Gìn giữ bản sắc văn hóa trong ngôi trường xanh ở vùng cao Lào Cai

Triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026–2035 với quan điểm lấy con người làm trung tâm, văn hóa ngày càng được khẳng định là nền tảng tinh thần của xã hội và là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển. 

Ở vùng cao tỉnh Lào Cai, tinh thần ấy đang được cụ thể hóa ngay từ những mái trường, nơi mỗi bài học không chỉ gói gọn trong trang sách mà còn mở ra qua sắc màu trang phục, làn điệu dân ca và niềm tự hào về cội nguồn.

Biến trường học thành không gian văn hóa sống động

Đến Trường Tiểu học Tân Lĩnh, xã Tân Lĩnh, tỉnh Lào Cai giữa những ngày núi rừng trong trẻo, ấn tượng đầu tiên là hình ảnh các học sinh rạng rỡ, hồn nhiên trong trang phục truyền thống của người Tày, người Dao.

 Từng đường nét, hoa văn thêu dệt không chỉ tôn lên nét duyên dáng của các em mà còn gửi gắm câu chuyện về lịch sử, phong tục và đời sống tinh thần của cộng đồng.

Tiếng hát Then ngân vang hòa cùng tiếng cười trẻ thơ và những điệu múa dân tộc mộc mạc tạo nên bức tranh văn hóa gần gũi, giàu sức lay động. 

Thay vì tiếp nhận một chiều, học sinh được trải nghiệm, thực hành và cảm nhận giá trị của di sản ngay trong môi trường học tập hằng ngày.

Hiệu trưởng Trường tiểu học Tân Lĩnh Vũ Thu Hương cho biết: Cứ ngày đầu tuần hoặc những dịp lễ Tết, ngày đặc biệt, nhà trường tổ chức cho học sinh mặc trang phục dân tộc đến trường. Cùng với đó, nhà trường mời nghệ nhân dạy hát Then của người dân tộc Tày và múa dân tộc cho các em, đồng thời thành lập tại 4 điểm trường các câu lạc bộ hát và múa dân tộc Tày để học sinh rèn kỹ năng, bảo tồn văn hóa của chính nơi mình sinh ra và lớn lên.

Từ những buổi chào cờ đầu tuần rực rỡ sắc màu đến các câu lạc bộ duy trì đều đặn tại điểm trường, bản sắc văn hóa không còn là khái niệm xa lạ mà trở thành nhịp sống quen thuộc, nuôi dưỡng tình yêu quê hương và ý thức gìn giữ cội nguồn cho thế hệ măng non vùng cao.

Giữ nghề, tạo sinh kế để di sản đi vào thực chất

Theo ông Triệu Văn Huấn - Phó Chủ tịch UBND xã Tân Lĩnh, gìn giữ trang phục truyền thống không đơn thuần là bảo vệ một sản phẩm văn hóa, mà là lưu giữ tri thức dân gian, phong tục và những giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Dẫu vậy, thực tế phát triển đời sống đang đặt ra không ít thách thức. Trang phục hiện đại ngày càng phổ biến nhờ sự tiện lợi trong lao động, học tập và sinh hoạt; trang phục dân tộc chủ yếu xuất hiện trong lễ hội, ngày Tết, cưới hỏi hay các sự kiện quan trọng.

 Việc làm thủ công một bộ trang phục mất nhiều thời gian, công sức, trong khi hàng may sẵn tiện lợi và có giá thành dễ tiếp cận. Nếu nghề truyền thống chưa tạo được thu nhập ổn định, người trẻ sẽ khó có động lực gắn bó lâu dài.

Nhận diện rõ bài toán này, xã Tân Lĩnh xác định công tác bảo tồn phải phát huy vai trò chủ thể của người dân, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các thôn, đoàn thể, nhà trường và những người nắm giữ tri thức bản địa; làm trên tinh thần tự nguyện, thiết thực, tránh hình thức.

 Địa phương khuyến khích mặc trang phục truyền thống trong lễ hội, sinh hoạt cộng đồng và ngày chào cờ đầu tuần; phối hợp với Hội Liên hiệp phụ nữ, Đoàn Thanh niên và nhà trường tổ chức trải nghiệm, truyền dạy kỹ năng may, thêu, đồng thời rà soát nghệ nhân để trao truyền cho thế hệ sau.

"Quan điểm của chúng tôi là bảo tồn văn hóa phải đi vào thực chất, có sự tham gia của cộng đồng, có người tiếp nối và có những giá trị truyền thống được gìn giữ lâu dài. Bước đầu người dân đã tích cực mặc trang phục truyền thống, cảm thấy tự hào mà không còn e ngại. Muốn bảo tồn bền vững thì phải gắn giữ gìn bản sắc với phát triển kinh tế, nâng cao đời sống. Khi nghề truyền thống tạo việc làm, tăng thu nhập, người dân - đặc biệt là thế hệ trẻ sẽ có thêm động lực để học hỏi và tiếp nối"- ông Triệu Văn Huấn nhấn mạnh.

Trong định hướng tới, xã Tân Lĩnh tập trung vào ba nhiệm vụ trọng tâm: bảo tồn tri thức và phát huy vai trò của người giữ nghề; tăng cường giáo dục, truyền dạy văn hóa cho thế hệ trẻ; gắn bảo tồn với phát triển sản phẩm, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập. 

Địa phương cũng nghiên cứu kết hợp bảo tồn trang phục Tày với phát triển văn hóa, du lịch cộng đồng, xây dựng sản phẩm thủ công, quà lưu niệm hoặc mô hình homestay, điểm trải nghiệm phù hợp thực tế, đồng thời lồng ghép nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia để hiện thực hóa mục tiêu giữ gìn bản sắc gắn với phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/gin-giu-ban-sac-van-hoa-trong-ngoi-truong-xanh-o-vung-cao-lao-cai-179261115102946023.htm