Đề thi chung cấp Sở xóa bỏ chênh lệch "đề trường mình dễ hơn trường bạn"

Tình trạng lạm phát điểm số và "mưa điểm giỏi" từ lâu đã ảnh hưởng tiêu cực đến tính khách quan của công tác đánh giá giáo dục. Khi mỗi trường tự ra đề và tự chấm thi, sự chênh lệch về độ khó của đề bài cùng xu hướng nới tay trong khâu chấm điểm để bảo đảm chỉ tiêu thi đua vô hình trung tạo ra những bảng điểm chưa phản ánh đúng năng lực thực tế.

Trong bối cảnh đó, quy định Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì xây dựng, thẩm định đề kiểm tra cấp Sở cho các khối lớp cuối cấp được xem là giải pháp tạo lập thước đo chung, nhằm hạn chế tình trạng lạm phát điểm số và tâm lý chạy theo thành tích.

Dùng đề thi chung cấp Sở hướng tới kiểm soát lạm phát điểm số

Thay đổi cốt lõi của quy định mới là đưa thẩm quyền ra đề thi cuối kỳ về cấp Sở, giúp tạo lập một mặt bằng đánh giá chung cho toàn địa phương thay vì để các trường tự thực hiện như trước. Sự thay đổi này tạo ra những tác động trên nhiều khía cạnh của hoạt động dạy và học.

Khi Hội đồng chuyên môn cấp Sở chịu trách nhiệm xây dựng đề thi chung cấp Sở, ma trận kiến thức sẽ bám sát chuẩn đầu ra của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Cách làm tập trung này giúp hạn chế tình trạng ra đề theo cảm tính hoặc giảm độ khó ở một số cơ sở để "làm đẹp" học bạ.

Khi thẩm quyền ra đề được tập trung về cấp Sở, câu chuyện "đề trường này dễ hơn trường khác" sẽ không còn là cản trở trong việc đánh giá công bằng năng lực học sinh.

Bên cạnh đó, việc không biết trước nội dung đề thi chung của Sở cũng tạo ra áp lực ngược tích cực lên quá trình dạy và học. Giáo viên bắt buộc phải bám sát chương trình, giảng dạy đầy đủ và toàn diện thay vì giới hạn phạm vi ôn tập hay tập trung vào các dạng bài tủ.

Ngoài ra, kết quả từ một kỳ kiểm tra chung phản ánh thực trạng mặt bằng chất lượng trên diện rộng. Từ kết quả này, ngành giáo dục địa phương có thể nhận diện những trường, những vùng còn hạn chế về kết quả học tập để kịp thời hỗ trợ về chuyên môn cũng như nguồn lực.

Kinh nghiệm thực tế từ các địa phương áp dụng đề chung của Sở

Dù quy định mới chính thức áp dụng từ tháng 12/2026, trên thực tế, mô hình kiểm tra bằng đề thi chung cấp Sở đã được một số địa phương triển khai trước dưới dạng các kỳ khảo sát chất lượng cho học sinh lớp 9 và lớp 12 trong nhiều năm qua.

Thực tiễn từ các kỳ khảo sát toàn tỉnh, thành phố tại những địa phương như Hà Nội hay Nam Định (nay là Ninh Bình) cho thấy, điểm số bài thi từ đề chung của Sở thường có khoảng lệch thấp hơn đáng kể so với điểm kiểm tra định kỳ do các trường tự tổ chức. Sự chênh lệch này là cơ sở quan trọng giúp nhận diện khoảng lệch năng lực thực chất của học sinh.

Kết quả từ đề thi của Sở cung cấp căn cứ sát thực để các nhà trường phân loại học sinh, từ đó kịp thời điều chỉnh phương pháp ôn tập và tổ chức phụ đạo cho các em trước các kỳ thi chuyển cấp, tốt nghiệp.

Quan trọng hơn, thực tiễn tại các địa phương này cho thấy khoảng cách giữa điểm học bạ và điểm thi quốc gia đã được thu hẹp đáng kể, phản ánh đúng năng lực thực tế của người học.

Điều kiện thực thi và bài toán đặt ra cho đề thi chung cấp Sở

Áp dụng đề thi chung cấp Sở là một giải pháp thiết thực nhằm hướng tới sự đồng bộ về chất lượng. Tuy nhiên, để chính sách này vận hành hiệu quả mà không gây xáo trộn, ngành giáo dục cần giải quyết đồng thời các bài toán thực tiễn phát sinh từ khâu tổ chức.

Thách thức trước hết nằm ở sự chênh lệch điều kiện dạy - học giữa các vùng miền. Một đề thi chung cấp Sở áp dụng cho toàn địa phương có thể tạo rào cản đối với học sinh ở khu vực khó khăn, nơi cơ sở vật chất còn hạn chế.

Để bảo đảm tính phù hợp, khâu ra đề cần bảo đảm ma trận phân hóa hợp lý. Đề thi cần dành khoảng 70% dung lượng cho mức độ nhận biết, thông hiểu để phù hợp với mặt bằng chung, và 30% cho các câu hỏi vận dụng nhằm phân hóa năng lực. Cơ cấu này giúp bài kiểm tra vừa giữ được độ phủ rộng, vừa phản ánh đúng mức độ đáp ứng năng lực của người học.

Song song là bài toán áp lực thi cử và tâm lý ứng phó. Khi bài kiểm tra học kỳ tổ chức theo quy mô chung, học sinh dễ phát sinh căng thẳng, kéo theo xu hướng học thêm hay luyện đề thụ động.

Việc các Sở Giáo dục và Đào tạo công khai cấu trúc ma trận đề chung của Sở ngay từ đầu năm học sẽ giúp giáo viên và học sinh chủ động trong kế hoạch dạy - học, giải tỏa tâm lý lo âu.

Cùng với đó, công tác coi và chấm thi tại các nhà trường đóng vai trò then chốt đối với độ tin cậy của kết quả. Việc áp dụng linh hoạt các phương án như chấm chéo hoặc chấm tập trung theo cụm trường giúp tăng cường tính khách quan.

Đồng thời, các địa phương cũng cần chuẩn bị tốt nguồn lực hậu cần cho quy trình xây dựng, in ấn và bảo mật đề thi trên diện rộng.

Việc áp dụng đề thi chung cấp Sở theo Thông tư 89/2026/TT-BGDĐT là một bước đi thiết thực nhằm trả lại giá trị thực cho những bảng điểm. Bằng chứng thực tiễn cho thấy chính sách này đã mang lại những chuyển biến tích cực trong việc nâng cao tính minh bạch của công tác đánh giá.

Dù vậy, một đề thi chuẩn chưa phải là tất cả. Hiệu quả lâu dài của chính sách vẫn phụ thuộc vào sự chuẩn xác và tính phân hóa trong khâu xây dựng ma trận đề thi của Sở, cùng sự công tâm, nghiêm túc từ chính các nhà trường - nơi mỗi điểm số được trao đi phải thực sự phản ánh đúng năng lực và sự nỗ lực của học sinh.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/de-thi-chung-cap-so-xoa-bo-chenh-lech-de-truong-minh-de-hon-truong-ban-179261023105032698.htm