Con vào lớp Một, cha học lại cách dạy con về tiền

 BÀI DỰ THI GIÁO DỤC TÀI CHÍNH THÔNG MINH CỦA TÁC GIẢ ĐẶNG TRUNG TÍN (TỈNH TÂY NINH) 

Nghèo không đơn giản là thiếu tiền, mà còn do thiếu kiến thức tài chính

Tôi lớn lên ở tại một tỉnh nhỏ ở miền Nam trong thời kỳ đất nước bắt đầu đổi mới. Cái nghèo dạy tôi biết tiếc một tờ tiền lẻ, biết nhìn giá trước khi mua, nhưng nó dạy bằng roi vọt của thiếu thốn, chứ không ai ngồi xuống giải thích cho tôi hiểu vì sao phải tiết kiệm, vì sao phải biết phân biệt giữa “cần” và “muốn”. 

Lớn lên, đi làm, có lương tháng đều đặn, tôi từng có những năm tiêu trước trả sau, thẻ tín dụng quẹt trước nghĩ sau, đến giữa tháng lại loay hoay hỏi tiền đâu mà hết nhanh vậy. 

Không phải vì tôi kiếm ít, mà vì chưa bao giờ tôi được học một cách bài bản về việc quản lý đồng tiền mình làm ra. 

Đến khi lập gia đình, có con, tôi mới thật sự sợ: Nếu tôi không thay đổi, tôi sẽ lại để con mình lớn lên với một lỗ hổng y hệt mình ngày xưa, chỉ khác là lỗ hổng ấy nằm giữa một thế giới có quá nhiều thứ để tiêu tiền hơn thời tôi còn nhỏ rất nhiều.

Ngẫm lại mới thấy, ở nhà trường, con tôi sẽ được học đọc, học viết, học cộng trừ trong vòng một trăm, nhưng sẽ không có tiết học nào dạy con phân biệt giữa tiền mặt và tiền trong tài khoản, giữa tiết kiệm và để dành cho một ước mơ, giữa vay mượn hợp lý và rơi vào bẫy nợ. 

Còn ở nhà, nếu cha mẹ không chủ động dạy con, những hiểu biết đầu tiên của trẻ về tiền bạc có khi chỉ bắt đầu từ những lần theo cha mẹ đi siêu thị. Con thấy cha quẹt thẻ “tít” một cái, rồi đồ đạc được mang về nhà, chẳng cần nhìn thấy một tờ tiền nào được trao đi.

Với một đứa trẻ, tiền bạc khi ấy có thể chỉ đơn giản là một thứ gì đó rất dễ dàng: thích món gì thì mua, quẹt thẻ một cái là xong. Những gì diễn ra phía sau chiếc thẻ, phía sau một lần thanh toán, về cách kiếm tiền, dành dụm, lựa chọn và cân nhắc trước khi chi tiêu, có lẽ vẫn còn là một câu chuyện rất xa.

Với một đứa trẻ sáu tuổi, tiền trở thành một khái niệm mơ hồ, vô hình, xuất hiện như phép màu mỗi khi cần. Đó chính là khoảng trống mà tôi nhận ra rõ nhất trong chính ngôi nhà mình: Gia đình chưa có ai chủ đích “dạy” chuyện tiền bạc, tất cả chỉ trông chờ con “tự thấm” qua quan sát, mà quan sát một cách vô thức thì đôi khi thấm luôn cả những thói quen không hay.

Thay đổi nếp nhà, con học tính toán, cha học thu chi

Sau cái đêm con hỏi câu ấy, tôi quyết định làm một việc rất nhỏ nhưng thay đổi cả nếp nhà: tôi mua cho con ba con heo đất, sơn ba màu khác nhau, dán ba cái nhãn con tự vẽ nguệch ngoạc: “Tiêu”, “Để dành”, “Cho đi”. 

Mỗi khi ông bà cho con ít tiền lì xì hay tiền thưởng vì chăm ngoan, tôi ngồi cùng con chia nhỏ ra từng phần, giải thích bằng những câu đơn giản nhất mà một đứa trẻ chuẩn bị vào lớp Một có thể hiểu: phần này để bà nội đi chợ mua thực phẩm mỗi ngày, phần này để mua cây kem con thích cuối tuần, phần này để dành, khi đủ nhiều mình mua cho con chiếc xe đạp con mơ ước, còn phần này, mình sẽ bỏ vào thùng từ thiện ở trường hoặc mua tập vở tặng bạn khó khăn hơn con. 

Con bé không hiểu hết những khái niệm kinh tế nhưng con hiểu một điều quan trọng hơn nhiều: Tiền không tự nhiên mà có và tiền có thể dùng để chia sẻ, chứ không chỉ để có.

Tôi cũng bắt đầu một thói quen khác cho chính mình: Mỗi tối, tôi dành vài phút mở điện thoại, ghi lại những khoản đã chi trong ngày vào ứng dụng Sổ thu chi Misa, thay vì để đầu óc nhớ mập mờ rồi cuối tháng ngỡ ngàng không hiểu tiền đi đâu hết. 

