Khi giáo dục tài chính là chiếc khiên chống lại bẫy nợ y tế

BÀI DỰ THI GIÁO DỤC TÀI CHÍNH THÔNG MINH CỦA TÁC GIẢ BÙI VĂN HIỂN (TỈNH PHÚ THỌ)

Khoảng trống tài chính trong cuộc đua sinh tồn

Là một bác sĩ công tác tại khoa hô hấp một cơ sở y tế miền núi, hàng ngày tôi chứng kiến những nỗi đau không nằm trên phim chụp hay kết quả xét nghiệm, mà trong ánh mắt thất thần của người nhà khi nghe thông báo chi phí điều trị dài ngày. 

Ở thành phố, giáo dục tài chính đôi khi là chuyện quản lý chi tiêu, đầu tư, cắt giảm ly cà phê buổi sáng. Nhưng ở những bản làng xa xôi nơi tôi gắn bó, giáo dục tài chính có nghĩa hẹp hơn, nặng nề hơn, đó là cách sinh tồn. Một đợt suy hô hấp cấp của người trụ cột, một đợt bệnh mạn tính của một bệnh nhân lớn tuổi có thể đánh sập nền kinh tế gia đình chỉ sau một đêm.

Điều quan trọng cần nói rõ ngay từ đầu: Người dân ở đây không rơi vào khó khăn vì không biết tiết kiệm, mà vì thu nhập bấp bênh theo mùa vụ, mức sống chỉ đủ trang trải nhu yếu phẩm cơ bản, đồng tiền kiếm được chưa kịp để dành đã phải chi cho ăn, mặc, sản xuất. Khi bệnh tật ập đến đột ngột, không có khoảng trống tài chính nào để lấp đầy, và đó chính là lúc những bất an ập tới.

Tôi từng gặp trường hợp một gia đình vay 10 triệu đồng qua ứng dụng hứa “giải ngân trong 5 phút” để trả viện phí cho người mẹ điều trị bệnh phổi. Ban đầu nghĩ chỉ vay tạm vài tuần, không ngờ lãi suất thực tế lên đến 12% mỗi tháng, kèm nhiều khoản phí dịch vụ không được nói rõ. Chưa đầy ba tháng, số tiền phải trả đã đội lên hơn 40 triệu đồng. Gia đình buộc phải bán con bò, tài sản lớn nhất tích góp mấy năm, vẫn chưa đủ trả nợ gốc.

Đây không phải là trường hợp cá biệt. Lãi suất tín dụng đen thực tế tại nhiều vùng nông thôn, miền núi thường dao động từ 8-16% mỗi tháng, tương đương 292-584% mỗi năm, vượt nhiều lần mức trần 20% theo năm quy định pháp luật. 

Vì thế, giáo dục tài chính không thể chỉ là đặc quyền dành riêng cho học sinh thành phố, sinh viên chuyên ngành kinh tế. Giáo dục tài chính đối với người dân vùng cao là dạy những điều cơ bản nhất, về "lưới an sinh xã hội" như bảo hiểm y tế để phòng ngừa rủi ro bệnh tật, tiết kiệm vài trăm nghìn mỗi tháng để phòng trường hợp cấp bách, nhận diện tín dụng đen và có cơ hội tiếp cận các mô hình cho vay phù hợp như ngân hàng chính sách, quỹ tín dụng nhân dân.

Nhiều người vẫn nghĩ bảo hiểm y tế chỉ là thủ tục giấy tờ, không hiểu rằng khi tham gia đầy đủ, mức chi trả trực tiếp giảm từ 100% xuống chỉ còn vài phần trăm hoặc không phải trả gì cả ,đó chính là giải pháp tài chính tiết kiệm và hiệu quả nhất mà không cần ai cho vay. Khi người dân hiểu rõ điều này, họ sẽ tự giác tham gia cho cả gia đình, không để khoảng trống nào cho khó khăn ập đến.

