Falcon 9 của SpaceX đâm vào Mặt Trăng, để lại hố va chạm mới

Tầng trên của tên lửa Falcon 9 đã trôi dạt hơn một năm và cú đâm ngoài kế hoạch

Vụ việc xảy ra ngày 5/8/2026, khi tầng trên của một tên lửa Falcon 9 lao xuống khu vực gần các hố Einstein và Bell ở phía tây Mặt Trăng. Vật thể nặng khoảng 4 tấn di chuyển với vận tốc khoảng 5.400 dặm/giờ, tương đương 8.700 km/giờ, trước khi đâm trực tiếp vào bề mặt. 

Đây là phần còn lại của Falcon 9 được SpaceX phóng ngày 15/1/2025, trong nhiệm vụ đưa tàu đổ bộ Blue Ghost của Firefly Aerospace và Resilience của công ty Nhật Bản ispace lên đường tới Mặt Trăng. Blue Ghost sau đó đã hạ cánh thành công, trong khi Resilience không hoàn thành được hành trình. 

Sau khi đưa tải trọng vào hành trình tới Mặt Trăng, tầng trên Falcon 9 không còn đủ nhiên liệu để thực hiện một thao tác điều khiển nhằm loại bỏ nó khỏi quỹ đạo theo cách có kiểm soát. Thay vì quay trở lại khí quyển Trái Đất, tầng tên lửa tiếp tục tồn tại trong không gian hơn một năm.

Quỹ đạo của tầng trên Falcon 9 đã dần thay đổi dưới tác động kết hợp của lực hấp dẫn từ Trái Đất, Mặt Trăng và Mặt Trời. Các nhà thiên văn theo dõi vật thể này và từ năm 2025 đã dự đoán nó sẽ giao với bề mặt Mặt Trăng vào ngày 5/8/2026. 

Như vậy, Falcon 9 không gặp sự cố trong lúc phóng và cũng không "bay chệch" khỏi nhiệm vụ ban đầu. Vấn đề thuộc về phần cứng còn lại sau khi nhiệm vụ hoàn thành. Với những chuyến bay có năng lượng cao tới Mặt Trăng, tầng tên lửa có thể không còn đủ nhiên liệu để thực hiện một lần đốt động cơ cuối nhằm kiểm soát hoàn toàn số phận của nó. SpaceX cho biết công ty đang phối hợp với NASA để cải thiện phương án xử lý các tầng tên lửa sau những nhiệm vụ tương tự. 

Một cú va chạm tạo ra hố mới trên Mặt Trăng và đám vật chất bắn tung

Khi Falcon 9 đâm xuống Mặt Trăng với vận tốc khoảng 2,4 km/giây, gần như không có khí quyển để làm chậm vật thể. Năng lượng của cú va chạm được giải phóng trực tiếp vào bề mặt, đào tung đất đá và tạo ra một hố mới.

Những ước tính ban đầu của NASA cho rằng hố có đường kính khoảng 18m và sâu khoảng 3,6m. Hình ảnh mới từ Danuri - vệ tinh của Hàn Quốc cho thấy dấu tích rõ ràng của vụ va chạm, trong khi một số ước tính dựa trên hình ảnh mới cho rằng hố có thể rộng tới khoảng 27m.

Vệ tinh Danuri của Hàn Quốc bắt đầu ghi hình khu vực khoảng 30 phút trước thời điểm dự kiến va chạm, sau đó tiếp tục bay qua khu vực này nhiều lần và thực hiện tổng cộng 8 phiên chụp. Nhờ vậy, các nhà khoa học có thể nhận diện những thay đổi của địa hình và dấu vết vật chất bị hất ra khỏi vùng va chạm. 

Trước khi có hình ảnh trực tiếp từ quỹ đạo, bằng chứng về cú đâm đã được củng cố bằng quan sát từ Trái Đất. Kính thiên văn Very Large Telescope tại Chile phát hiện các tín hiệu phát xạ của natri và lithium sau thời điểm va chạm dự kiến. Những dấu hiệu này phù hợp với một vụ va chạm làm bốc vật chất từ bề mặt Mặt Trăng và từ chính tầng tên lửa. 

Mặt Trăng vốn đã mang hàng triệu hố va chạm hình thành trong hàng tỷ năm bởi thiên thạch và các vật thể vũ trụ. Một vụ va chạm nhân tạo như Falcon 9 không thể làm thay đổi cấu trúc hay quỹ đạo của Mặt Trăng.

Tuy nhiên, về mặt khoa học, đây là một "thí nghiệm" hiếm có. Các nhà nghiên cứu biết khá chính xác khối lượng, vận tốc, thời điểm và vị trí va chạm của vật thể, đồng thời có dữ liệu quan sát trước và sau. 

Điều đó cho phép họ kiểm tra các mô hình về quá trình tạo hố, lượng vật chất bị phóng ra và cách regolith Mặt Trăng phân bố sau một cú va chạm năng lượng cao.

Từ một hố nhỏ "nhân tạo" đến kiểm soát an toàn khi chinh phục vũ trụ

Vụ Falcon 9 không gây nguy hiểm cho Trái Đất và không phải mối đe dọa trực tiếp đối với phi hành gia, bởi vị trí va chạm nằm xa các khu vực hoạt động có người. Các chuyên gia cũng đánh giá nguy cơ mảnh vỡ từ vụ va chạm gây ảnh hưởng tới tàu vũ trụ đang hoạt động quanh Mặt Trăng là rất nhỏ.

Tuy nhiên, các chương trình Artemis của NASA, cùng hàng loạt nhiệm vụ thương mại và quốc tế, sẽ đưa ngày càng nhiều tàu đổ bộ, phương tiện vận chuyển và thiết bị lên quỹ đạo cũng như bề mặt Mặt Trăng. Khi mật độ hoạt động tăng lên, những tầng tên lửa và phần cứng không còn sử dụng sẽ không thể mãi được xem như những vật thể "trôi dạt" vô hại.

Một vụ va chạm tương tự như Falcon 9 có thể tạo ra "ejecta" - gồm đất đá và bụi Mặt Trăng bị hất văng với tốc độ cao. Nếu điểm va chạm nằm gần căn cứ, tàu đổ bộ, xe tự hành hoặc phi hành gia, vật chất thứ cấp này có thể gây hư hại cho thiết bị và tạo thêm rủi ro cho hoạt động trên bề mặt. 

Đây là lý do việc theo dõi và kiểm soát quỹ đạo của các vật thể nhân tạo quanh Mặt Trăng sẽ ngày càng quan trọng khi con người xây dựng sự hiện diện lâu dài tại đây. 

Vụ Falcon 9 cho thấy bài toán chinh phục Mặt Trăng không chỉ nằm ở việc đưa con người và thiết bị lên đó an toàn, mà còn ở khả năng kiểm soát những gì được để lại phía sau. 

Khi không gian quanh Mặt Trăng ngày càng đông đúc, quản lý quỹ đạo, phần cứng và rác vũ trụ sẽ trở thành một phần không thể thiếu của cuộc đua mới tới vệ tinh tự nhiên này.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/falcon-9-cua-spacex-dam-vao-mat-trang-de-lai-ho-va-cham-moi-179260810115353801.htm