Hành trình 5 năm người cha đi tìm "phép màu" CAR-T giúp con trai vượt cửa tử ung thư máu
Mong mỏi một ngày con có thể tiếp cận CAR-T khi được chẩn đoán mắc ung thư máu của anh Quách Công Hồng (Phú Thọ) đã thành hiện thực khi Vinmec triển khai thử nghiệm lâm sàng công nghệ này tại Việt Nam. Đến nay, Vinmec đã làm chủ hoàn toàn công nghệ CAR-T, giúp kéo giảm chi phí điều trị mỗi ca chỉ còn 1/10 so với tại Mỹ.
Quyết định thay đổi phác đồ khi ung thư máu tái phát
Hành trình chiến đấu với bệnh tật của em Quách Công Hưng bắt đầu từ tháng 6/2018 khi cậu bé mới hơn 3 tuổi. Trong những năm đầu, cuộc sống của Hưng gắn liền với giường bệnh. Có đợt, em phải nằm viện truyền hóa chất 20 ngày mỗi tháng, riêng chu kỳ đầu tiên kéo dài liên tục 40 ngày.
Mọi việc tưởng chừng đã ổn, thế nhưng, đến tháng 5/2022, bệnh ung thư máu của Hưng tái phát. Phác đồ hóa chất lần hai được đánh giá có độc tính và mức độ nguy hiểm cao gấp nhiều lần phác đồ ban đầu. Các bác sĩ buộc phải thông báo gia đình chuẩn bị tâm lý cho tình huống xấu nhất trước khi tiếp tục can thiệp.
Nhớ lại thời điểm con đứng trước lằn ranh sinh tử khi phải điều trị bằng phác đồ hóa chất có độc tính cao, chị Trần Huyền Anh (mẹ của Hưng) vẫn không giấu được xúc động: "Bác sĩ giải thích rõ trước khi mình ký vào tờ giấy cam kết đánh hóa chất tái phát, bởi hóa chất tái phát nặng gấp rất nhiều lần so với lúc đánh lần đầu nên mức độ nguy hiểm sẽ cao hơn nhiều. Lúc đấy gia đình mình thực sự suy sụp tinh thần".
Trong những ngày tháng đầy lo lắng ấy, vợ chồng chị Huyền Anh vẫn tìm mọi cơ hội để giành giật sự sống cho con. Nếu người mẹ cùng con trải qua những đợt điều trị khắc nghiệt, thì người cha lại miệt mài tìm hiểu các phương pháp y học tiên tiến trên thế giới, với hy vọng có thêm một lựa chọn điều trị.
Từ năm 2018, anh Hồng đã bắt đầu tìm đọc các tài liệu y khoa quốc tế và biết đến liệu pháp CAR-T (Chimeric Antigen Receptor T-cell) - công nghệ từng tạo bước ngoặt trong điều trị ung thư máu tại Mỹ. Anh mong một ngày con trai có cơ hội được tiếp cận "phép màu" này. Khi bệnh của Hưng tái phát, hy vọng ấy càng trở nên cấp thiết hơn.
Cơ hội xuất hiện vào cuối năm 2022 khi gia đình biết Vinmec đang triển khai chương trình thử nghiệm lâm sàng CAR-T tại Việt Nam. Nhờ đáp ứng các tiêu chuẩn y khoa khắt khe của hội đồng chuyên môn Vinmec, Hưng đã được tiếp nhận và trở thành một trong những trường hợp đầu tiên bước vào phác đồ thử nghiệm dưới sự đánh giá trực tiếp của Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Liêm và Bác sĩ Phạm Đăng Duy.

Gia đình và đội ngũ y tế Vinmec đồng hành cùng Quách Công Hưng trong hành trình điều trị ung thư máu bằng liệu pháp CAR-T. (Nguồn: Vinmec).
Vinmec tự chủ công nghệ CAR-T từ sớm, chi phí điều trị chỉ bằng 1/10 so với Mỹ
Khác với các phương pháp truyền thống đưa hóa chất ngoại lai vào cơ thể, liệu pháp CAR-T hoạt động dựa trên nguyên lý sử dụng chính hệ thống miễn dịch của bệnh nhân để chống lại tế bào ung thư. Các bác sĩ tiến hành chiết tách tế bào miễn dịch (cụ thể là tế bào T) từ máu ngoại vi của bệnh nhi. Tại phòng thí nghiệm, những tế bào T này được biến đổi gen, gắn thêm thụ thể kháng nguyên dạng khảm (CAR) nhằm tạo ra khả năng nhận diện đặc hiệu bề mặt của tế bào ung thư.
Giải thích về cơ chế hoạt động của liệu pháp này, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Liêm - Viện trưởng Viện nghiên cứu Tế bào gốc và Công nghệ gen Vinmec - phân tích: "Tế bào T và tế bào NK có nhiệm vụ chính là tiêu diệt các tế bào lạ. Thế nhưng tế bào ung thư rất linh hoạt, tìm cách lẩn trốn, không cho các tế bào miễn dịch tiếp cận. Các nhà khoa học mới tìm cách gắn cho tế bào T một thiết bị giống như cục nam châm (thụ thể CAR). Khi tế bào T đã được gắn thiết bị này gặp tế bào ung thư, nó giữ chặt không cho tế bào ung thư chạy thoát, từ đó tiết ra các độc tố để tiêu diệt".
Sau quá trình nhân nuôi thành một khối lượng đủ lớn trong môi trường vô trùng chuẩn quốc tế, tế bào CAR-T mới được truyền trở lại vào tĩnh mạch của bệnh nhân, tự động dò tìm và tiêu diệt các tế bào ác tính trong máu. Xuyên suốt quá trình truyền và những ngày sau đó, bệnh nhi được theo dõi sinh hiệu 24/24 giờ để kiểm soát chặt chẽ hội chứng giải phóng cytokine (CRS) - một phản ứng sinh lý khi các tế bào T tấn công ồ ạt khối u.
Sau khi được điều trị tại Vinmec bằng liệu pháp CAR-T, Hưng đã lui bệnh hoàn toàn, kết thúc chuỗi ngày gắn bó với giường bệnh, truyền hóa chất để trở về với cuộc sống sinh hoạt và học tập bình thường.

