Cuộc thi "Giáo dục tài chính thông minh": Khuyến khích bài viết về giải pháp và trải nghiệm
Cuộc thi "Giáo dục tài chính thông minh" mong muốn các tác giả không quá phục thuộc và tài liệu, lý thuyết, mà hãy mang đến những câu chuyện có thật, những mô hình hiệu quả, những sáng kiến khả thi và những góc nhìn mới, khác biệt về sử dụng tài chính thông minh trong đời sống.
Viết về giáo dục tài chính thông minh không chỉ dừng ở các khái niệm
Sau một thời gian phát động Cuộc thi viết "Giáo dục tài chính thông minh", Ban tổ chức đã nhận được nhiều bài dự thi từ các nhà giáo, chuyên gia, phụ huynh, học sinh, sinh viên và đông đảo bạn đọc trên cả nước.
Điều đó cho thấy giáo dục tài chính đang trở thành mối quan tâm chung của xã hội.
Tuy nhiên, qua quá trình tiếp nhận tác phẩm, Ban tổ chức nhận thấy vẫn còn không ít bài viết dừng lại ở việc trình bày khái niệm, tổng hợp lý thuyết hoặc đưa ra những lời khuyên mang tính chung chung. Những thông tin này không có nhiều giá trị đối với độc giả.
Trong khi đó, điều Ban tổ chức mong muốn nhận được các bài viết có góc nhìn mới, những câu chuyện thật và những giải pháp có thể là bài học cụ thể, có tính ứng dụng cao, đồng thời nâng cao hiểu biết về tài chính thông minh, áp dụng vào thực tiễn.
Trước đây, khi nhắc đến giáo dục tài chính, không ít người vẫn cho rằng đó là lĩnh vực dành riêng cho các chuyên gia kinh tế, ngân hàng hay nhà đầu tư. Nhưng ngày nay, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, tài chính đã hiện diện trong hầu hết các hoạt động thường nhật của mỗi gia đình.
Một học sinh có thể thanh toán bằng mã QR khi mua sách. Một sinh viên có thể mở tài khoản ngân hàng chỉ với vài thao tác trên điện thoại. Người trẻ tiếp cận chứng khoán, quỹ mở, ví điện tử hay các hình thức "mua trước - trả sau" sớm hơn bao giờ hết.
Cùng với đó là sự gia tăng của các chiêu trò lừa đảo trên không gian mạng, giả mạo ngân hàng, đầu tư lợi nhuận cao, vay tiền trực tuyến hay đánh cắp dữ liệu cá nhân.
Trong bối cảnh ấy, giáo dục tài chính thông minh không còn đơn thuần là dạy người trẻ biết tiết kiệm, mà là giúp mỗi công dân mọi tầng lớp, mọi lứa tuổi hiểu giá trị của đồng tiền, biết lập kế hoạch chi tiêu, quản lý rủi ro, sử dụng dịch vụ tài chính an toàn và hình thành tư duy tài chính lành mạnh ngay từ sớm.
Đó cũng chính là tinh thần mà Cuộc thi viết "Giáo dục tài chính thông minh" mong muốn lan tỏa.
Những bài viết bước ra từ cuộc sống để kể câu chuyện mới về "giáo dục tài chính thông minh"
Khi lựa chọn chủ đề giáo dục tài chính, nhiều bài viết dự thi sẽ dễ dàng đi sâu vào việc tổng hợp kiến thức, trình bày khái niệm hoặc nhắc lại những lời khuyên quen thuộc như "cần tiết kiệm", "chi tiêu hợp lý", "không tiêu xài lãng phí"...
Những thông điệp này đều cần thiết, nhưng nếu bài viết chỉ dừng lại ở những điều "ai cũng biết", thiếu câu chuyện thực tế, thiếu trải nghiệm, thiếu dẫn chứng hoặc thiếu giải pháp thì sẽ rất khó tạo được dấu ấn với người đọc.
Một bài viết có nhiều thuật ngữ tài chính sẽ trở thành khô khan, khó cuốn hút, nhưng nếu lồng ghép những câu chuyện truyền cảm hứng, thực tế có thể áp dụng ngay vào cuộc sống sẽ giúp là những tác phẩm có khả năng truyền cảm hứng, giúp người đọc nhìn thấy chính mình.
Một bài viết kể về cách cha mẹ dạy con quản lý tiền tiêu vặt bằng chiếc hộp tiết kiệm có thể gần gũi hơn nhiều trang lý thuyết.
Một bài viết chia sẻ hành trình vượt qua cú lừa đầu tư trực tuyến, nếu được phân tích thấu đáo, có thể trở thành bài học quý giá cho hàng nghìn người khác.