Giải pháp tài chính chống lại "bẫy nợ" y tế

Để kiến thức giáo dục tài chính thực sự đi vào đời sống của người dân vùng cao, cần có những giải pháp khả thi, không phải giao thêm việc cho những người đã quá tải.

Giáo dục tài chính cho học sinh trường dân tộc nội trú

Trước hết, hướng đi bền vững nhất là đưa nội dung giáo dục tài chính phù hợp vào hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú, nơi tập trung con em đồng bào từ nhiều thôn bản khác nhau. Tại đây, các em đang ở độ tuổi dễ tiếp thu, có tư duy nhanh, và chính các em sẽ là người thay đổi cách nghĩ của cả gia đình khi về nhà. 

Giáo dục tài chính không phải là những khái niệm cao siêu, chỉ cần hướng dẫn các em hiểu giá trị đồng tiền, phân biệt những thứ thực sự cần thiết và những thứ chỉ là mong muốn, biết để dành một phần tiền dù ít cho những ngày khó khăn, hỗ trợ gia đình hiểu quyền lợi bảo hiểm, nhận diện các dấu hiệu cơ bản của bẫy tín dụng như thủ tục mập mờ, lãi suất ngầm, yêu cầu giấy tờ tùy thân trước khi nhận tiền. Khi các em nắm được, các em sẽ trở thành người hướng dẫn chính cho bố mẹ, người thân, tạo ra sự thay đổi từ trong từng mái nhà, lan tỏa ra cả thôn bản.

Giáo dục tài chính cho nông dân, phụ nữ, thanh niên

Bên cạnh đó, các buổi tuyên truyền tại trạm y tế, hội phụ nữ, hội nông dân cần tập trung giới thiệu các kênh hỗ trợ tài chính chính thống sẵn có như nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội, quỹ hỗ trợ địa phương, quy trình giải chế bảo hiểm y tế nhanh chóng. Đồng thời, chính quyền và các tổ chức xã hội cần đơn giản hóa tối đa thủ tục, rút ngắn thời gian giải ngân của các quỹ an sinh để người dân có địa chỉ tin cậy khi hữu sự, tước đi đất sống của tín dụng đen.

Sống giữa thời đại số hóa đầy rẫy biến động hôm nay, bảo vệ sức khỏe con người trước bệnh tật là sứ mệnh của người thầy thuốc, nhưng bảo vệ sự ổn định kinh tế cho những gia đình trước các rủi ro bất ngờ lại là trách nhiệm chung của cả cộng đồng.

Giáo dục tài chính thông minh, ở những vùng cao còn nhiều vất vả như nơi tôi công tác, không phải là bài học để trở nên giàu có. Đó đơn giản chỉ là hiểu biết đủ đầy về tài chính để trở thành chiếc khiên bảo vệ các gia đình trước khi giông bão ập đến. Giáo dục tài chính là kỹ năng sinh tồn để duy trì đời sống gia đình và sự ổn định của các thành viên khi bệnh tật bất ngờ kéo tới. 

Một xã hội phát triển không chỉ đo lường bằng những con số tăng trưởng kinh tế rực rỡ, mà bằng mức độ vững vàng của những mảnh đời yếu thế nhất khi gặp khó khăn. 

Khi người dân bản cao hiểu đúng giá trị đồng tiền, biết bảo vệ chính mình, biết tìm đến sự hỗ trợ đúng kênh, đó cũng là lúc những tiếng thở dài trên hành lang bệnh viện vơi bớt đi, nhường chỗ cho hơi thở đều đặn của sự bình an và phát triển. Và đó là điều cần làm ngay, từ bây giờ, từ từng ngôi trường, từng trạm y tế, từng mái nhà, không để đến khi có người rơi vào hoàn cảnh khó khăn mới nghĩ đến.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/khi-giao-duc-tai-chinh-la-chiec-khien-chong-lai-bay-no-y-te-179261020095022992.htm