Khổ vì thuế - Làm sao để đúng luật mà vẫn thấu tình?

Khi vài nghìn đồng tiền thuế trở thành nỗi phiền toái!

Với công dân/doanh nghiệp, việc hoàn thành nghĩa vụ thuế không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là cách thực hiện đầy đủ nghĩa vụ  và quyền lợi hợp pháp. Nhưng điều gì sẽ xảy ra khi một người đã nộp thuế đầy đủ và yên tâm mình không còn khoản nghĩa vụ nào chưa hoàn tất, bỗng gặp rắc rối bởi một tờ thông báo có dấu đỏ hẳn hoi khẳng định rằng mình nợ thuế cả trăm triệu đồng và yêu cầu đến cơ quan thuế khu vực X, Y...để giải quyết ?

Theo chia sẻ của công dân, có trường hợp một cán bộ đã nghỉ hưu, khi làm thủ tục xuất cảnh để đi du lịch thì bị ách lại do nhà chức trách phát hiện trên hệ thống còn ghi nhận khoản thuế thiếu... vài nghìn đồng. Một trường hợp khác, sau khi bán căn hộ chung cư và hoàn thành nghĩa vụ thuế theo quy định, hơn chục năm sau vẫn nhận được thông báo nợ thuế hơn 100.000 đồng ...

Và còn nhiều nữa, những trường hợp công dân/doanh nghiệp không rõ lý do vì sao bị nợ thuế đến phát "hoảng"! 

Bạn hãy đến một cơ quan thuế khu vực nào đó quan sát trong một giờ đồng hồ tại điểm giải quyết thắc mắc về thuế sẽ thấy cả người dân/doanh nghiệp và chính cán bộ thuế khổ như thế nào.  Cả đám đông là người kinh doanh cá thể, người cho thuê vài chục mét  nhà, doanh nghiệp vừa và nhỏ ...cứ ồn ào thắc mắc: Tôi đã nộp thuế đầy đủ có phiếu thu đây, sao lại có trát đòi thuế vì cho rằng đang nợ thuế? Có mấy trăm ngàn tiền thuế mà các chị bắt tôi về tận quận Cầu Giấy cũ nộp, về đó mất cả ngày xếp hàng đến lượt thì cán bộ thuế lại bảo quay lại đây, hôm nay đến đây các chị lại bảo  phải xem lại từ gốc đã - vậy ai sẽ thu thuế mấy trăm ngàn đây? Tôi đã nộp thuế đầy đủ, sao trát của cơ quan thuế lại đòi nộp hơn 100 triệu đồng phát  sinh từ 5 năm trước; tôi lên phòng trên tầng 3 nhờ tra đủ các kênh mà đều không thấy khoản nợ nào, bạn nhân viên tra xong thì yêu cầu tôi đi xuống đây vì đây mới là nơi có chức năng giải quyết khiếu nại; 17 ngày trước tôi đã để lại văn bản đề nghị giải quyết, nhưng đến nay không ai trả lời theo quy định; hôm này lại trả lời là...chờ! Hành người dân vừa thôi các công bộc ơi... trong khi đó cán bộ thuế thì mặt nhăn nhó tra cứu, hướng dẫn, trả lời - vẫn là những câu chung chung- và rồi không thể giải quyết đầy đủ, đành lắc đầu quy tội cho hệ thống số hóa ...bị trực trặc!.

Mưu sinh đã chẳng dễ dàng, việc kiếm từng đồng đã đủ nhọc nhằn. Vậy mà đôi khi, người dân/doanh nghiệp còn mệt mỏi vì những khoản nợ thuế không biết phát sinh từ đâu!

Những trường hợp nợ thuế đều cần chờ đợi để cơ quan chức năng kiểm tra, xác minh. Tuy nhiên, những cản trở đó đã thực sự "làm khó" mọi người. Công dân/doanh nghiệp cũng thắc mắc: Nếu những sai lệch như vậy thực sự xảy ra, câu hỏi đặt ra không chỉ là công dân/doanh nghiệp thực sự còn nợ bao nhiêu tiền thuế, mà còn là vì sao thông tin không chính xác hoặc chưa được cập nhật kịp thời, ai chịu trách nhiệm xử lý và quyền lợi của công dân/doanh nghiệp được bảo đảm như thế nào?

