Giáo dục tài chính thông minh cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt

BÀI DỰ THI GIÁO DỤC TÀI CHÍNH THÔNG MINH CỦA TÁC GIẢ NGUYỄN THU THUỶ (ĐỒNG THÁP)

Tôi có người cháu tên Nguyễn Quỳnh Anh bị mù bẩm sinh. Được sự hỗ trợ của gia đình cháu có bài viết đầu tay "Ngày mai của em gái khiếm thị tuổi 16" đăng tải trên Báo Dân Việt ngày 5/5/2026. 

Được nhuận bút gửi về cháu cứ nâng niu số tiền quyết không dùng đến, rồi bỏ vào trong phong bì cẩn thận xếp vào quyển sách để ở đầu giường. 

Cháu nói đây là số tiền rất quý, có giá trị về mặt tinh thần làm động lực mạnh mẽ để giúp cháu tiếp tục thực hiện những ước mơ cho tương lai của mình. Gia đình rất vui khi cách giáo dục về tài chính cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt ngay từ lúc bé nay đã phát huy hiệu quả.

Đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt như bị khuyết tật, trẻ em tại các trường giáo dưỡng, có cha mẹ ly hôn ít nhiều đều bị ảnh hưởng về mặt tâm lý. Các đối tượng trẻ em đặc biệt này được gia đình, nhà trường và cộng đồng chưa có hoặc có quan tâm giáo dục về tài chính nhưng không được đầy đủ. 

Vậy nên phải làm sao để giúp các cháu xóa bỏ rào cản tự ti, trang bị tư duy vượt khó, tạo cơ hội bình đẳng để các cháu tự chủ cuộc đời mình qua cách giáo dục tài chính thông minh?

Tôi nghĩ, đối với nhóm trẻ này, phương pháp giáo dục tài chính rất cần thực tế, đó là lồng ghép kỹ năng sống và giảm thiểu các lý thuyết suông với những giải pháp tiếp cận một cách toàn diện được thiết kế cụ thể, riêng biệt cho các cháu.

Giáo dục về tư duy tài chính cho nhóm trẻ đặc biệt

Giúp trẻ vượt qua tâm lý thiếu thốn

Tại một địa phương ở tỉnh Đồng Tháp, có hàng nghìn trẻ em khuyết tật và trẻ em đang sinh sống, học tập tại các trường giáo dưỡng. Mỗi năm, hàng vạn trẻ có hoàn cảnh cha mẹ ly hôn phải sống cùng cha hoặc mẹ, thậm chí với ông bà.

Ba nhóm trẻ có hoàn cảnh đặc biệt kể trên thường đối mặt với tâm lý tự ti hoặc lo lắng quá mức về tiền bạc. Các em lo lắng cho cuộc sống hiện tại và tương lai, khi chưa có điều kiện tài chính để tự bảo đảm cuộc sống. Thậm chí, một số em chưa biết cách quản lý, sử dụng khi được trao một khoản tiền lớn.

Vì vậy, bên cạnh sự chăm sóc và hỗ trợ vật chất, việc giúp trẻ hình thành tư duy tích cực và kiến thức tài chính là cần thiết. Các em cần hiểu rằng hoàn cảnh hiện tại không nhất thiết quyết định tương lai; kiến thức, kỹ năng và khả năng sử dụng hợp lý các công cụ tài chính có thể giúp các em từng bước chủ động hơn với cuộc sống.

Dạy trẻ biết trân trọng giá trị lao động

Đoạn kết trong bài viết dự thi của cháu Nguyễn Quỳnh Anh viết: “Tôi sẽ cố gắng học tập thật tốt kỹ năng bấm huyệt, massage mong muốn trở thành một người thợ chuyên nghiệp để mai này có thu nhập, tự nuôi sống bản thân, có đóng góp cho xã hội. Và không còn ai kỳ thị, chê bai mình là một người con gái mù lòa bẩm sinh”. 

Tôi đã thật sự lặng người, lòng như thắt lại khi đọc những dòng chữ được viết từ sâu thẳm trái tim và sự hiểu chuyện của cháu ngay từ khi bài viết còn là bản thảo. Cháu đã hình thành tư duy về việc tạo ra thu nhập bằng chính sự nỗ lực của mình, hiểu rằng tiền bạc đến từ sức lao động và vì thế biết trân trọng từng khoản hỗ trợ, từng nguồn thu nhập dù nhỏ bé.

Tư duy lựa chọn giữa "cần" và "muốn"

Có thể nói đây là kỹ năng sinh tồn tài chính quan trọng nhất cho đối tượng là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Giữa “cần và muốn”. Tập trung dạy trẻ phân biệt rõ mục chi tiêu thiết yếu (thức ăn, sách vở) và mục mong muốn giải trí khác để tối ưu hóa nguồn lực tài chính hạn chế. 

Khi trẻ biết cân nhắc sử dụng tiền vào những chi tiêu cần thiết, hợp lý; biết hạn chế những chi tiêu chưa cần đến; biết chắt chiu, tiết kiệm cho tương lai từ những khoản tài chính ít ỏi của mình thì việc giáo dục tài chính thông minh cho các cháu đã phát huy hiệu quả.

