm đà và độ mọng nước tự nhiên.

Không chỉ cung cấp quả tươi, chị Oanh quy hoạch khu trồng riêng, giữ lại từ 3 đến 5 tấn quả chất lượng cao - tận dụng lợi thế giống quất không hạt đặc trưng để đưa vào xưởng chế biến sâu. Từ những trái quất VietGAP "100% hữu cơ", một hệ sinh thái sản phẩm phong phú với mẫu mã đa dạng, bao bì bắt mắt đã ra đời, chinh phục cả những khách hàng khó tính. 

Các dòng sản phẩm tiêu biểu có thể kể đến như nước cốt quất đường phèn, siro quất gừng mật ong, quất ngâm mật ong, ô mai dẻo thơm và nước chấm sốt quất độc đáo. Đặc biệt, có đến 3/5 sản phẩm của dự án đã đạt chuẩn OCOP 3 sao, khẳng định uy tín và chất lượng vượt trội trên thị trường.

Mở chiếc máy tính bảng trên tay, chị Oanh cho biết hiệu quả kinh tế rất rõ ràng. Nếu bán tươi toàn bộ 25-27 tấn quả với giá bình quân 18.000 đồng/kg, doanh thu chỉ dao động quanh mức 450-486 triệu đồng/năm. Thế nhưng, khi đưa hơn 4 tấn quả vào chế biến sâu thành các dòng sản phẩm giá trị gia tăng cao, tổng doanh thu đã tăng lên hơn 650 triệu đồng/năm. "Điều quan trọng nhất là không lo rớt giá, ùn ế quả quất tươi khi thu hoạch rộ, để người nông dân yên tâm sản xuất, có thu nhập ổn định"- chị Oanh chia sẻ.

Hôm chúng tôi đến thực tế, chị Oanh còn hào hứng Livestream (phát trực tiếp) vườn nguyên liệu sạch, thu hái quả tươi và công đoạn chế biến, đóng gói sản phẩm quất sạch xuất xứ Sơn Hải. Đồng thời, chị Oanh chủ động ứng dụng công nghệ số, dán tem QR truy xuất nguồn gốc minh bạch và phủ sóng qua Zalo mini app, website cùng các sàn thương mại điện tử thay vì phụ thuộc vào thương lái, làm chủ và ngày càng mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Từ kết quả thực tế, dự án "Phát triển chuỗi giá trị quất VietGAP gắn với chế biến sâu sản phẩm OCOP" do chị Đặng Thị Kim Oanh làm chủ đã giành giải Nhất tại Cuộc thi "Ý tưởng, dự án thanh niên khởi nghiệp" tỉnh Lào Cai năm 2026. 

Mới đây, tại Cuộc thi "Sáng tạo kỹ thuật nhà nông" toàn quốc lần thứ XI, năm 2026 do Trung ương Hội Nông dân Việt Nam tổ chức, chị Oanh được trao Giải Khuyến khích về giải pháp chế biến sâu quả quất VietGap thành sản phẩm OCOP nhằm nâng cao giá trị gia tăng, giảm thất thoát sau thu hoạch và phát triển chuỗi giá trị bền vững.

Chia sẻ về chặng đường sắp tới, bước sang giai đoạn 2026-2027, chị Oanh cho biết sẽ tiếp tục đầu tư máy móc, nâng cấp dây chuyền để nâng cao năng suất khi sản lượng nguyên liệu dự kiến đạt 50 tấn/năm. Xa hơn vào năm 2030, kỳ vọng sẽ mở rộng nhà xưởng, liên kết vùng nguyên liệu hữu cơ với bà con xung quanh để đưa nông sản sạch Lào Cai tiến sâu vào các chuỗi phân phối lớn trên toàn quốc.

Câu chuyện của Đặng Thị Kim Oanh chính là minh chứng sống động về phụ nữ khởi nghiệp thành công từ những cây trồng dân dã, ngay trên đồng đất quê hương. Điều quyết định là biết dấn thân, ứng dụng kỹ thuật tiên tiến và kiên định với con đường và mục tiêu đã chọn.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/nguoi-phu-nu-khoi-nghiep-tu-cay-quat-vuon-nha-179261030210448722.htm