Khắc phục bệnh thành tích phải đi cùng giảm hình thức, giảm áp lực cho giáo viên và người học
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Chương trình hành động về tăng cường kỷ cương; xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục.
Học sinh Trường Tiểu học Trung Yên ( Hà Nội). Ảnh: Thiên Ân
Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, chương trình được xây dựng trong bối cảnh sau một năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, đòi hỏi nâng cao chất lượng giáo dục gắn chặt với yêu cầu về kỷ cương, trách nhiệm, trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục.
Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 5/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027 đã yêu cầu tăng cường kỷ cương, nâng cao trách nhiệm thực thi nhiệm vụ; xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất; có giải pháp cụ thể khắc phục bệnh thành tích trong dạy, học, kiểm tra, đánh giá, đồng thời rà soát, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết để giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh.
Chương trình hành động về tăng cường kỷ cương; xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục được ban hành đã cụ thể hóa các định hướng lớn thành những nhiệm vụ cụ thể, có chủ thể thực hiện, có sản phẩm và thời hạn hoàn thành. Đây cũng phù hợp với chủ đề năm học 2026-2027 là "Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất".
Xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất thành giá trị nền tảng
Chương trình đặt mục tiêu xây dựng môi trường giáo dục kỷ cương, trung thực, liêm chính, nhân văn, thực chất, an toàn, lành mạnh, dân chủ, tôn trọng và lấy người học làm trung tâm; đổi mới tư duy và phương thức quản lý theo hướng quản trị phát triển; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục; bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan trong các hoạt động giáo dục.
Điểm đáng chú ý là Chương trình không chỉ đặt ra yêu cầu trước mắt trong năm học 2026-2027 mà xác định lộ trình lâu dài.
Đến năm 2030, các tiêu chí về liêm chính, trung thực, trách nhiệm nêu gương được cụ thể hóa và áp dụng thực chất trong đánh giá, xếp loại, quy hoạch, bổ nhiệm, khen thưởng; 100% cơ quan quản lý giáo dục, cơ sở giáo dục xây dựng và duy trì môi trường "dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật".
Định hướng đến năm 2035 là hình thành văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất trở thành giá trị cốt lõi được xã hội công nhận, tin tưởng; qua đó nâng cao độ tin cậy của kết quả học tập, văn bằng và chứng chỉ của hệ thống giáo dục Việt Nam.
"Dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật" trở thành yêu cầu xuyên suốt
Một trong những điểm nhấn của Chương trình là đưa tinh thần "dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật" thành yêu cầu xuyên suốt trong quản lý, giảng dạy, học tập, thi cử và đánh giá.
Các cơ sở giáo dục phải tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá, thi cử, tuyển sinh và kiểm định chất lượng bảo đảm khách quan, trung thực, phản ánh đúng năng lực, phẩm chất của người học; không chạy theo thành tích, không đánh đổi chất lượng thực chất lấy các chỉ tiêu hình thức. Cán bộ quản lý chịu trách nhiệm về tính trung thực, khách quan của kết quả đánh giá, thi cử; không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên.
Đối với nhà giáo, Chương trình nhấn mạnh vai trò nêu gương về đạo đức, trách nhiệm, trung thực, liêm chính; đánh giá đúng sự tiến bộ thực chất và lấy sự tiến bộ của người học làm trung tâm.
Đối với người học, yêu cầu được đặt ra rất rõ: học thật để có tri thức thật, năng lực thật, trung thực trong kiểm tra, thi cử, không lạm dụng công nghệ để giả mạo kết quả.
Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo ngày càng được sử dụng rộng rãi trong giáo dục, Chương trình đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng các quy định về liêm chính học thuật, phòng, chống đạo văn, làm thay, gian lận bằng công nghệ; hướng dẫn việc trích dẫn nguồn, tôn trọng bản quyền và sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm.
Không huy động, điều động giáo viên thực hiện nhiệm vụ hành chính, tham gia phong trào ngoài chức năng, nhiệm vụ
Một điểm nổi bật khác là Chương trình gắn việc tăng cường kỷ cương với khắc phục bệnh thành tích, giảm sổ sách, cuộc thi và công việc ngoài chuyên môn, thay vì làm phát sinh thêm thủ tục cho cơ sở giáo dục và giáo viên.
Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu rà soát trong toàn ngành các loại hồ sơ, sổ sách, báo cáo, kỳ thi, cuộc thi, hội thi, hội thao, phong trào thi đua; tinh gọn hoặc bãi bỏ những hoạt động không thiết thực, gây áp lực thành tích. Việc báo cáo, thống kê được định hướng thực hiện trên môi trường số theo nguyên tắc "một dữ liệu chỉ thu thập một lần", sử dụng cho nhiều mục đích quản lý, giảm tối đa hồ sơ và báo cáo trùng lặp.
Đặc biệt, Chương trình quy định không huy động, điều động giáo viên thực hiện nhiệm vụ hành chính, tham gia phong trào ngoài chức năng, nhiệm vụ, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác; cơ sở giáo dục không tự đặt thêm hồ sơ, sổ sách không cần thiết, phải cắt giảm các cuộc họp, phong trào hình thức. Cán bộ quản lý có trách nhiệm bảo vệ thời gian làm chuyên môn của nhà giáo, để nhà giáo dành tâm sức cho nghiên cứu bài giảng, đổi mới phương pháp và hỗ trợ người học.