Một khoản tiền nhỏ có thể không đáng kể với ngân sách, nhưng hệ quả đối với công dân/doanh nghiệp lại không hề nhỏ. Công dân/doanh nghiệp có thể phải bỏ công việc, đi lại nhiều lần, chuẩn bị giấy tờ, chờ đợi giải quyết. Một chuyến đi đã lên kế hoạch, một công việc cấp thiết hay một giao dịch quan trọng cũng có thể bị ảnh hưởng...

Đáng nói hơn, khi hỏi nguyên nhân, câu trả lời quen thuộc mà công dân/doanh nghiệp thường được nhận được là “LỖI HỆ THỐNG!”.

Không thể đổ lỗi cho “máy”!

Chuyển đổi số trong quản lý thuế là xu hướng tất yếu, giúp giảm thủ tục giấy tờ, tăng khả năng kết nối dữ liệu và nâng cao hiệu quả quản lý. Nhưng hệ thống công nghệ dù hiện đại đến đâu vẫn cần con người thiết kế, vận hành, kiểm tra và chịu trách nhiệm. Con người đích thị là chủ thể của mọi công nghệ, quy trình.

Một khoản tiền đã nộp nhưng chưa được hạch toán, một nghĩa vụ thuế bị ghi nhận sai hoặc dữ liệu cá nhân chưa được đồng bộ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Điều quan trọng là phải xác định đúng nguyên nhân, khắc phục kịp thời và thông tin rõ ràng cho người/đơn vị bị ảnh hưởng.

Nếu lỗi thuộc về hệ thống quản lý, người dân không nên phải tự mình đi tìm câu trả lời qua nhiều bộ phận. Cơ quan có trách nhiệm cần chủ động đối soát dữ liệu, xác nhận tình trạng nghĩa vụ thuế và hướng dẫn cách giải quyết cụ thể.

Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã đặt ra định hướng quản lý thuế lấy người nộp thuế làm trung tâm, đồng thời hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ của người nộp thuế và trách nhiệm của cơ quan quản lý thuế. Luật cũng có quy định bảo vệ người nộp thuế trong trường hợp sự cố hệ thống dẫn đến chậm thực hiện nghĩa vụ thuế. 

Như vậy, yêu cầu đặt ra không phải là tìm cách né tránh nghĩa vụ thuế, mà là bảo đảm nghĩa vụ ấy được xác định chính xác, được thực hiện công bằng và không khiến người dân/doanh nghiệp gánh chịu hậu quả bất hợp lý từ những sai sót ngoài ý muốn.

Thu đúng, thu đủ nhưng không thể thiếu sự công bằng

Pháp luật thuế cần được thực thi nghiêm minh. Không thể vì số tiền nợ nhỏ mà mặc nhiên bỏ qua nghĩa vụ, cũng không thể lấy lý do nhân văn để dung túng hành vi trốn thuế hoặc chậm nộp có chủ ý.

Tuy nhiên, nghiêm minh không đồng nghĩa với cứng nhắc trong mọi tình huống. Cơ quan quản lý cần phân biệt rõ trường hợp cố tình không thực hiện nghĩa vụ với trường hợp đã nộp nhưng dữ liệu chưa cập nhật, phát sinh sai sót trong quá trình xử lý hoặc người dân/doanh nghiệp chưa được thông tin đầy đủ.

Sự phân biệt ấy không làm suy yếu kỷ cương pháp luật. Ngược lại, đó chính là biểu hiện của một nền hành chính có năng lực, biết sử dụng dữ liệu để quản lý chính xác và biết bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân/doanh nghiệp.

Đáng chú ý, Nghị định 252/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã sửa đổi quy định liên quan đến việc hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh theo hướng linh hoạt hơn. Theo thông tin từ Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, cơ chế mới cho phép xem xét hủy bỏ biện pháp này khi số tiền thuế nợ còn lại dưới ngưỡng quy định đối với các nhóm đối tượng thuộc diện áp dụng, thay vì luôn phải hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ thuế như trước. Nghị định cũng đặt ra yêu cầu xử lý kịp thời khi người nộp thuế đáp ứng điều kiện.