Sau những tháng ngày điều trị, Quách Công Hưng trở lại với niềm vui tuổi thơ, cùng các bạn quây quần trong một buổi sinh nhật tại nhà. (Nguồn: Gia đình Quách Công Hưng)
Sự thành công của ca bệnh không chỉ nằm ở hiệu quả lâm sàng mà còn gắn liền với một bước tiến dài trong việc nội địa hóa chuỗi công nghệ y học tái tạo. Vinmec không đơn thuần nhập khẩu một gói dịch vụ y tế hoàn thiện từ nước ngoài. Quá trình làm chủ CAR-T bắt đầu từ việc nhóm nghiên cứu của Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Liêm đi tìm kiếm cơ hội chuyển giao quy trình tại Mỹ, Thụy Điển và Đức. Trải qua thời gian dài đầu tư xây dựng, tinh chỉnh và tiếp nhận đào tạo từ quốc tế, Vinmec đã vận hành thành công hệ thống phòng thí nghiệm sản xuất tế bào CAR-T đạt chuẩn.
"Về quy trình sản xuất tế bào CAR-T, chúng ta làm chủ hoàn toàn tại chỗ. Điểm đặc biệt của dự án này là dù công nghệ rất khó, nhưng chúng ta đã làm được một việc mà ít trung tâm nào làm được, đó là sản xuất được tế bào CAR-T ngay tại chỗ", Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Liêm nhấn mạnh. Kết quả này được Hiệp hội Ghép tế bào máu và Tủy của Châu Âu (EBMT) đánh giá cao nhờ khả năng đáp ứng điều trị sớm tích cực, đạt tiêu chuẩn quốc tế và mở ra giải pháp vượt qua rào cản chi phí cho các quốc gia có thu nhập trung bình. Mới đây, đại diện kênh truyền hình chính thức EBMT TV cũng đã gửi thư đề nghị hợp tác ghi hình và phỏng vấn Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Liêm nhằm giới thiệu mô hình sản xuất CAR-T tại chỗ của Viện Nghiên cứu Tế bào gốc và Công nghệ Gen Vinmec như một điểm sáng tiên phong của khu vực Đông Nam Á tại Hội nghị Thường niên EBMT lần thứ 53 diễn ra ở Hà Lan.

Phía sau hành trình điều trị là những thao tác nuôi cấy tế bào được thực hiện trong điều kiện vô trùng tại phòng lab Vinmec. (Nguồn: Vinmec).
Theo các báo cáo y khoa, tại Mỹ, chỉ riêng chi phí sản xuất tế bào CAR-T đã lên tới 500.000 - 600.000 USD, đẩy tổng chi phí điều trị có thể chạm mốc 1 triệu USD/bệnh nhân. Việc Vinmec làm chủ quy trình công nghệ ngay tại hệ thống phòng lab trong nước đã giúp kéo giảm chi phí xuống chỉ còn khoảng 1/10, mở ra cơ hội tiếp cận cho những bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo tại Việt Nam.
Sắp tới, Vinmec sẽ tiếp tục nghiên cứu để tự sản xuất các vật tư cốt lõi (như vector chuyển gen), kỳ vọng đưa chi phí điều trị CAR-T tiệm cận với chi phí của một ca ghép tế bào gốc tạo máu thông thường.
Trường hợp của bệnh nhân Hưng khép lại với những tín hiệu khả quan không chỉ cho một gia đình mà cho cả cộng đồng bệnh nhân ung thư máu. Đây cũng là minh chứng cho thấy năng lực làm chủ công nghệ lõi trong lĩnh vực tế bào gốc và y học tái tạo của Vinmec, góp phần tạo nên những ca lâm sàng lui bệnh vượt bậc ngay tại Việt Nam.