Giáo dục tài chính cần được nhìn nhận như một thành tố của giáo dục kỹ năng sống, giáo dục công dân

Người học hôm nay cần ứng xử với công nghệ và tài chính thế nào?

Tôi vui mừng được phát biểu tại Lễ phát động Cuộc thi viết "Giáo dục tài chính thông minh" do Tạp chí Công dân và Khuyến học tổ chức. Đây là một hoạt động có ý nghĩa thiết thực, đặc biệt trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số, xã hội số và triển khai mạnh mẽ Chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học.

Trong nhiều năm, chúng ta thường quan niệm giáo dục chủ yếu là trang bị tri thức, văn hóa, nghề nghiệp và đạo đức. Nhưng bước vào thời đại số, yêu cầu đối với giáo dục đã thay đổi rất nhanh. Một người học hôm nay không chỉ cần biết "học gì", mà còn phải biết "sống như thế nào", "quản trị bản thân ra sao" "ứng xử với công nghệ và tài chính thế nào" để thích ứng với xã hội biến đổi không ngừng.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đều nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền giáo dục hiện đại, mở, thực học, thực nghiệp; phát triển con người toàn diện; hình thành công dân số có năng lực thích ứng, sáng tạo, tự học suốt đời và làm chủ công nghệ. 

Trong tinh thần đó, giáo dục tài chính cần được nhìn nhận như một thành tố của giáo dục kỹ năng sống, giáo dục công dân và giáo dục năng lực thích ứng xã hội hiện đại.

Bởi trên thực tế, rất nhiều vấn đề xã hội hiện nay đều có liên quan đến hạn chế về hiểu biết tài chính như: Tiêu dùng thiếu kiểm soát, vay nợ tín dụng đen, đầu tư theo đám đông, lừa đảo tài chính công nghệ cao, đánh cắp dữ liệu cá nhân, thao túng tâm lý qua không gian mạng... 

Đặc biệt, khi trí tuệ nhân tạo, deepfake và các nền tảng số phát triển mạnh mẽ, ranh giới giữa thật và giả ngày càng khó phân biệt. Một học sinh, sinh viên có thể rất giỏi toán, ngoại ngữ, công nghệ, nhưng nếu thiếu kỹ năng tài chính và thiếu kỹ năng nhận biết thông tin giả vẫn có thể trở thành nạn nhân của các hình thức lừa đảo tinh vi trên mạng. 

Vì vậy, giáo dục tài chính ngày nay không còn đơn thuần là dạy tiết kiệm tiền hay quản lý chi tiêu, Quan trọng hơn, đó là giáo dục tư duy, giáo dục trách nhiệm và giáo dục khả năng tự chủ của con người trong xã hội số.

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã chuyển mạnh từ tiếp cận nội dung sang phát triển phẩm chất và năng lực người học. Nhiều nội dung liên quan đến giáo dục tài chính đã bước đầu được tích hợp trong các môn học như Toán, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp... Tuy nhiên, chúng ta cũng phải thẳng thắn nhìn nhận rằng khoảng cách giữa kiến thức trong sách vở với kỹ năng tài chính thực tế của học sinh, sinh viên còn khá lớn. Nhiều em biết giải bài toán lãi suất nhưng chưa biết lập kế hoạch chi tiêu cá nhân; biết sử dụng công nghệ nhưng chưa biết bảo vệ tài khoản ngân hàng; có khả năng tiếp cận thông tin rất nhanh nhưng lại thiếu kỹ năng kiểm chứng và đánh giá rủi ro tài chính trên môi trường mạng.

Tôi đặc biệt đánh giá cao việc cuộc thi khuyến khích các bài viết chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, các mô hình giáo dục tài chính trong gia đình, nhà trường và cộng đồng; đồng thời cảnh báo các hình thức lừa đảo tài chính trên không gian mạng. Đây là hướng tiếp cận rất phù hợp với yêu cầu giáo dục hiện đại: học từ thực tiễn, học thông qua trải nghiệm và học để giải quyết các vấn đề của cuộc sống.

Kính thưa các đồng chí! Từ góc độ công tác tuyên giáo và dân vận, tôi cho rằng cuộc thi này có ý nghĩa rất sâu sắc bởi đây không chỉ là hoạt động truyền thông về tài chính, mà còn là một hình thức giáo dục xã hội, góp phần nâng cao dân trí, xây dựng văn hóa công dân trong thời đại số. 

Cuộc thi cũng thể hiện rất rõ tinh thần "lấy người dân làm trung tâm" của giáo dục hiện đại. Điều đáng quý là cuộc thi tạo diễn đàn để người dân, phụ huynh, giáo viên, học sinh, chuyên gia cùng chia sẻ kinh nghiệm, những bài học thực tiễn và sáng kiến cộng đồng. Đây chính là phương thức dân vận mềm dẻo, thuyết phục, lan tỏa thông qua tri thức, trải nghiệm và sự đồng cảm xã hội. Nếu được tổ chức tốt, cuộc thi có thể góp phần thúc đẩy một phong trào xã hội về giáo dục tài chính; kết nối gia đình - nhà trường - doanh nghiệp - ngân hàng - cơ quan truyền thông trong việc hình thành văn hóa tài chính lành mạnh cho thế hệ trẻ.

Một quốc gia phát triển bền vững không chỉ dựa vào tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà còn phụ thuộc vào chất lượng công dân. Một xã hội có hiểu biết tài chính tốt sẽ giúp hạn chế lừa đảo công nghệ cao, nâng cao năng lực tự chủ của người dân, góp phần xây dựng xã hội học tập, xã hội số an toàn và nhân văn hơn.

Tôi kỳ vọng rằng từ cuộc thi này sẽ xuất hiện nhiều ý tưởng mới, nhiều câu chuyện truyền cảm hứng, nhiều mô hình giáo dục tài chính hiệu quả để có thể nhân rộng trong trường học, gia đình và cộng đồng. Đồng thời, tôi cũng mong muốn các cơ quan báo chí, các trường học, tổ chức đoàn thê, các chuyên gia tài chính, ngân hàng, các nền tảng công nghệ cùng đồng hành để biến giáo dục tài chính thành một nội dung gần gũi, hấp dẫn và thiết thực với thanh thiếu niên Việt Nam

Nhân dịp này, tôi hoan nghênh Tạp chí Công dân và Khuyến học, Hội Khuyến học Việt Nam cùng các đơn vị đồng hành đã tổ chức một hoạt động giàu ý nghĩa xã hội và giá trị giáo dục. Trong thời đại số, báo chí không chỉ truyền tải thông tin mà ngày càng tham gia kiến tạo tri thức xã hội, hình thành kỹ năng công dân và dẫn dắt văn hóa học tập suốt đời.

Xin chúc Cuộc thi viết "Giáo dục tài chính thông minh" thành công tốt đẹp, thu hút đông đảo cán bộ, giáo viên, học sinh, sinh viên, phụ huynh và các tầng lớp nhân dân tham gia; qua đó góp phần lan tỏa tinh thần học tập suốt đời, xây dựng văn hóa tài chính lành mạnh và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước trong kỷ nguyên số.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/giao-duc-tai-chinh-can-duoc-nhin-nhan-nhu-mot-thanh-to-cua-giao-duc-ky-nang-song-giao-duc-cong-dan-179260525160500714.htm