Giới thiệu thiết bị thoát hiểm trên máy bay huấn luyện - chiến đấu iak-130

Abstract: Through the research process, we have researched and identified a number of features to improve the quality of navigation assurance in air force navigation escape equipment on training and combat aircraft iak-130. Initially applied to flight safety training for students at the air force - air defense academy and air force units to evaluate the quality and work results of officers and students.

Key words: escape equipment, training and combat aircraft iak-130

I. Đặt vấn đề

Như chúng ta đã biết các thế hệ máy bay phản lực huấn luyện - chiến đấu nói chung đều được trang bị thiết bị thoát hiểm. Nó vừa đảm bảo là chỗ ngồi điều khiển máy bay một cách thuận tiện nhất, vừa là phương tiện thoát hiểm khỏi máy bay cho phi công trong các trường hợp khẩn cấp... 

Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, thiết bị thoát hiểm trên các dòng máy bay cũng dần được hoàn thiện đảm bảo đơn giản trong khi thao tác và an toàn hơn trong khi nhảy dù phóng ghế.

Tài liệu sử dụng trong dạy và học các môn quân sự.

ll. Nội dung nghiên cứu

Ghế phóng к-36л-3,5я trang bị trên máy bay huấn luyện - chiến đấu iak-130 đã được cải tiến và hoàn thiện trên cơ sở loại ghế к-36 của dòng máy bay Su (Sukhoi). Hình dạng bên ngoài của ghế được thể hiện trên hình 1.

Ghế phóng к-36л-3,5я được ứng dụng những thành tựu khoa học hiện đại nhất, hệ thống được tích hợp các thiết bị cơ học, thiết bị điện và hệ thống tạo năng lượng chuyển động được sử dụng khối thuốc phóng và các viên đạn hơi. 

Trên cơ sở lý thuyết chung thiết kế chế tạo thiết bị phóng ghế của các loại máy bay phản lực chiến đấu, ghế phóng к-36л-3,5я có một số tính năng vượt trội như sau:

Thứ nhất, việc kích hoạt, gây nổ cho các viên đạn hơi tạo năng lượng của các hệ thống như: viên đạn phóng ghế, viên đạn của hệ thống hãm, các dây đạn phá nắp buồng lái, viên đạn hệ thống ổn định và hệ thống dẫn dù tách ghế đều được sử dụng bằng điện thay cho các hệ thống cơ học của các thế hệ ghế phóng trước đây. 

Do vậy tăng khả năng gây nổ cho các viên đạn, tránh được các tác động do quá tải hoặc trạng thái của máy bay lúc nhảy dù không thuận lợi gây nên...

Thứ hai, hệ thống giải phóng nắp buồng lái ср-130 sử dụng phương pháp phá nắp buồng lái bằng hệ thống dây đạn gắn ở trên nắp buồng lái (vị trí cả 2 ghế).

Điều này đảm bảo việc phá nắp buồng lái một cách chắc chắn mà không bị ảnh hưởng về mặt cơ học so với việc ghế xuyên phá nắp buồng lái của một số loại máy bay thế hệ trước đây.

Thứ ba, hệ thống ổn định ghế khi ghế phóng lên, trên ghế к-36л-3,5я sử dụng hai dù ổn định 1 ở hai bên với ống xếp nối dài ra. 

Điều này đảm bảo ổn định quỹ đạo bay lên hơn rất nhiều so với chỉ sử dụng một dù ổn định 1 như các máy bay thế hệ trước.

Thứ tư, trên ghế phóng к-36л-3,5я sử dụng hệ thống chỉnh hướng bên hông, trên mỗi ghế bố trí 01 động cơ chỉnh hướng (hình 4) với cách bố trí ghế buồng trước miệng phun của động cơ chỉnh hướng quay trái, ghế buồng sau quay phải. 

Điều này giúp cho 2 ghế sau khi phóng khỏi máy bay chuyển động theo 2 hướng khác nhau, tránh được va chạm trên không, ngoài ra giảm thời gian kích hoạt và giãn cách phóng giữa 2 ghế (chỉ mất 0,2 giây kích hoạt buồng sau, giãn cách là 0,6 giây và chỉ với 0,8 giây kích hoạt ghế buồng trước). 

Đây là một đặc tính vượt trội của hệ thống thoát hiểm trên máy bay iak-130, giúp cho việc thoát khỏi máy bay của cả 2 ghế một cách nhanh chóng và có thể nhảy dù, phóng ghế ở độ cao và tốc độ nhỏ, ngay cả khi độ cao h=0, tốc độ v=0 đều có thể nhảy dù an toàn.

Thứ năm, việc mở dù và tách ghế trong ghế к-36л-3,5я được sử dụng hệ thống dẫn dù và tách ghế, với việc phóng tấm tựa đầu bằng năng lượng của viên đạn hơi (dù chính nằm trong tấm tựa đầu), ngoài ra lợi dụng phản lực tác dụng khi phóng tấm tựa đầu để cắt các dây chằng (chằng vai, bụng và chân) tách phi công khỏi ghế. 

Điều này đảm bảo thuận tiện hơn so với việc mở khoá bằng cơ học để kéo mở dù chính và tách phi công khỏi ghế của thế hệ máy bay trước đây (ghế đời cũ, dù chính nằm sau tấm tựa lưng), sơ đồ làm việc của hệ thống mở dù và tách ghế trong ghế к-36л-3,5я thể hiện trên đỉnh của quỹ đạo chuyển động của ghế khi phóng.

Thứ sáu, thiết bị điều khiển thuộc hệ thống thoát hiểm trong buồng trước và sau của máy bay iak-130 cũng rất tiện ích cho phi công khi sử dụng. 

Ngoài tay giật điều khiển phóng ghế, tay thu - thả dây chằng vai và bụng tương tự như máy bay khác, thì thêm nút phá nắp buồng lái khẩn cấp bố trí cả buồng trước và sau.

Vị trí chuyển mạch điều khiển cho phép ưu tiên chỉ buồng trước phóng ghế (bật lên trên) hoặc cả hai ghế, với thứ tự buồng sau phóng trước và buồng trước phóng sau (bật xuống dưới), chuyển mạch điều khiển phóng ghế ở buồng lái sau.

Ghi chú: Trường hợp sử dụng chuyển mạch (bật lên) ưu tiên buồng trước, nghĩa là phi công buồng sau hoàn toàn chủ động việc có tiếp tục nhảy dù phóng ghế hay không (bằng tay giật phóng của ghế buồng lái sau).

lll. Kết luận

Trên đây là một số tính năng vượt trội của ghế phóng к-36л-3,5я, hy vọng sẽ là cơ sở để các đồng chí tiếp tục nghiên cứu sâu thêm về hệ thống thoát hiểm trên máy bay iak-130 nói riêng và các loại máy bay khác nói chung, giúp cho phi công tự tin hơn trong quá trình khai thác sử dụng máy bay, góp phần hoàn thành tốt nhiệm vụ của các đơn vị không quân trong thời gian tới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

^{1. Google.ru}

^{2. Russian air to air missile}

^{3. Russian airforce}

^{4. Http://vympelmkb.com/products/prod04}

^{5. Ксап характеристикарус}

^{6. Тема №2.1 к-36л-3,5я. Общие сведени}

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/gioi-thieu-thiet-bi-thoat-hiem-tren-may-bay-huan-luyen-chien-dau-iak-130-179260717181109391.htm