Chủ động phòng ngừa, ngăn chặn nguy cơ mất an toàn thực phẩm từ sớm, từ xa

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, Luật An toàn thực phẩm được ban hành năm 2010, đến nay đã gần 16 năm. Đây là đạo luật có phạm vi tác động rộng, liên quan trực tiếp đến từng người dân, từng gia đình, ảnh hưởng đến sức khỏe nhân dân, chất lượng giống nòi cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh và lưu thông hàng hóa trên thị trường.

Quá trình xây dựng, sửa đổi luật được xác định là nhiệm vụ khó khăn bởi lĩnh vực này có hàm lượng chuyên môn sâu, phạm vi quản lý rộng và nguy cơ mất an toàn thực phẩm có thể xảy ra bất cứ thời điểm nào. Vì vậy, cơ quan soạn thảo đã tập trung lắng nghe ý kiến chuyên gia, các cơ quan, ban, ngành, cộng đồng doanh nghiệp và người dân để hoàn thiện dự thảo.

Phòng ngừa nguy cơ không đồng nghĩa với tạo thêm rào cản hành chính

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, dự án luật nhận được sự quan tâm lớn của các đại biểu Quốc hội. 

Qua thảo luận tổ và thẩm tra của các cơ quan Quốc hội, đã có 121 nội dung được đại biểu góp ý. Trong đó, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu 96 nội dung, giải trình 11 nội dung, vừa tiếp thu vừa giải trình 5 nội dung. Riêng phiên thảo luận tại hội trường chiều 11/11 có 21 đại biểu phát biểu.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh, việc sửa đổi luật phải bám sát sự chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, đặc biệt là triển khai Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về “Một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân”. 

Bộ trưởng dẫn lại ý kiến chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: "Nếu không bảo đảm an toàn thực phẩm thì xây bao nhiêu bệnh viện cũng không đủ để chăm sóc sức khỏe cho nhân dân".

Từ yêu cầu đó, công tác quản lý an toàn thực phẩm cần đổi mới tư duy, chủ động phòng ngừa, ngăn chặn nguy cơ từ sớm, từ xa, thay vì chỉ bị động xử lý hậu kiểm khi sản phẩm kém chất lượng, bị thổi phồng công dụng đã lưu hành trên thị trường và gây hại cho người tiêu dùng.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan lưu ý, phòng ngừa nguy cơ không đồng nghĩa với tạo thêm rào cản hành chính. Việc xây dựng luật phải chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên cơ sở khoa học, phân tích nguy cơ và phù hợp thông lệ quốc tế; vừa nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe nhân dân, vừa tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch cho doanh nghiệp.

Hạn chế tối đa xáo trộn hoạt động của doanh nghiệp

Về phương thức quản lý sản phẩm thực phẩm, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết dự thảo luật lần này được thiết kế theo hướng cải cách, hạn chế tối đa xáo trộn hoạt động của doanh nghiệp, bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính và ngăn chặn các hành vi trục lợi trên sức khỏe người dân.

Nếu như Luật An toàn thực phẩm năm 2010 yêu cầu tất cả sản phẩm thực phẩm bao gói sẵn phải chứng nhận hợp quy theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, thì dự thảo lần này phân thành 3 hình thức quản lý.

Thứ nhất là công bố tiêu chuẩn sản phẩm theo chế độ hậu kiểm, áp dụng đối với đa số thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, dụng cụ và vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. 

Tổ chức, cá nhân được sản xuất, kinh doanh ngay sau khi hoàn thành thủ tục tự công bố, tương tự tinh thần Nghị định 15.

Thứ hai là miễn đăng ký bản công bố và miễn công bố tiêu chuẩn sản phẩm, áp dụng đối với sản phẩm phục vụ sản xuất nội bộ, thực phẩm tươi sống, nông sản sơ chế chưa bao gói, thực phẩm chế biến trong kinh doanh thức ăn đường phố, cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ và dịch vụ ăn uống. 

Các nhóm này vẫn phải đáp ứng điều kiện chung về an toàn thực phẩm, điều kiện cơ sở chế biến và chịu sự giám sát trong quá trình lưu thông.

