Khi AI có "giọng văn" riêng và con người bắt đầu viết giống máy

Dấu vân tay của chatbot

Nếu để ý, không khó để nhận ra một mô-típ lặp đi lặp lại trong văn bản do AI tạo ra: cấu trúc phủ định rồi khẳng định - "không chỉ... mà còn...", "điều quan trọng không phải là... mà là...", "đây không đơn thuần là...". Các nhà nghiên cứu gọi đây là negative parallelism, và theo công ty phân tích ngôn ngữ Pangram, cấu trúc này xuất hiện trong văn bản AI với tần suất gấp khoảng ba lần so với văn bản do con người viết.

Về bản chất, đây không phải lỗi ngữ pháp. Shakespeare, Churchill và nhiều diễn giả lớn từng dùng chính biện pháp tu từ này để nhấn mạnh ý. Vấn đề nằm ở tần suất: Khi một thủ pháp hùng biện bị lặp lại quá dày đặc, nó mất đi giá trị biểu đạt và trở thành tín hiệu để người đọc nghi ngờ nguồn gốc máy móc của văn bản.

Vì sao AI "nghiện" cấu trúc này?

Ngay cả giới nghiên cứu cũng chưa có lời giải dứt khoát. Một giả thuyết được The Atlantic nêu ra là các mô hình ngôn ngữ được tối ưu để tạo ra câu văn nghe "an toàn" và dễ được người dùng đánh giá cao  cấu trúc phủ định-khẳng định giúp lập luận nghe cân bằng, chặt chẽ hơn.

Về mặt kỹ thuật dự đoán từ, đây cũng là lựa chọn ít rủi ro: Sau khi sinh ra vế phủ định, mô hình chỉ cần thêm một vế khẳng định liên quan để hoàn thiện câu, tránh nguy cơ tạo ra những câu đột ngột hoặc thiếu mạch lạc. Đó có thể là lý do khiến "tật viết" này tồn tại bền bỉ qua nhiều thế hệ chatbot, bất chấp các hãng liên tục nâng cấp mô hình.

Ranh giới giữa chatbot và con người đang mờ dần

Ngôn ngữ của chatbot tạo ra sức ảnh hưởng lớn trong mấy năm trở lại đây đã mang đến hệ quả: ranh giới giữa ngôn ngữ AI và ngôn ngữ con người đang thu hẹp lại.

Khi ngày càng nhiều người dùng ChatGPT, Claude hay Gemini để soạn email, báo cáo, bài đăng mạng xã hội, việc tiếp xúc thường xuyên với lối hành văn này khiến họ vô thức lặp lại nó trong chính lời văn của mình. 

Một số nghiên cứu gần đây thậm chí ghi nhận các cấu trúc đặc trưng của AI đã xuất hiện trong giao tiếp nói tự nhiên giữa người với người - cho thấy ảnh hưởng của chatbot không còn giới hạn trong văn bản.

Giới chuyên gia liên hệ hiện tượng này với khái niệm "model collapse": khi AI được huấn luyện ngày càng nhiều bằng chính nội dung do AI tạo ra, trong khi lượng văn bản AI trên Internet không ngừng tăng, các mẫu diễn đạt phổ biến sẽ tiếp tục được củng cố và lặp lại qua từng thế hệ mô hình.

Vậy, liệu "giọng văn AI" có trở thành một phần cố định của ngôn ngữ hiện đại, như cách email hay mạng xã hội từng định hình lại cách con người giao tiếp?

Không phải cứ dùng cấu trúc "không phải... mà là..." là dấu hiệu của AI; bởi vì đây vốn là một thủ pháp tu từ có lịch sử hàng thế kỷ. Nhưng khi AI sử dụng nó với mật độ bất thường, và con người bắt đầu vô thức bắt chước, việc phân biệt đâu là văn bản của người, đâu là sản phẩm của máy sẽ ngày càng khó chỉ vì con người đang viết giống AI với tần suất dày đặc hơn.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/khi-ai-co-giong-van-rieng-va-con-nguoi-bat-dau-viet-giong-may-179260713181911472.htm