Đây là bước điều chỉnh đáng chú ý theo hướng cân bằng giữa yêu cầu thu hồi nợ thuế và quyền lợi của công dân/doanh nghiệp. Nhưng chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được thực thi đúng đối tượng, đúng điều kiện, dữ liệu được rà soát chính xác và vướng mắc được giải quyết kịp thời.

Cải cách thuế phải bắt đầu từ thực tế xã hội văn minh và phát triển

Một chính sách tốt không chỉ được đánh giá bằng số thu ngân sách hay tỷ lệ hồ sơ xử lý trực tuyến, mà còn bằng việc người dân mất bao nhiêu thời gian để hoàn thành nghĩa vụ, có phải đi lại nhiều lần hay không và có được giải thích thỏa đáng khi phát sinh sai sót hay không.

Việc tăng cường đối soát dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị và hệ thống thanh toán cần được thực hiện, để mọi tình trạng tiền thuế đã nộp của công dân/doanh nghiệp đều được ghi nhận đầy đủ. Từ đó, giúp trải nghiệm của công dân/doanh nghiệp đều được tốt hơn, cảm thấy an toàn và yên tâm khi đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng thuế theo quy định của pháp luật hiện hành. 

Đối với những trường hợp sai sót, cần giải trình thì trách nhiệm đối với công dân/doanh nghiệp cần được các cơ quan chức năng nâng cao trách nhiệm. Một câu trả lời như “lỗi hệ thống” chỉ nên là bước đầu để xác định nguyên nhân, không thể là kết luận cuối cùng khiến người dân tiếp tục tự xoay xở. Cơ quan chức năng cần làm rõ lỗi phát sinh ở khâu nào, biện pháp khắc phục ra sao và ai chịu trách nhiệm theo quy định.

Với sự phát triển hiện đại của công nghệ và số hóa, cơ quan thuế cũng có thể thiết lập cơ chế cảnh báo sớm và thông báo nghĩa vụ thuế dễ tiếp cận. Công dân/doanh nghiệp nên được cung cấp thông tin đủ rõ về khoản nợ, thời điểm phát sinh, căn cứ xác định và cách phản hồi nếu cho rằng dữ liệu chưa chính xác. Đối với biện pháp có thể ảnh hưởng lớn đến quyền lợi cá nhân như tạm hoãn xuất cảnh, việc rà soát thông tin và tuân thủ đầy đủ trình tự pháp luật càng cần được coi trọng.

Cuối cùng, cần nhìn nhận cải cách thuế như một phần của cải cách môi trường kinh doanh. Doanh nghiệp và người dân tuân thủ tốt cần được tạo điều kiện để tập trung nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh và đời sống, thay vì phải tiêu tốn thời gian xử lý những vướng mắc hành chính có thể phòng ngừa.

Đúng luật và nhân văn không phải hai lựa chọn đối lập

Người dân/doanh nghiệp có trách nhiệm nộp thuế đầy đủ, đúng hạn. Cơ quan quản lý có trách nhiệm thu đúng, thu đủ và bảo vệ nguồn thu ngân sách. Nhưng song song với đó là trách nhiệm bảo đảm dữ liệu chính xác, thủ tục minh bạch và quyền lợi hợp pháp của người nộp thuế.

Một nền hành chính hiện đại không chỉ thể hiện ở những hệ thống công nghệ vận hành tự động, mà còn ở khả năng nhận diện sai sót, sửa sai nhanh chóng và không đẩy gánh nặng khắc phục lên vai người dân một cách bất hợp lý.

Thuế là nghĩa vụ công dân/doanh nghiệp, nhưng thực thi nghĩa vụ ấy không nên trở thành hành trình mệt mỏi vì những sai lệch không được giải thích thấu đáo. Khi pháp luật được thực hiện nghiêm minh cùng tinh thần trách nhiệm và sự thấu hiểu, niềm tin của người dân sẽ được củng cố. 

Đó cũng là nền tảng để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh và một nền hành chính phục vụ từ cái tâm.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/kho-vi-thue-lam-sao-de-dung-luat-ma-van-thau-tinh-179261012163155727.htm