Giáo dục khởi nghiệp trong kỷ nguyên số

Khởi nghiệp là gì?

Vào cuối thế kỷ XVII, một số nhà kinh tế học đã đưa thuật ngữ "Entrepreneur" (doanh nhân khởi sự - Tiếng Pháp) lên các sách báo. Bắt đầu từ thời điểm này, khái niệm "doanh nhân khởi nghiệp" đã lan tỏa tới nhiều quốc gia, đồng thời, một số doanh nghiệp mới dựa trên ý tưởng sáng tạo được xây dựng.

Đầu tiên, thuật ngữ Entrepreneur được sử dụng cho các công ty công nghệ, sau đó, khái niệm mở rộng sang nhiều ngành như thương mại, tài chính, nông nghiệp, dịch vụ...

Entrepreneur là một người hoặc một tinh thần kinh doanh, bao gồm khả năng phát triển, tổ chức và điều hành doanh nghiệp, sẵn sàng chấp nhận rủi ro để tạo ra lợi nhuận.

Howard Stevenson cho rằng, entrepreneur là người dám dấn thân theo đuổi cơ hội mới, vượt qua các nguồn lực bị kiểm soát.

Ngày nay, trong kinh tế học hiện đại, người ta nói đến khởi nghiệp bằng thuật ngữ Startup - đó là một tổ chức con người, được thành lập để giải quyết vấn đề mà giải pháp chưa rõ ràng, hoạt động trong điều kiện cực kỳ không chắc chắn về thành công.

Startup là một hình thức cụ thể của hoạt động khởi nghiệp, tập trung vào ý tưởng đột phá, công nghệ mới và tiềm năng tăng trưởng không giới hạn.

Điểm khác biệt chi tiết giữa Entrepreneur và Startup:

Qua so sánh trên, ta thấy mọi Startup đều có thể coi là Entrepreneur, nhưng ngược lại, không phải Entrepreneur nào cũng là Startup. Entrepreneur bao gồm cả các doanh nghiệp kinh doanh nhỏ, nhưng Startup lại chỉ tập trung vào những dự án tiềm năng tăng trưởng vượt bậc và đổi mới sáng tạo.

Ví dụ: Một cửa hàng tạp hóa có cải tiến nhỏ để tăng doanh thu là một Entrepreneur, còn đội ngũ xe ôm Grab chẳng hạn là một Startup.

Nguồn gốc của thuật ngữ "Startup"

Startup là quá trình một cá nhân hoặc một nhóm người hợp tác để thành lập một công ty hoặc kinh doanh một sản phẩm/dịch vụ dựa trên những ý tưởng kinh doanh mới mẻ, tính rủi ro cao nhưng tiềm năng phát triển và lợi nhuận đều lớn.

Thuật ngữ này có nguồn gốc từ Israel - một quốc gia rất nổi tiếng về tinh thần đổi mới và là nơi sản sinh ra nhiều nhà khoa học có những đóng góp to lớn cho sự phát triển chung của nhân loại.

Hiện nay, chưa ai xác định rõ, thuật ngữ Startup xuất hiện lần đầu ở Israel năm nào, nhưng hệ sinh thái khởi nghiệp ở quốc gia này đã giúp họ được mệnh danh là "Quốc gia khởi nghiệp" từ năm 1990.

Có 5 sự kiện thể hiện sự khởi nghiệp ở Israel:

Nền tảng khởi nghiệp: Sự cởi mở trong hợp tác, sự chia sẻ tri thức, trao đổi ý tưởng và năng lực sáng tạo của người dân Israel là nền tảng tạo nên sức mạnh cho hệ sinh thái khởi nghiệp trở nên thịnh vượng. Israel đã đầu tư mạnh mẽ vào việc nghiên cứu và phát triển (R&D), chiếm khoảng 4,3% GDP, tập trung vào những lĩnh vực công nghệ cao như thương mại điện tử, game, quảng cáo, bảo mật, công nghệ di động và phát triển ứng dụng.