Thiết lập mô hình giáo dục tài chính thích ứng với trẻ em có hoàn cảnh khó khăn

Giáo dục tài chính cho trẻ em đã khó, đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt lại càng khó khăn hơn. Các cháu hầu hết chưa được tiếp cận với các công nghệ đắt tiền hoặc tài khoản ngân hàng nên cách giáo dục tài chính cũng cần áp dụng các công cụ trực quan và thực tế bằng những phương pháp cụ thể, cách triển khai và bài học kinh nghiệm được rút ra:

Học qua các hình thức văn học, nghệ thuật sinh động qua truyện tranh, sách nói, sân khấu, nhiếp ảnh, điện ảnh,…có chọn lọc liên quan đến giáo dục tài chính. Qua đó, giúp các khái niệm về kinh tế khô khan trở nên dễ nhớ, dễ hiểu đối với trẻ nhỏ, nhất là các cháu có hoàn cảnh khó khăn.

Mô hình 3 “ống heo đất” bao gồm: Chi tiêu thiết yếu, Tiết kiệm lâu dài và Chia sẻ, giúp đỡ. Qua hình thức này để giúp các cháu nhận thức về tầm quan trọng trong việc quản lý dòng tiền cơ bản, đồng thời nuôi dưỡng lòng nhân ái ngay cả khi mình thuộc đối tượng có hoàn cảnh khó khăn.

Giáo dục phương pháp quản lý tiền từ học bổng, trợ cấp thường xuyên hoặc đột xuất: Khi nhận được khoản tiền trên thay vì phụ huynh làm thay hoàn toàn, thì hãy để cho các cháu tự đề xuất, lên kế hoạch quản lý, mua sắm đồ dùng học tập, sinh hoạt. Điều này giúp trẻ học cách chịu trách nhiệm với quyết định chi tiêu và quản lý một số tiền lớn.

Các giải pháp phối hợp từ gia đình, nhà trường và cộng đồng dành cho trẻ đặc biệt

Tăng cường trách nhiệm của gia đình và nhà trường: Mỗi thành viên trong gia đình cần nâng cao trách nhiệm đối với trẻ em yếu thế, dễ bị tổn thương; đồng thời phối hợp chặt chẽ với nhà trường và cộng đồng để quan tâm toàn diện hơn đến sức khỏe thể chất, tinh thần và kỹ năng sống của các em. Trong đó, giáo dục tài chính cần được bổ sung phù hợp với từng nhóm trẻ có hoàn cảnh đặc biệt.

Đưa giáo dục tài chính vào hoạt động thường xuyên: Các bài học về quản lý và sử dụng tiền có thể được lồng ghép vào tiết sinh hoạt, hoạt động trải nghiệm và giáo dục kỹ năng sống. Định kỳ tổ chức các ngày hội "Kế hoạch nhỏ", chẳng hạn thu gom phế liệu, tái chế hoặc làm đồ thủ công, giúp trẻ hiểu cách tạo ra giá trị từ những nguồn lực sẵn có, đồng thời hình thành ý thức trân trọng sức lao động và quản lý thu nhập. Những cá nhân, tập thể có cách làm hiệu quả cần được biểu dương, nhân rộng; các mô hình giáo dục tài chính phù hợp với trẻ có hoàn cảnh đặc biệt tại địa phương có thể được giới thiệu rộng rãi.

Phát huy vai trò của tổ chức xã hội và doanh nghiệp: Các tổ chức xã hội, cơ quan truyền thông, ngân hàng thương mại, quỹ tài chính và doanh nghiệp xã hội cần được khuyến khích tham gia hỗ trợ giáo dục tài chính cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Các hoạt động có thể gồm xây dựng tủ sách về tài chính, tổ chức các buổi hướng dẫn, tọa đàm và hoạt động tương tác trực tiếp hoặc trực tuyến tại các cơ sở giáo dục, với nội dung phù hợp với độ tuổi và hoàn cảnh của trẻ.

Trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro tài chính: Trẻ em có hoàn cảnh khó khăn có thể đối mặt với nguy cơ bị lừa đảo trên mạng, dụ dỗ vào các hình thức "tín dụng đen" hoặc bóc lột lao động. Vì vậy, giáo dục kỹ năng nhận diện các bẫy tài chính, lừa đảo trực tuyến và những lời mời chào "việc nhẹ, lương cao" là cần thiết. Các cơ quan chức năng, ngành ngân hàng, tổ chức tài chính và cơ quan báo chí cần tăng cường truyền thông, cung cấp cho trẻ những kiến thức và kỹ năng cơ bản để tự bảo vệ mình trước các rủi ro.

Tôi tin “Nhiều tay vỗ nên tiếng”. Nếu có sự quyết tâm chính trị cao, sự đồng lòng, chung tay của nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân có tâm huyết đến “sự nghiệp trồng người”, đến giáo dục tài chính thông minh cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt bị khiếm khuyết về thể chất hoặc tinh thần thì nhất định ý tưởng sẽ thành công.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/giao-duc-tai-chinh-thong-minh-cho-tre-em-co-hoan-canh-dac-biet-179261008191807789.htm