Một mô hình nhỏ ở trường học, một sáng kiến của giáo viên, một trải nghiệm của sinh viên hay một hoạt động ý nghĩa của ngân hàng tại địa phương đều có thể trở thành những tác phẩm giàu giá trị nếu được kể bằng góc nhìn chân thực và có chiều sâu.
Theo thể lệ cuộc thi, Ban Tổ chức cuộc thi "Giáo dục tài chính thông minh" khuyến khích:
- Các cá nhân, tổ chức đóng góp ý tưởng, sáng kiến, giải pháp thiết thực trong việc giáo dục tài chính cho học sinh, sinh viên từ bậc cơ sở đến đại học;
- Phát hiện, giới thiệu và lan tỏa các mô hình, cách làm hay trong giáo dục tài chính tại gia đình, nhà trường và cộng đồng;
- Ghi nhận các kinh nghiệm thực tiễn, các câu chuyện truyền cảm hứng về việc hình thành thói quen tài chính lành mạnh cho thế hệ trẻ;
- Đề xuất các giải pháp chính sách, chương trình giáo dục phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục tài chính trong hệ thống giáo dục quốc gia;
- Đề xuất các giải pháp góp phần xây dựng thế hệ công dân: Có hiểu biết tài chính, về lưu thông dòng tiền, hoạt động ngân hàng; sống có trách nhiệm, chủ động và thích ứng với nền kinh tế hiện đại.
- Bài dự thi phải bám sát chủ đề, có tính thực tiễn, cập nhật, có dẫn chứng cụ thể, rõ nguồn gốc, không hư cấu;
- Khuyến khích các bài viết mang tính phân tích sâu, có số liệu, dẫn chứng, so sánh, hoặc đề xuất giải pháp cụ thể, khả thi;
- Nội dung bài viết có thể tập trung vào gia đình, nhà trường hoặc xã hội, từ đó khái quát thành các vấn đề chung có tính lan tỏa;
- Bài dự thi có tính cô đọng, rõ ràng, có giá trị truyền thông, giáo dục và khả năng ứng dụng trong thực tiễn;
Từ những gợi ý của thể lệ, bạn đọc có thể lựa chọn những đề tài thực tế, hấp dẫn để viết bài dự thi, chẳng hạn như:
- Giáo viên kể về cách đưa giáo dục tài chính vào tiết học thông qua trò chơi, phiên chợ học đường hoặc hoạt động trải nghiệm.
- Phụ huynh chia sẻ hành trình giúp con hình thành thói quen quản lý tiền tiêu vặt thay vì chỉ đưa tiền mỗi ngày.
- Chuyên gia/cán bộ ngân hàng kể lại những trường hợp khách hàng trẻ tuổi bị lừa đảo tài chính và bài học rút ra.
- Các bạn học sinh, sinh viên có thể chia sẻ lần đầu tiếp cận tín dụng học tập hoặc đầu tư chứng khoán với cả thành công và thất bại.
- Các doanh nghiệp, địa phương hay tổ chức xã hội giới thiệu mô hình giáo dục tài chính đang mang lại hiệu quả tích cực.
Ban tổ chức đánh giá cao những bài viết không chỉ phản ánh thực trạng mà còn mở ra hướng giải quyết khả thi, bởi đó cũng chính là mục tiêu lâu dài của cuộc thi: góp phần thúc đẩy giáo dục tài chính trở thành một kỹ năng sống thiết yếu đối với mỗi công dân.
Bộ sách Giáo dục tài chính và sách Khéo khôn với Tiền - Tránh những ưu phiền. Ảnh: PV
Tham khảo bộ sách "Khéo khôn với tiền - Tránh những ưu phiền" của tác giả Lê Thị Thuý Sen
Một trong những tài liệu, ấn phẩm về giáo dục tài chính đến từ chuyên gia đã khơi nguồn cảm hứng cho cuộc thi là bộ sách "Khéo khôn với tiền" của tác giả Lê Thị Thúy Sen.
Đây là tổng hợp những bài học tài chính từ A-Z rất cơ bản dành cho các em học sinh và mọi đối tượng có thể đọc và học về tài chính rất sinh động, có đủ kiến thức chiều sâu, đúng tinh thần của Cuộc thi viết "Giáo dục tài chính thông minh".
Một số đề tài có thể tham khảo từ nội dung các bài học của tập sách gồm có góc nhìn từ gia đình - đây là "trường học tài chính" đầu tiên của mỗi đứa trẻ. Chỉ một câu chuyện nhỏ cũng có thể trở thành một bài dự thi giàu giá trị nếu được kể chân thực và có những bài học cụ thể.
Các đề tài mà từ nội dung bài học của các nhân vật bác sĩ Tài chính Tiên Huyền; cháu Tín Dụng; mẹ Kim Ngân; anh Tín - bác Vay hay cả gia đình Tín dụng có ông bà, bố mẹ, anh và em gái... bộ sách có thể gợi ý từ kiến thức: Hiểu đúng thế nào về tiền, ngân hàng là gì? tỷ giá và lãi suất ảnh hưởng ra sao; Lạm phát; Vay vốn ở đâu, khi nào thì cần vay? Vì sao cần bảo hiểm tiền gửi?
