Giáo dục STEM trước năm học mới: Cởi trói áp lực, trả lại giá trị thực

Khi những giờ sáng tạo bị áp lực hình thức 

Nỗi lo về tính hình thức lâu nay không chỉ xuất hiện ở các ngày hội rầm rộ, mà đôi khi đã lặng lẽ ảnh hưởng đến từng tiết học STEM hằng ngày. 

Ở đó, để có một giờ dự giờ trôi chảy hay một báo cáo tròn trịa, giáo viên vô tình phải chuẩn bị trước mọi khâu, còn học sinh chỉ việc thực hiện theo những đáp án và sản phẩm đã định sẵn.

Chính vì thế, yêu cầu kiên quyết của Bộ Giáo dục và Đào tạo tại Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục phổ thông năm học 2026-2027 - "Không tổ chức giáo dục STEM theo phong trào, nặng sản phẩm trình diễn, thiếu chiều sâu chuyên môn hoặc làm phát sinh chi phí không cần thiết" là một điều chỉnh rất kịp thời. 

Trước thềm năm học mới, sự điều chỉnh này đến đúng lúc để giải tỏa áp lực tâm lý, giúp thầy cô trực tiếp đứng lớp an tâm tập trung vào chất lượng giảng dạy thực chất.

Bản chất của giáo dục STEM: Cần sự trải nghiệm thực chất hơn những sản phẩm cầu kỳ

Sáng tạo trong phương pháp giáo dục STEM vốn mở ra không gian khám phá tự do cho học sinh. Nhưng khi phải đi qua những tiêu chí đánh giá cứng nhắc, tinh thần học hỏi thực chất ấy rất dễ bị áp lực thi đua chi phối.

Ngay trong 45 phút trên lớp, khi để học sinh tự mày mò với vỏ chai, bìa carton hay nguyên liệu tái chế đơn sơ, sản phẩm STEM làm ra thường còn méo mo, hoạt động chập chờn. Đó vốn là điều vô cùng tự nhiên và đáng quý trong hành trình học hỏi của một đứa trẻ. 

Nhưng trước nỗi lo tiết học không kịp giáo án hay sản phẩm chưa đẹp mắt, nhiều thầy cô lại phải chuẩn bị sẵn mọi thứ, hoặc can thiệp sâu để nhóm nào cũng có kết quả hoàn hảo khi hết giờ.

Sự vất vả của người thầy hay áp lực tốn kém của phụ huynh vốn đã là nỗi lo thực tế, nhưng đáng buồn hơn cả là việc chúng ta vô tình làm tổn thương niềm yêu thích khoa học tự nhiên của học trò. 

Khi một đứa trẻ trình bày về một mô hình cầu kỳ do người lớn chuẩn bị trước, niềm vui tự tay khám phá của em dường như không còn trọn vẹn.

Bản chất của giáo dục STEM chưa bao giờ nằm ở những cỗ máy đắt tiền hay hình thức phô trương. Phương pháp này bình dị và gần gũi như chính cuộc sống hằng ngày: là khi em biết dùng cát sỏi để tìm cách lọc nguồn nước bẩn, biết xếp mái che thu gọn cho góc sân trường, hay loay hoay lập trình chiếc quạt nhỏ từ đồ chơi cũ. 

Nụ cười khi mô hình chạy được, hay chút ngơ ngác, loay hoay tìm nguyên nhân khi thất bại ngay tại bàn học - chính những khoảnh khắc ấy mới bồi đắp nên sự kiên trì và tư duy cho các em.

Điểm tựa để trả giáo dục STEM về đúng giá trị thực chất

Thực tế, sự lo lắng của người đứng lớp là hoàn toàn có cơ sở. Nếu thước đo thi đua ở các cấp quản lý trung gian không thay đổi thì người giáo viên dù muốn làm thực chất cũng rất khó thoát khỏi áp lực phong trào.

Chính vì vậy, việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 31/CT-TTg ngay trước thềm năm học 2026-2027 được xem là một cơ hội lớn để toàn ngành gạt bỏ những con số hình thức, trả lại môi trường học thật và giá trị thực chất cho học đường. 

Khi quyết tâm thể chế từ cấp cao nhất hướng vào việc "trị tận gốc" bệnh thành tích - đặc biệt là việc cắt bỏ tư duy lấy số lượng giải thưởng, sự hoành tráng hay hình thức sản phẩm làm tiêu chí xếp loại thi đua - người giáo viên mới thực sự trút bỏ được gánh nặng tâm lý.

Khi chỉ đạo chuyên môn của Bộ Giáo dục và Đào tạo song hành cùng điểm tựa thể chế từ Chỉ thị 31/CT-TTg, một môi trường giáo dục đổi mới an toàn đúng nghĩa sẽ được mở ra ngay trong từng lớp học. 

Ở đó, thước đo năng lực thầy và trò được trả về đúng sự tiến bộ thực chất, nơi học sinh được quyền thử nghiệm, được quyền đón nhận những sản phẩm vụng về, dở dang mà không sợ bị nhìn nhận là thiếu chỉn chu.

Hãy trả giáo dục STEM về đúng giá trị ban đầu: một không gian tự do để trò được tò mò, thầy được đồng hành. Thay vì những áp lực thành tích hay hình thức bề nổi, sứ mệnh cốt lõi của người thầy là cùng học sinh thắp lên ngọn lửa yêu khoa học từ những trải nghiệm bình dị nhất.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/giao-duc-stem-truoc-nam-hoc-moi-coi-troi-ap-luc-tra-lai-gia-tri-thuc-179260810173109301.htm