Vai trò của quân đội: Ở Israel, nghĩa vụ quân sự là bắt buộc đối với nam nữ thanh niên. Quân đội là lò đào luyện thanh niên về kỹ năng ứng biến, sự kiên cường và nhiều phẩm chất cần thiết cho hành trình kinh doanh. Quân đội đã đào tạo được nhiều đơn vị tình báo đặc biệt, nhiều chuyên gia tài năng về công nghệ cao và không gian mạng.

Sự hỗ trợ từ Chính phủ và giáo dục: Chính phủ Israel khuyến khích các tập đoàn đa quốc gia tập trung vào R&D, tạo ra những chính sách ưu đãi về thuế và nguồn vốn. Các trường đại học ở Israel đóng vai trò quan trọng trong việc ươm tạo đổi mới, với các trung tâm chuyển giao công nghệ (Technology Transfer Center - TTC), giúp khoa học trở thành tăng trưởng kinh tế.

Cộng đồng đầu tư mạo hiểm: Từ năm 1993, chính phủ Israel khởi động lại ngành đầu tư mạo hiểm (Venture Capital) bằng cách tạo ra Quỹ Yozma, đưa ra các ưu đãi thuế hấp dẫn.

Nếu cần hiểu rõ khái niệm đầu tư mạo hiểm, truy cập thêm vào các khái niệm ngành đầu tư mạo hiểm (Venture Capital Industry); Nhà đầu tư mạo hiểm (Venture Capitalist - cá nhân hoặc chuyên gia góp vốn), Quỹ/công ty đầu tư mạo hiểm (Venture Capital Firm)

Hiện nay, Israel có trên 70 Quỹ đầu tư mạo hiểm, đang tài trợ cho các startup phát triển trong mọi giai đoạn.

Văn hóa chấp nhận thất bại: Người Israel có thái độ tích cực với sự thất bại, coi đó là giai đoạn quá độ để tiến tới thành công. Điều này giúp cho các doanh nhân không ngại thành lập công ty mới sau những lần vấp ngã.

Các loại hình startup phổ biến hiện nay

1. Startup phong cách sống (Lifestyle Startups)

Lifestyle Startup là các doanh nghiệp được xây dựng dựa trên niềm đam mê, sở thích hoặc mối quan tâm cá nhân của người sáng lập. Những dự án này thường hướng đến sự cân bằng linh hoạt giữa công việc và cuộc sống, cho phép người sáng lập sống theo cách riêng trong khi họ vẫn tạo ra đủ thu nhập.

Mục tiêu của Lifestyle Startups không nhằm tăng trưởng nhanh chóng hoặc thống lĩnh thị trường rộng lớn, mà là duy trì một doanh nghiệp bền vững, hỗ trợ một lối sống mong muốn.

Những doanh nghiệp loại này thường bắt đầu từ quy mô nhỏ, phục vụ một thị trường ngách (Niche Market) mà có thể từ các blogger và những người làm nghề tự do đến các nhà cung cấp dịch vụ địa phương như huấn luyện viên hình thể, nhiếp ảnh gia, cửa hàng thời trang, vẽ truyền thần, viết thư pháp...

2. Startup vừa và nhỏ (Small Business Startups)

Loại hình doanh nghiệp này hiện chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số doanh nghiệp toàn cầu. Các doanh nghiệp này không có tham vọng mở rộng quy mô như các Startups công nghệ, nhưng vẫn có vai trò quan trọng trong nền kinh tế, tạo ra hàng triệu việc làm và phục vụ nhu cầu đa dạng của cộng đồng.

Mục tiêu của các Small Business Startups là tạo ra giá trị ổn định và lợi nhuận lâu dài mà không phải đối mặt với áp lực mở rộng nhanh chóng.