Có hôm con gái ngồi cạnh, tò mò hỏi cha đang làm gì, tôi cho con xem những dòng ghi chép, chỉ cho con thấy hôm nay nhà mình mua đồ tiêu dùng bao nhiêu, đóng tiền học bao nhiêu, để dành được bao nhiêu… 

Con thích thú vì thấy những con số trở nên cụ thể, có hình có dạng, không còn là thứ trừu tượng nữa. 

Tôi nhận ra, hóa ra cách tốt nhất để dạy con về tài chính không phải là những bài giảng đạo lý, mà là để con nhìn thấy chính cha mẹ mình sống minh bạch, có kế hoạch với đồng tiền mỗi ngày. Trẻ con không học từ những gì người lớn nói, chúng học từ những gì người lớn làm.

Khi con trẻ học tính toán từ việc tự chi tiêu

Có một buổi chiều, tôi dẫn con ra chợ gần nhà mua ít đồ ăn, đưa con đúng ba mươi ngàn đồng và nói con tự chọn mua trái cây cho cả nhà. Con đứng tần ngần rất lâu trước sạp trái cây, so hết giá quả này đến giá quả kia, tính tới tính lui, cuối cùng chọn một bịch ổi vì “ổi nhiều mà rẻ, cả nhà ăn được lâu”. 

Nhìn con loay hoay tính toán, tôi thấy sống mũi cay một lần nữa, không phải vì buồn, mà vì tự hào. Một đứa trẻ sáu tuổi, lần đầu tiên tự tay cầm tiền, tự đưa ra quyết định, đã biết cân nhắc giữa số lượng và giá trị, dù còn rất non nớt. Đó là hạt giống đầu tiên của tư duy tài chính, được gieo không phải trong sách vở, mà trong một buổi chiều đi chợ bình thường.

Tôi hiểu, một gia đình nhỏ như chúng tôi không thể thay đổi được cả một hệ thống giáo dục. Nhưng tôi tin, nếu mỗi người cha mẹ chúng ta đều chủ động dạy con những bài học nhỏ như vậy ngay từ khi con vào lớp Một, thay vì đợi con lớn lên, đi làm, tự va vấp rồi mới học cách quản lý tiền như tôi từng trải qua, thì chúng ta đang gieo cho một thế hệ những nền tảng vững chãi hơn rất nhiều. Tôi cũng mong nhà trường, ngay từ bậc tiểu học, có thể lồng ghép những bài học tài chính đơn giản vào môn Toán hay Đạo đức, chẳng hạn qua các trò chơi mua bán giả định, những câu chuyện về tiết kiệm, để kiến thức tài chính không còn là thứ xa lạ, khô khan, mà trở thành một phần tự nhiên trong hành trang lớn lên của trẻ, song song với gia đình chứ không thay thế gia đình.

Và trong một thời đại mà chỉ cần một cú chạm màn hình là có thể vay tiền, mua trả góp, đặt hàng trực tuyến, tôi càng thấy việc dạy con hiểu giá trị thật của đồng tiền là điều cấp bách hơn bao giờ hết. 

Sau này khi con lớn, tiếp xúc với thẻ tín dụng, ví điện tử, các hình thức vay tiêu dùng trên mạng, tôi mong con đã có sẵn trong mình một “bộ lọc”: biết đặt câu hỏi trước khi chi tiêu, biết phân biệt món nào cần, món nào chỉ là muốn nhất thời, biết cảnh giác trước những lời mời vay tiền dễ dàng nhưng lãi suất là cái bẫy giăng sẵn. 

Bộ lọc ấy không thể có trong một ngày, nó phải được xây từ những viên gạch nhỏ như ba con heo đất, như cuốn sổ ghi chép mỗi tối, như buổi chiều đi chợ cùng cha….

Ngày khai giảng, tôi đứng ngoài cổng trường nhìn con trong bộ đồng phục mới, líu ríu theo cô giáo vào lớp Một. Tôi biết con sẽ học đánh vần, học làm toán, học viết những nét chữ đầu đời. 

Nhưng tôi cũng thầm hứa với lòng, ở nhà, tôi sẽ tiếp tục là người thầy đầu tiên và kiên nhẫn nhất của con trong một môn học không có trong thời khóa biểu: môn học về đồng tiền, về sự tử tế khi tiêu xài, về lòng biết ơn với công sức lao động của Cha mẹ. 

Bởi tôi tin, một đứa trẻ hiểu giá trị đồng tiền từ nhỏ, không phải để trở thành người keo kiệt, mà để trở thành người biết sống có kế hoạch, biết chia sẻ đúng lúc, và quan trọng nhất, biết tự đứng vững trên đôi chân tài chính của chính mình khi bước vào đời. 

Và có lẽ, đó mới chính là món quà lớn nhất mà một người cha ở một tỉnh nhỏ có thể chuẩn bị cho con gái mình, ngay từ những ngày đầu con chập chững vào lớp Một.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/con-vao-lop-mot-cha-hoc-lai-cach-day-con-ve-tien-179260928134337169.htm