Công an Quảng Ninh "giải mã" vì sao một số thanh thiếu niên nhanh chóng trở thành tội phạm
Công an thành phố Quảng Ninh xác định nguyên nhân vi phạm ở người dưới 18 tuổi có nguyên nhân đến từ sự tác động đồng thời của nhận thức, kỹ năng sống, gia đình, môi trường xã hội và không gian mạng.
Các đối tượng chưa thành niên gây ra vụ cướp tài sản (cướp biển số xe) tại phường Quang Hanh, Thành phố Quảng Ninh. Ảnh: Công an cung cấp
Theo phân tích của Công an thành phố Quảng Ninh, một va chạm nhỏ, một lời kích động trong nhóm bạn hay nội dung tiêu cực trên mạng có thể trở thành điểm khởi đầu của hành vi vi phạm.
Đằng sau đó là nhiều nguyên nhân đan xen từ kỹ năng sống, gia đình, môi trường mạng đến những khoảng trống trong công tác phòng ngừa.
Không ít vụ việc liên quan thanh thiếu niên bắt đầu từ những tình huống rất đời thường, chỉ từ mâu thuẫn khi tham gia giao thông, các thanh thiếu niên có thể hẹn gặp nhau rồi xảy ra xô xát, sử dụng thắt lưng, mũ bảo hiểm, gạch, đá và tay chân để tấn công nhau.
Từ những vụ việc trên thực tế cho thấy, khi thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc và giải quyết mâu thuẫn, một va chạm nhỏ có thể nhanh chóng chuyển thành bạo lực.
Từ tâm lý thích thể hiện đến hành vi ngoài đời
Qua rà soát, Phòng Cảnh sát hình sự Công an thành phố Quảng Ninh xác định nguyên nhân vi phạm ở người dưới 18 tuổi có sự tác động đồng thời của nhận thức, kỹ năng sống, gia đình, môi trường xã hội và không gian mạng.
Một trong những vấn đề nổi lên là nhận thức pháp luật và kỹ năng xử lý tình huống của một bộ phận thanh thiếu niên còn hạn chế. Các em dễ bị lôi kéo, kích động, nhất là khi xảy ra mâu thuẫn liên quan đến danh dự, quan hệ bạn bè hoặc những va chạm trong đời sống.
Đơn cử như vụ án cướp biển số xe mô tô để thị uy trên đường phố tại phường Quang Hanh xảy ra đầu năm 2026, một nhóm thanh thiếu niên thường xuyên tụ tập về đêm, mang theo dao và ná cao su bắn bi sắt, chủ động tìm người đi đường để gây sự, truy đuổi, đe dọa. Công an Quảng Ninh xác định vụ việc có yếu tố tâm lý đua đòi, thích thể hiện bản thân và tác động từ những nội dung tiêu cực trên không gian mạng.
Cũng theo công an thành phố, bản thông tin Youth violence (tạm dịch: Bạo lực thanh thiếu niên) của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cập nhật ngày 8/5/2026, bạo lực ở người trẻ chịu tác động từ nhiều tầng yếu tố, từ cá nhân, gia đình, bạn bè đến cộng đồng.
WHO lưu ý các nguy cơ như cha mẹ giám sát chưa đầy đủ, mức độ gắn kết cha mẹ - con cái thấp, cha mẹ ít tham gia vào hoạt động của con và giao du với nhóm bạn có hành vi lệch chuẩn.
Điều này gợi ra một vấn đề rất gần với đời sống gia đình: trẻ có thể có những mâu thuẫn, bức xúc hoặc áp lực từ bạn bè nhưng không phải lúc nào cũng biết chia sẻ với người lớn. Khi cha mẹ thiếu thời gian, kỹ năng trò chuyện hoặc chỉ phát hiện vấn đề sau khi con đã có hành vi bất thường, khoảng cách giữa cha mẹ và con có thể ngày càng lớn.
WHO cũng khuyến nghị các chương trình hỗ trợ cha mẹ cần chú trọng củng cố quan hệ cha mẹ - con cái, kỹ năng giao tiếp, điều chỉnh cảm xúc và giải quyết vấn đề; qua đó góp phần hạn chế các vấn đề cảm xúc, hành vi ở trẻ.
Tại Quảng Ninh, cơ quan chức năng cũng lưu ý việc sử dụng mạng xã hội, trò chơi trực tuyến ngày càng nhiều trong khi kỹ năng sử dụng mạng an toàn chưa được trang bị tương xứng.
Bên cạnh đó, những hoàn cảnh gia đình không hoàn thiện, bố mẹ ly hôn, ly thân hoặc kinh tế khó khăn có thể tác động bất lợi đến quá trình hình thành, điều chỉnh cảm xúc và hành vi của trẻ.
Biện pháp phòng ngừa phải theo kịp giới trẻ
Công an thành phố Quảng Ninh chỉ rõ, hoạt động tuyên truyền đối với người dưới 18 tuổi chủ yếu còn lồng ghép, chưa xây dựng thành chuyên đề riêng; việc ứng dụng công nghệ thông tin còn ít, chưa có nhiều sự tham gia của người có uy tín, ảnh hưởng, kể cả trên không gian mạng. Nội dung tuyên truyền cũng chưa thực sự hấp dẫn với từng nhóm đối tượng.
Trong khi đó, WHO khuyến nghị phòng ngừa bạo lực thanh thiếu niên cần chú trọng các chương trình kỹ năng sống và phát triển xã hội, giúp trẻ quản lý tức giận, giải quyết xung đột và phát triển kỹ năng xử lý vấn đề.
Chưa kể, thực tế qua các đợt rà soát của lực lượng Công an tại cơ sở đã tập trung vào những trường hợp có biểu hiện tụ tập đông người, sử dụng hung khí, vi phạm giao thông hoặc bị lôi kéo vào các hội, nhóm có nguy cơ vi phạm pháp luật. Đây cũng là những dấu hiệu gia đình và nhà trường có thể nhận biết trước khi hành vi đi quá xa.
Giảm vi phạm pháp luật ở người chưa thành niên vì thế không chỉ là giúp các em hiểu biết luật pháp, quan trọng hơn là để có kỹ năng kiểm soát cảm xúc, xử lý mâu thuẫn, sử dụng mạng an toàn và có một người lớn đủ gần để tìm đến khi gặp vấn đề.
Còn đối với với cha mẹ, đôi khi việc biết con đang chơi với ai, đang bức xúc điều gì và sẵn sàng lắng nghe một câu chuyện tưởng như rất nhỏ lại chính là bước phòng ngừa sớm nhất.