Lợi ích lớn nhất của loại hình doanh nghiệp này là mức độ linh hoạt và khả năng điều chỉnh nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu thị trường.

Áp lực lớn là họ phải cạnh tranh gay gắt trong các lĩnh vực truyền thống, chi phí hoạt động cao và mức độ phức tạp trong thu hút khách hàng.

3. Startup có thể mở rộng (Scalable Startups)

Loại hình doanh nghiệp này có khả năng phát triển mạnh mẽ và nhanh chóng mà không cần tăng tỷ lệ chi phí tương ứng. Những Scalable Startups thường bắt đầu với một mô hình kinh doanh có tiềm năng lớn để mở rộng quy mô, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ, phần mềm, dịch vụ trực tuyến...

Thế mạnh của Scalable Startups là khả năng tăng trưởng nhanh mà không cần gánh vác các khoản đầu tư quá lớn, nhưng lại phải đối mặt với thách thức là phải bảo đảm dòng vốn ổn định để đáp ứng nhu cầu mở rộng.

Các dòng vốn đầu tư mạo hiểm (Venture capital) hay các khoản vay ngân hàng là hết sức cần thiết đối với loại hình doanh nghiệp này.

4. Startup có thể mua được (Buyable Startups)

Đây là những Startup được xem là có giá trị và nhiều tiềm năng để các công ty lớn hoặc nhà đầu tư chiến lược mua lại. Các công ty lớn áp dụng chiến lược mua lại chủ yếu nhằm thu hút công nghệ mới, đội ngũ nhân tài hoặc gia tăng thị phần mà không phải trải qua quá trình phát triển từ đầu.

Để được các công ty lớn mua lại, loại hình doanh nghiệp này phải đạt các tiêu chí sau:

- Tính khả thi về tài chính;

- Tiềm năng tăng trưởng bền vững;

- Có sự phù hợp với chiến lược dài hạn của công ty.

5. Startup xã hội (Social Entrepreneurship Startups)

Loại hình Startup này tập trung giải quyết những vấn đề xã hội hoặc môi trường thông qua mô hình kinh doanh bền vững.

Mục tiêu chính của loại hình này không chỉ là tăng lợi nhuận mà còn là tạo ra các tác động tích cực đến cộng đồng hoặc môi trường.

6. Công ty khởi nghiệp lớn (Large Company Startups)

Loại hình doanh nghiệp này được thành lập bởi các công ty, các tổ chức quy mô lớn. Mục tiêu là thúc đẩy đổi mới, sáng tạo và xúc tiến các cơ hội kinh doanh mới. Các Startup này hoạt động dựa trên nguồn lực và sự giám sát của công ty mẹ. Tuy nhiên, chúng vẫn vận hành một cách độc lập, tự do sáng tạo và thử nghiệm hàng loạt ý tưởng mới.

Giáo dục khởi nghiệp

1. Tinh thần doanh nhân khởi nghiệp

Tinh thần doanh nhân khởi nghiệp (hay còn gọi là Entrepreneurship) là một tập hợp các giá trị, thái độ và hành vi thể hiện khát vọng kiến tạo ra những Startups.

Họ dám nghĩ, dám chấp nhận rủi ro và chủ động tìm kiếm cơ hội tạo dựng những giá trị mới cho thị trường vì lợi ích và xã hội.

Giáo dục khởi nghiệp sẽ không thành công nếu không thổi bùng lên những khát vọng lớn ở thế hệ trẻ và ý chí quyết tâm làm thay đổi phương thức kinh doanh, tìm đến những cơ hội mới để kiến tạo sự nghiệp.

Trong tư duy khởi nghiệp, câu hỏi "mang lại giá trị gì mới cho khách hàng, cho xã hội" là vấn đề cơ bản, chi phối sự tìm tòi của doanh nhân. Mô hình kinh doanh mới chỉ có thể đứng vững trong cạnh tranh khi nó dựa trên những tri thức chưa có - những tri thức chỉ do học tập mới sáng tạo ra, từ đó bảo đảm tính khác biệt của Startup do mình tạo dựng.