Sách "Khéo khôn với tiền" của tác giả Lê Thị Thúy Sen.
Từ đó, ta có thể làm ra các đề tài thực tế như:
- Cha mẹ có nên cho con tiền tiêu vặt theo ngày, theo tuần hay theo tháng?
- Tiền lì xì nên để trẻ tự quản lý hay người lớn giữ hộ?
- Có nên trả tiền khi con làm việc nhà?
- Làm thế nào để trẻ phân biệt giữa "điều mình muốn" và "điều mình thực sự cần"?
- Có nên chia sẻ với con về thu nhập, chi tiêu của gia đình?
Có thể nói, cách đặt vấn đề theo từng chương rất cơ bản có thể dẫn dắt người đọc nhỏ tuổi nhất đến cả gia đình đi từ: Hiểu đúng về tiền, giá trị của tiền bạc, đến những bài học về Đầu tư Tài chính, cách sáng tạo ra những "đơn thuốc Tài chính" của phòng khám bác sĩ Tiên Huyền hay cả bức tâm thư - lời tâm tình của mẹ Kim Ngân cũng được trình bày rất dễ hiểu, sáng tạo và cần thiết.
Nếu những bài dự thi có thể đem lại những đáp án khác nhau cho những câu hỏi trên thì không còn gì tuyệt vời hơn. Điều đó làm nên sự phong phú và giá trị thực tiễn cho cuộc thi bởi những trải nghiệm khác nhau của mỗi gia đình sẽ là một bài học cuộc sống thú vị và đặc biệt hấp dẫn.
Ở góc nhìn từ nhà trường, hiện nay, nhiều trường học đã khéo léo lồng ghép nội dung này vào các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp hoặc các dự án học tập.
Tuy nhiên, hiệu quả thực tế đến đâu? những bài học thực sự có tạo ra giá trị? Đây là những đề tài "nóng", có thể có thêm những bài viết giới thiệu các mô hình hiệu quả như: Hoạt động tại học đường giúp học sinh học cách mua bán, tính toán và lập kế hoạch chi tiêu; những tiết học STEM kết hợp kiến thức tài chính; hoạt động gây quỹ từ thiện để học sinh hiểu giá trị của lao động và trách nhiệm với cộng đồng; câu lạc bộ khởi nghiệp dành cho học sinh, sinh viên hay những sáng kiến nhỏ nhưng tạo ra thay đổi lớn trong nhận thức của người học...
Tất cả những điều này sẽ là những kinh nghiệm quý để nhiều cơ sở đào tạo cùng học cùng tham khảo.
Bên cạnh đó, bẫy tài chính, rủi ro khi giao dịch tài chính trên môi trường số là một trong những đề tài rất "trendy" hiện nay. Người trẻ ngày nay có nhiều cơ hội tiếp cận các dịch vụ tài chính hiện đại, nhưng cũng đối mặt với không ít rủi ro. Đó là lý do Ban tổ chức khuyến khích các bài viết phản ánh những vấn đề rất thời sự như:
- Vay vốn học tập và cách sử dụng hiệu quả
- Quản lý tài chính khi sống xa gia đình.
- Chi tiêu trong thời đại thương mại điện tử.
- "Mua trước - trả sau": tiện ích hay cạm bẫy?
- Những bài học đầu tiên khi tham gia đầu tư.
- Làm thêm an toàn để kiếm thu nhập và học cách quản lý đồng tiền.
Những vụ việc giả danh ngân hàng, mạo danh cơ quan công an, dụ dỗ đầu tư lợi nhuận cao, vay tiền qua ứng dụng, chiếm đoạt mã OTP hay sử dụng công nghệ AI để tạo hình ảnh, giọng nói giả đang diễn biến ngày càng tinh vi... rất cần qua những bài viết phân tích góc nhìn:
- Vì sao nhiều người vẫn sập bẫy lừa đảo tài chính?
- Người trẻ cần trang bị những kỹ năng gì để tự bảo vệ mình?
- Gia đình và nhà trường nên giáo dục học sinh về an toàn tài chính số ra sao?
- Ngân hàng, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội có thể phối hợp như thế nào để nâng cao nhận thức cộng đồng?
Cuộc thi viết "Giáo dục tài chính thông minh" không chỉ tìm kiếm những bài viết hay, mà còn kỳ vọng lan tỏa những câu chuyện thật, sáng kiến thiết thực và giải pháp khả thi. Mỗi tác phẩm chất lượng sẽ góp phần vun đắp một thế hệ công dân có hiểu biết tài chính, sống chủ động và có trách nhiệm.