Thứ ba là đăng ký bản công bố sản phẩm, áp dụng tiền kiểm đối với nhóm nguy cơ cao như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi và thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo sức khỏe. 

Nhóm này được quản lý chặt chẽ theo tiêu chuẩn Codex quốc tế, nhằm khắc phục tình trạng lợi dụng cơ chế tự công bố để thổi phồng công dụng, lừa dối người tiêu dùng.

Bộ Y tế là cơ quan đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm

Về mô hình quản lý nhà nước, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết thực hiện kết luận của Bộ Chính trị, Bộ Y tế được giao làm cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Tại địa phương, Ủy ban Nhân dân các cấp thực hiện quản lý thống nhất một đầu mối.

Tuy nhiên, các bộ chuyên ngành vẫn tiếp tục thực hiện chức năng quản lý theo chuỗi. Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý các khâu ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng, đánh bắt, giết mổ; Bộ Công Thương quản lý lưu thông, phân phối theo thẩm quyền. Bộ Y tế giữ vai trò đầu mối thống nhất và quy định các ngưỡng giới hạn an toàn đối với tồn dư thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất...

Giải thích về việc thống nhất một đầu mối nhưng vẫn cần nhiều bộ, ngành tham gia, Bộ trưởng cho rằng đặc thù Việt Nam khác với một số quốc gia như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, nơi có lực lượng thanh tra an toàn thực phẩm chuyên trách lên tới hàng nghìn người, thậm chí gần 10.000 người. Trong bối cảnh đẩy mạnh tinh giản biên chế, không thể thành lập bộ máy riêng cồng kềnh mà cần phát huy sức mạnh tổng hợp của các bộ, ngành và chính quyền các cấp.

Kiểm soát nghiêm ngặt nguồn gốc thực phẩm

Đối với kiểm tra nhà nước về thực phẩm nhập khẩu, Bộ trưởng Bộ Y tế cho biết dự thảo thiết kế 3 phương thức gồm kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm. 

Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm kiểm soát nghiêm ngặt nguồn gốc thực phẩm nhưng không gây ùn tắc hàng hóa tại cửa khẩu.

Về công tác hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra, dự thảo luật đã bổ sung các quy định cụ thể, trong đó cơ chế hậu kiểm dựa trên phân tích dữ liệu tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp. 

Đáng chú ý, Điều 57 bổ sung quy định về kiểm tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu vi phạm hoặc nguy cơ mất an toàn thực phẩm, bảo đảm tính linh hoạt, không bị giới hạn cứng nhắc bởi quy định kiểm tra định kỳ một lần mỗi năm.

Đối với thức ăn đường phố và hoạt động buôn bán nhỏ lẻ, Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định việc đơn giản hóa thủ tục hành chính không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Trách nhiệm giám sát, kiểm tra trực tiếp được giao cho chính quyền địa phương cơ sở.

Về ghi nhãn thực phẩm, dự thảo tiếp tục kế thừa quy định tại nghị định của Chính phủ về ghi nhãn hàng hóa, đồng thời cập nhật tiêu chuẩn Codex đối với cảnh báo dị ứng và công bố khuyến cáo dinh dưỡng. 

Hệ thống dữ liệu, truy xuất nguồn gốc cũng được thực hiện đồng bộ với Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và các nghị định về truy xuất nguồn gốc có hiệu lực trong thời gian tới.

Đặc biệt, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội về an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể, cơ quan soạn thảo sẽ bổ sung quy định làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở, đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hơn đối với các bếp ăn tập thể, nhất là bếp ăn trường học dành cho trẻ em.

Kết thúc phần giải trình, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh công tác an toàn thực phẩm là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp. Nếu chỉ trông chờ vào lực lượng chuyên trách, trong khi mỗi chi cục tại địa phương chỉ có vài chục người, thì chắc chắn không thể hoàn thành nhiệm vụ. 

Bộ Y tế mong muốn nhận được sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành và sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định, Cơ quan chủ trì soạn thảo trân trọng tiếp thu các ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội, đồng thời phối hợp với cơ quan thẩm tra tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật trình Quốc hội xem xét.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/chu-dong-phong-ngua-ngan-chan-nguy-co-mat-an-toan-thuc-pham-tu-som-tu-xa-179261111195301377.htm