Tinh thần khởi nghiệp với những yếu tố trên đây sẽ giúp cho doanh nhân khám phá năng lực bản thân, khắc phục những yếu kém để không bao giờ chịu an phận. Tinh thần ấy làm cho cá nhân khởi tạo doanh nghiệp luôn có sự tự tin và nuôi dưỡng sự đam mê với công việc.

Trong doanh nghiệp, tinh thần khởi nghiệp từ người sáng tạo ra Startup lan tỏa đến đội ngũ nhân sự, tạo nên một tập thể đồng thuận, chủ động làm việc, gắn bó với nhau trước mọi biến động của thị trường.

Nhờ tinh thần khởi nghiệp nói trên, trong xã hội ngày càng có thêm việc làm mới, thu nhập của người lao động tăng lên. Quan trọng hơn cả là văn hóa khởi nghiệp (Startup/Entrepreneurial Culture) sẽ hình thành. Đây là nền tảng không thể thiếu được trong mọi doanh nghiệp.

2. Văn hóa khởi nghiệp

Văn hóa khởi nghiệp được hiểu là một hệ sinh thái tư duy và hành vi đề cao sự đổi mới, tính linh hoạt và tinh thần vượt qua mọi rủi ro. Văn hóa khởi nghiệp thể hiện tập trung ở mấy điểm sau:

Tinh thần chấp nhận rủi ro và thất bại: Gặp thất bại, người khởi nghiệp coi như có được bài học quý để làm lại, để tìm kiếm con đường tiến lên chứ không chấp nhận một dấu chấm hết cho việc làm của mình. Càng thất bại, họ càng tìm các cách thử nghiệm các ý tưởng mới để có được giải pháp tháo gỡ khó khăn.

Xây dựng mô hình tổ chức phẳng (Flat Hierarchy): Trong doanh nghiệp truyền thống, người ta hoạt động trong khuôn khổ chức vụ. Trong doanh nghiệp khởi nghiệp, môi trường làm việc rất ít rào cản chức vụ. Mọi thành viên trong doanh nghiệp được khuyến khích trao đổi, phản biện, tìm tòi sáng kiến, chia sẻ kinh nghiệm và tri thức mới để tìm ra con đường đi lên của doanh nghiệp.

Sáng tạo và linh hoạt (Agile): Mọi người luôn tìm kiếm các giải pháp tối ưu, không theo lối mòn cũ, không theo vết xe cũ để tiếp cận nhu cầu của thị trường. Thích ứng nhanh, linh hoạt với sự thay đổi của thị trường được coi là năng lực cốt lõi trong kinh doanh.

Tập trung vào các giá trị cốt lõi và sự đam mê: coi trọng nhu cầu của khách hàng, thấy được những "pain points" (điểm nghẽn) của xã hội để tạo ra những sản phẩm, những dịch vụ có ích.

Cộng đồng doanh nghiệp là một tập thể biết chia sẻ và hỗ trợ, chung sức làm việc và nuôi dưỡng những ý tưởng tiềm năng.

3. Điều kiện cần có để khởi nghiệp

Để bắt đầu hành trình khởi nghiệp, ta cần chuẩn bị mấy yếu tố nền tảng sau đây.

Yếu tố cá nhân

- Sự kiên trì và quyết tâm: Nhìn chung, khởi nghiệp là việc hoàn toàn không dễ dàng, rất dễ thất bại. Nếu không kiên trì vượt khó, con người dễ buông bỏ.

- Kiến thức nền tảng: Cần có những hiểu biết cơ bản về lĩnh vực hoạt động, sản phẩm, thị trường, khách hàng, bán hàng, cung ứng nguồn lực.

