Đào tạo sau đại học: Cởi trói cơ chế để siết chặt chất lượng thực chất

Những điểm mới này cho thấy tư duy quản lý hoạt động đào tạo sau đại học tại Việt Nam đang đứng trước một bước chuyển dịch căn bản. Thay vì giám sát chặt chẽ các thủ tục hành chính, cơ quan quản lý đang dịch chuyển trọng tâm sang việc đánh giá năng lực thực chất của từng cơ sở giáo dục dựa trên chất lượng đầu ra.

Thay đổi mô hình quản lý trong đào tạo sau đại học

Thay đổi căn bản nhất của dự thảo lần này là việc dịch chuyển trọng tâm khi chuyển mạnh từ quản lý quy trình đào tạo sang quản lý chất lượng đào tạo, chuẩn đầu ra và trách nhiệm giải trình của cơ sở đào tạo.

Về trao quyền chủ động, Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ quy định các yêu cầu, nguyên tắc và chuẩn tối thiểu. Các cơ sở đào tạo được chủ động quyết định hình thức, phương thức tổ chức đào tạo, kế hoạch học tập toàn khóa và thời gian đào tạo chuẩn của từng chương trình.

Về ràng buộc trách nhiệm, việc tăng quyền tự chủ luôn đi đôi với trách nhiệm giải trình. Các trường phải bảo đảm sự công khai, minh bạch, khách quan và công bằng trong cả tuyển sinh lẫn tổ chức đào tạo, đồng thời tăng cường vai trò của đơn vị chuyên môn trong việc quản lý học thuật và quá trình nghiên cứu của người học.

Quy định này cởi bỏ những nút thắt về thủ tục hành chính, cho phép các trường linh hoạt thiết kế chương trình phù hợp với thực tiễn. Tuy nhiên, nó cũng đặt lên vai các cơ sở đào tạo một áp lực lớn về mặt thương hiệu và uy tín - chất lượng đầu ra chính là thước đo duy nhất để xã hội đánh giá nhà trường.

Tăng tính liên thông và áp đặt giới hạn thời gian chặt chẽ

Dự thảo đã bổ sung nhiều quy định thực tế nhằm tăng tính liên thông, linh hoạt giữa các trình độ đào tạo trong giáo dục đại học.

Theo đó, kết quả học tập và chứng chỉ giáo dục đại học dùng để công nhận, chuyển đổi tín chỉ sẽ có giá trị trong thời hạn 60 tháng kể từ ngày hoàn thành học phần hoặc thời điểm được cấp chứng chỉ.

Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các chương trình đào tạo tích hợp. Người học tích lũy đủ số lượng tín chỉ của trình độ nào thì được xem xét công nhận và cấp bằng ở trình độ tương ứng.

Bên cạnh đó, người học phải hoàn thành chương trình trong thời gian tối thiểu bằng 2/3 và tối đa không vượt quá 2,5 lần thời gian đào tạo chuẩn. Nếu quá thời gian tối đa, người học buộc phải thực hiện xét lại điều kiện đầu vào và chỉ được bảo lưu các học phần, chứng chỉ còn thời hạn công nhận.

Sự linh hoạt về chuyển đổi tín chỉ giúp người học tiết kiệm thời gian và chi phí theo đuổi các bậc học cao hơn. Ngược lại, chế tài nghiêm khắc về thời gian tối đa sẽ loại bỏ tình trạng kéo dài thời gian hoàn thành khóa học vô thời hạn, buộc cả người học và người hướng dẫn phải có tính kỷ luật cao hơn.

Gắn liền đào tạo sau đại học với nghiên cứu khoa học thực chất

Đối với trình độ tiến sĩ, dự thảo thể hiện xu hướng chuẩn hóa rất mạnh mẽ để tiệm cận với các thông lệ quốc tế.

Dự thảo quy định, chương trình đào tạo trình độ tiến sĩ chỉ được tổ chức theo hình thức đào tạo chính quy. Quy định này nhằm tăng cường môi trường học thuật, nghiên cứu và bảo đảm chất lượng đào tạo nghiên cứu sinh.

Lần đầu tiên, dự thảo đưa ra cơ chế miễn phản biện độc lập đối với nghiên cứu sinh có kết quả nghiên cứu xuất sắc đạt chuẩn quốc tế cao (yêu cầu có ít nhất 3 bài báo WoS/Scopus liên quan trực tiếp đến luận án, trong đó có ít nhất 2 bài thuộc nhóm Q1).

Dự thảo cũng cụ thể hóa yêu cầu về công bố khoa học; bổ sung quy định về phản biện độc lập luận án; quy định về giảng viên hướng dẫn đồng cơ hữu, giảng viên hướng dẫn là người nước ngoài; và cho phép tổ chức bảo vệ luận án trực tuyến trong trường hợp cần thiết.

Như vậy, việc bắt buộc đào tạo chính quy đối với tiến sĩ là bước đi cần thiết để đưa nghiên cứu sinh trở lại đúng vị trí là "người làm nghiên cứu thực thụ", dành toàn thời gian cho học thuật. Đặc biệt, việc miễn phản biện độc lập cho các trường hợp xuất sắc đạt chuẩn danh mục Q1 của WoS/Scopus là một điểm đổi mới rất tiến bộ, vừa giảm bớt thủ tục hành chính, vừa trực tiếp khuyến khích nghiên cứu sinh hướng tới các đỉnh cao khoa học quốc tế.

Những bài toán thực tế khi triển khai quy chế mới

Để các quy định của dự thảo đạt được hiệu quả tối ưu khi ban hành chính thức, thực tiễn giáo dục đòi hỏi cần giải quyết một số bài toán đồng bộ.

Khi chuyển hoàn toàn sang hình thức chính quy, nghiên cứu sinh sẽ gặp áp lực lớn về mặt kinh tế khi phải tập trung toàn thời gian cho nghiên cứu. Do đó, cần có cơ chế học bổng, quỹ nghiên cứu hoặc các nguồn lực từ đề tài khoa học để hỗ trợ thu nhập cho họ.

Việc chuyển dịch sang quản lý chất lượng và chuẩn đầu ra đòi hỏi các trường phải có năng lực quản trị tốt và đội ngũ giảng viên mạnh. Các cơ sở đào tạo ở top dưới sẽ phải nỗ lực rất lớn để không bị tụt lại phía sau khi không còn cơ chế quản lý quy trình bảo bọc.

Dự thảo Quy chế tuyển sinh và đào tạo sau đại học mới của Bộ Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phác thảo nên một bức tranh rõ ràng: mở rộng cánh cửa tự chủ cho nhà trường, tăng tính linh hoạt cho người học, nhưng kiểm soát chặt chẽ bằng chất lượng thực chất và các chuẩn mực khoa học. 

Đây là một bước đi đồng bộ và cần thiết để nâng cao giá trị cốt lõi của thương hiệu đào tạo sau đại học tại Việt Nam trong giai đoạn mới.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/dao-tao-sau-dai-hoc-coi-troi-co-che-de-siet-chat-chat-luong-thuc-chat-17926051715384383.htm