Cha mẹ học sinh photocopy sách giáo khoa cho con có vi phạm bản quyền?

Tình trạng thiếu sách giáo khoa vẫn xảy ra cục bộ tại một số địa phương sau khi năm học 2026-2027 bắt đầu. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các địa phương rà soát, tổng hợp nhu cầu để bảo đảm cung ứng đủ sách cho học sinh. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng đề nghị các Sở Giáo dục và Đào tạo rà soát cụ thể số học sinh còn thiếu từng đầu sách để có phương án cung ứng.

Photocopy sách giáo khoa để con học: Pháp luật cho phép đến đâu?

Sách giáo khoa là tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả. Tuy nhiên, Luật Sở hữu trí tuệ quy định một số trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép và không phải trả tiền bản quyền.

Đáng chú ý, điểm a khoản 1 Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ quy định trường hợp cá nhân tự sao chép một bản để nghiên cứu khoa học, học tập của cá nhân và không nhằm mục đích thương mại. Tuy nhiên, chính quy định này nêu rõ ngoại lệ không áp dụng khi việc sao chép được thực hiện bằng thiết bị sao chép.

Với hành vi photocopy, điểm b khoản 1 Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ cho phép sao chép hợp lý một phần tác phẩm bằng thiết bị sao chép để phục vụ nghiên cứu khoa học, học tập của cá nhân và không nhằm mục đích thương mại.

Điều 25 Nghị định 17/2023/NĐ-CP tiếp tục quy định việc sao chép hợp lý một phần tác phẩm bằng thiết bị sao chép không quá một bản một phần tác phẩm. Đối với tác phẩm chữ viết như sách, các hướng dẫn pháp lý hiện hành xác định giới hạn sao chép hợp lý ở mức không quá 10% tổng số trang của tác phẩm.

Như vậy, không phải mọi trường hợp photocopy sách giáo khoa để phục vụ việc học đều mặc nhiên bị coi là vi phạm bản quyền. Tuy nhiên, việc thiếu sách cũng không đồng nghĩa phụ huynh có thể photocopy toàn bộ một cuốn sách mà không cần quan tâm đến quyền tác giả.

Trường hợp phụ huynh chỉ sao chép một phần nội dung để phục vụ việc học của con, với số lượng hợp lý và không nhằm mục đích thương mại, có thể thuộc trường hợp ngoại lệ đối với quyền tác giả theo quy định của pháp luật.

Ngược lại, photocopy toàn bộ một cuốn sách giáo khoa bằng máy photocopy không thuộc trường hợp “sao chép hợp lý một phần tác phẩm” được pháp luật cho phép. Quy định về việc cá nhân tự sao chép một bản để học tập cũng cần được phân biệt, bởi ngoại lệ này không áp dụng đối với việc sao chép bằng thiết bị sao chép.

Nói cách khác, mục đích cho con học là một yếu tố quan trọng, nhưng không phải cứ phục vụ học tập thì mọi hình thức sao chép đều được miễn trừ bản quyền. Phụ huynh cần lưu ý cả phạm vi nội dung được sao chép, phương thức sao chép và mục đích sử dụng.

Khó khăn của phụ huynh không làm mất quyền của tác giả

Pháp luật hiện hành không đặt quyền tiếp cận sách học tập và quyền tác giả ở hai phía đối lập.

Trong trường hợp sách giáo khoa thực sự khan hiếm, nhu cầu photocopy của phụ huynh xuất phát từ mục đích cho con có tài liệu học tập, không phải kinh doanh. Đây là yếu tố quan trọng khi xem xét mục đích sử dụng. 

Tuy nhiên, ngoại lệ về quyền tác giả vẫn có giới hạn: Việc sử dụng không được mâu thuẫn với việc khai thác bình thường tác phẩm và không gây thiệt hại bất hợp lý đến lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả.

Vì vậy, ranh giới pháp lý không chỉ nằm ở mục đích “photocopy để học”, mà còn phụ thuộc vào nội dung được sao chép, phạm vi sử dụng, cách thức sao chép và việc có nhằm mục đích thương mại hay không.

Một phụ huynh photocopy một phần sách giáo khoa để con sử dụng tạm thời là trường hợp khác với việc cơ sở photocopy sao nguyên cuốn để bán cho nhiều học sinh. Tương tự, việc scan toàn bộ sách giáo khoa rồi chia sẻ trên nhóm phụ huynh, mạng xã hội hoặc các nền tảng trực tuyến cũng không thể mặc nhiên xem là sử dụng cho mục đích cá nhân.

Với thực trạng một số nơi còn thiếu sách giáo khoa, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các địa phương rà soát nhu cầu, bảo đảm cung ứng đủ sách cho học sinh. 

Trong thời gian chờ được bổ sung sách, phụ huynh có thể ưu tiên mượn sách từ nhà trường, thư viện hoặc người thân, đồng thời sử dụng các nguồn học liệu được cung cấp hợp pháp. 

Nếu cần sao chép, nên giới hạn trong phạm vi pháp luật cho phép, tránh photocopy, in hoặc phát tán toàn bộ sách giáo khoa như một bản thay thế cho sách chính thức.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/cha-me-hoc-sinh-photocopy-sach-giao-khoa-cho-con-co-vi-pham-ban-quyen-179260911160121551.htm