- Tự đánh giá bản thân: Xác định điểm mạnh, điểm yếu, kỹ năng và kinh nghiệm đã tích lũy để lựa chọn và xác định lĩnh vực cần khởi nghiệp.

Kỹ năng cần thiết

- Kỹ năng nghiên cứu thị trường: Thu thập thông tin về xu hướng, đối thủ cạnh tranh, nhân khẩu học khách hàng để phát triển kế hoạch kinh doanh.

- Kỹ năng quản lý tài chính: Lập kế hoạch chi tiêu tiết kiệm, hợp lý cho quá trình khởi nghiệp.

- Ủy quyền hiệu quả: Phân bổ trách nhiệm cho nhân viên để doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, tránh cách làm việc tất bật, luôn phải đuổi theo công việc.

Yếu tố pháp lý

- Chọn mô hình công ty phù hợp: Công ty trách nhiệm hữu hạn thường ổn định cho Startup so với công ty cổ phần.

- Đầy đủ giấy tờ pháp lý: Đăng ký kinh doanh đầy đủ trước khi hoạt động, tuân thủ Luật Doanh nghiệp hiện hành và các luật chuyên ngành liên quan.

- Điều khoản sử dụng Website: Nếu có trang web, cần rõ ràng về các điều khoản sử dụng để tránh rủi ro pháp lý.

Những yếu tố khác

- Ý tưởng kinh doanh tốt: Tìm kiếm và đánh giá ý tưởng kinh doanh trước khi triển khai khởi nghiệp.

- Nguồn vốn: Chuẩn bị đủ vốn ban đầu cho hành trình khởi nghiệp.

- Mạng lưới quan hệ: Xây dựng mối quan hệ với các đối tác, khách hàng và nhà đầu tư tiềm năng.

Điều cần lưu ý trong giáo dục khởi nghiệp

1. Giáo dục khởi nghiệp nên bắt đầu từ bậc học phổ thông

- Ở bậc tiểu học, giáo dục khởi nghiệp ngoài việc cung cấp một số hiểu biết phổ thông vẫn cần phát triển tư duy sáng tạo và một số kỹ năng cần cho sự khởi nghiệp sau này.

- Ở bậc Trung học cơ sở, giáo dục khởi nghiệp cần kết nối với lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp ở địa phương và cho học sinh tiếp cận với một số nghề đang phát triển trên địa bàn dân cư nơi trường tọa lạc.

- Ở bậc Trung học phổ thông, giáo dục khởi nghiệp tiến hành song song với giáo dục hướng nghiệp. Khi học sinh đã có định hướng nghề nghiệp cụ thể thì cần cho các em thấy phải chuẩn bị ý tưởng tạo lập Startup trong nghề tương lai của mình.

Câu hỏi đặt ra là: "Chọn nghề gì?", "Vì sao ta làm nghề này" và "Ta sẽ phát triển công việc nghề nghiệp theo ý tưởng sáng tạo nào".

2. Giáo dục khởi nghiệp tại những cơ sở đào tạo nghề

Tại các trường đào tạo nghề, chương trình giáo dục khởi nghiệp cần lưu ý mấy điểm sau:

Tích lũy kiến thức: Chương trình dạy nghề cần tích lũy kiến thức khởi nghiệp và chuyển đổi số trong từng bài học hoặc trong các chuyên đề và trong hoạt động trải nghiệm.

Tăng cường sự trải nghiệm cho học sinh, đặc biệt là qua phương pháp học tập trên cơ sở dự án (Project-based learning), tạo điều kiện cho học sinh thử sức mình với các mô hình kinh doanh thực tế ngay trong môi trường học đường.

Chuyên đề sâu: Tập trung vào các nội dung cơ bản như tư duy khởi nghiệp, khởi nghiệp tinh gọn, kỹ năng khởi nghiệp, cách thức gọi vốn.

Xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp: Thí điểm mô hình khởi nghiệp ngay trong trường học để học sinh trực tiếp trải nghiệm; Đầu tư cho hạ tầng, nền tảng số và không gian ươm tạo các ý tưởng khởi nghiệp; Thành lập câu lạc bộ nghiên cứu đổi mới sáng tạo, kết nối với cựu học sinh đã khởi nghiệp thành công để học sinh có thêm hiểu biết.

3. Giáo dục khởi nghiệp trong trường đại học

Trong trường đại học, giáo dục khởi nghiệp là một hệ sinh thái toàn diện, như một "bệ phóng" các ý tưởng sáng tạo của sinh viên thành những Startups sinh động.

Hiện nay, trong trường đại học, khởi nghiệp là yếu tố cốt lõi để nuôi dưỡng tư duy đổi mới, tính chủ động và khả năng thích ứng của sinh viên với sự biến đổi của thị trường. Các mô hình giáo dục khởi nghiệp tại trường đại học gồm:

Chương trình tích hợp: Lồng ghép tư duy khởi nghiệp vào các môn công nghệ, kinh tế hoặc kỹ năng mềm

Khóa học chuyên biệt: Tổ chức các môn học về lập kế hoạch kinh doanh và mô hình hóa doanh nghiệp một cách bài bản.

Vườn ươm và Câu lạc bộ khởi nghiệp: Tạo không gian học tập linh hoạt, giúp sinh viên thử nghiệm những ý tưởng của mình, kết nối sinh viên với các nhà đầu tư.

Tổ chức thi thực tế: Tạo sân chơi để sinh viên trình bày những mô hình Startup, qua đó vừa giúp sinh viên rèn luyện bản lĩnh, vừa làm cho các em có kỹ năng thuyết trình và khả năng ứng dụng thực tế.

Hiện nay, rất nhiều trường Đại học ở Việt Nam đã có kế hoạch hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp, hình thành được hơn 110 Co-working Space (Không gian làm việc) dành cho khởi nghiệp trong các trường.

Nhiều trường đại học đã kết nối với doanh nghiệp để giúp sinh viên tiếp cận hơn với môi trường kinh doanh thực tế.

4. Chương trình giáo dục khởi nghiệp dành cho người lớn

Giáo dục khởi nghiệp cho người lớn là quá trình cung cấp kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm cần thiết để cá nhân có thể bắt đầu và điều hành một doanh nghiệp mới. Đối với người lớn, giáo dục khởi nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc định hình tư duy, phát triển tư duy tăng trưởng (Growth Mindset), nâng cao năng lực, thúc đẩy việc sáng tạo những Startups có tiềm năng trước thị trường đầy biến động.

Các yếu tố ảnh hưởng tới ý định khởi nghiệp của người lớn gồm:

- Thái độ tích cực và niềm đam mê kinh doanh và khả năng chấp nhận rủi ro.

- Có nhiều chương trình giáo dục khởi nghiệp để họ lựa chọn.

- Sự hỗ trợ tài chính, thể chế, chính sách bảo đảm cho họ phát huy năng lực kinh doanh.

Vai trò của giáo dục khởi nghiệp trong kỷ nguyên số

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, giáo dục khởi nghiệp giúp cho con người có nhiều kiến thức và kỹ năng thích ứng với sự phát triển nghề nghiệp trong xã hội số, tạo nên nguồn nhân lực kỹ thuật số có chất lượng cao.

- Giáo dục khởi nghiệp số góp phần không nhỏ để con người vượt qua những thách thức như:

- Khắc phục được khoảng cách số trong kiến thức và kỹ năng của con người tham gia cách mạng công nghiệp 4.0.

- Giúp con người làm chủ những công nghệ số cần thiết trong đời sống và việc làm của họ.

- Làm cho con người được an toàn và có những phẩm chất trong môi trường số.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/giao-duc-khoi-nghiep-trong-ky-nguyen-so-179260627140013336.htm