Cặp xá lị ở Nhạn Tháp chôn trong hộp vàng ròng là viên ngọc quý

Tham dự Hội thảo có Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu - Ủy viên Thường trực Hội đồng Chứng minh, Phó Chủ tịch Thường trực Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Nghệ An; Hòa thượng Thích Quang Nhuận - Ủy viên Hội đồng Chứng minh, Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam; Hòa thượng Thích Thọ Lạc - Phó Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Nghệ An; PGS.TS Đinh Tiến Vinh - Nguyên Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông; cùng các nhà nghiên cứu văn hóa, Phật giáo.

Về phía tỉnh Nghệ An có ông Thái Văn Thành - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh; Bà Trần Thị Mỹ Hạnh - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; ông Vi Văn Sơn - Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Nghệ An.

Phát biểu trước lúc diễn ra Hội thảo, PGS.TS Đinh Tiến Vinh - Nguyên Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông nêu rõ: Nghệ An là vùng đất địa linh nhân kiệt, nơi hội tụ và giao thoa của nhiều dòng chảy văn hóa trong tiến trình lịch sử dân tộc.

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, Phật giáo đã đồng hành cùng dân tộc, góp phần tạo dựng nền tảng đạo đức, nhân văn và văn hóa của xã hội Việt Nam.

Trên vùng đất Nghệ An, Phật giáo không chỉ hiện diện như một tôn giáo mà còn là một bộ phận hữu cơ của đời sống văn hóa cộng đồng, gắn bó với lịch sử dựng nước và giữ nước, với quá trình hình thành bản sắc văn hóa xứ Nghệ cũng như với đời sống tinh thần của nhân dân.

Trong bối cảnh đất nước bước vào thời kỳ phát triển mới, yêu cầu bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống ngày càng trở nên cấp thiết. 

Hội thảo là diễn đàn học thuật quan trọng nhằm nhìn nhận toàn diện hơn về lịch sử, di sản, giá trị và vai trò của Phật giáo Nghệ An. Đồng thời đề xuất các định hướng phát triển phù hợp với yêu cầu của thời kỳ mới.

Phát biểu tại hội thảo, Hòa thượng Thích Thọ Lạc - Phó Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Nghệ An chia sẻ, những viên ngọc xá lị được khai quật tìm thấy ở Nhạn Tháp là viên ngọc quý ở Nghệ An. Suốt một thời gian dài, xá lị được bảo vệ nghiêm ngặt tại bảo tàng lịch sử.

Rất nhiều người mong muốn ngọc xá lị sớm có ngày được trưng bày về Nhạn Tháp, xã Hùng Long cũ, nay xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An để bà con phật tử cũng như du khách thập phương dễ dàng đến chiêm bái, đảnh lễ.

Người khai quật Tháp Nhạn từ 40 năm trước

Tiến sĩ Trần Anh Dũng người trực tiếp khai quật Nhạn Tháp từ 40 năm trước chia sẻ tại hội thảo cho biết, Tháp Nhạn (còn gọi là Nhạn Tháp) ở xã Hồng Long, huyện Nam Đàn cũ (tỉnh Nghệ An) là tháp cổ nhất Việt Nam được khai quật Khảo cổ học vào năm 1985-1986.

Đây là ngôi tháp Phật giáo có chôn theo xá lị với cấu trúc tháp mộ và táng thức thể hiện đậm nét phật giáo Ấn Độ. Do tháp bị đổ nát chỉ còn nền móng nên rất nhiều chi tiết trong cấu trúc tháp, chiều cao của tháp, các tầng tháp, vị trí các loại vật liệu xây tháp, vị trí các trang trí... chưa được làm rõ.

Tháp Nhạn được Viện Khảo cổ học khai quật năm 1985 và 1986. Đây là cây tháp có niên đại cổ nhất Việt Nam mà chúng ta được biết đến thời điểm hiện tại. Khi tiến hành khai quật, cây tháp đã bị đổ từ khi nào cũng không ai biết, chỉ còn là một phế tích đế và lòng tháp nằm dưới sân kho láng xi măng của hợp tác xã Hồng Long cũ.

Rất nhiều vấn đề còn tồn đọng từ kết quả khai quật như: Cấu trúc toàn bộ cây tháp, chiều cao, kiến trúc xung quanh tháp, vị trí vật liệu và trang trí kiến trúc của cây tháp.

"Trong bối cảnh khi đó không có nguồn tài liệu về tháp Phật giáo ở trong và ngoài nước để tham khảo khiến cho những tồn đọng đó chưa giải quyết được. Đã gần nửa thế kỷ trôi qua, vấn đề về tài liệu tham khảo, đối chiếu so sánh với những cây tháp đương thời ở Trung Quốc cùng với những suy tư kiến giải về những tồn đọng đã được cải thiện hơn rất nhiều. Đó là lý do mà tác giả bài viết này muốn góp thêm nhận thức mới về tháp Nhạn" - Tiến sĩ Trần Anh Dũng chia sẻ.

Theo đó, trong lòng trụ gỗ chứa đầy than củi và đất xốp, mềm bị thẩm thấu vào. Hộp đựng xá lị bằng vàng được đặt trong một chiếc hộp chữ nhật bằng đồng.

Cả hai chiếc hộp này đặt trong lòng trụ gỗ ghép. Khoảng cách từ đầu trụ gỗ đến đáy hợp là 48cm. Hộp đặt sát góc tây của trụ gỗ.

Trong hộp vàng ròng có hai viên xá lị tròn, màu trắng to bằng hòn bi ve, tro và mảnh của những hạt gạo cháy.

"Trụ này được coi là cây gậy thần Indra cắm vào rốn trái đất để ngăn cách giữa bầu trời và trái đất. Theo John Irwin, thì những trụ đó là trục của vũ trụ. Tính từ đáy nền sân kho đến trụ gỗ ghép chôn đứng, lòng tháp sâu 3,72m" - Tiến sĩ Trần Anh Dũng thông tin.

Giai đoạn 1985-1986, Viện Khảo cổ học phối hợp Bảo tàng Nghệ Tĩnh thực hiện khai quật Nhạn Tháp. Chân tháp hình vuông mỗi chiều khoảng 9,6x9m, dày 2m. Quanh chân tháp có một hành lang và một đường xây gạch rộng hơn 1m…

Từ những thông số này, các nhà nghiên cứu phán đoán tháp có thể được chia thành nhiều tầng theo kiểu dưới to, trên thu nhỏ dần.

Trong quá trình khai quật, các nhà khảo cổ tìm thấy chiếc hộp bằng vàng, bên trong có khoảng 1/3 là than tro, trên bề mặt lớp than tro có hai nửa hình tròn màu trắng đục, trong và mỏng như vỏ trứng gà, đó là xá lị. Niên đại của hiện vật trên được xác định khoảng thời kỳ Bắc thuộc, thế kỷ 7-8.

Hộp đựng xá lị hình chữ nhật, kích thước dài 8cm, rộng 5cm, cao 5,5cm. Hộp gồm 2 phần nắp và thân, được tạo tác bằng phương pháp tán dập nguội.

Phần nắp uốn cong như mui thuyền, viền mái chườm ra khỏi thân, bề mặt trang trí hoa 6 cánh nở đều trong khung chữ nhật. Thân hộp nổi bật với dải hoa sen chạy liên tục, tạo thành diềm bao quanh.

Ngày 25/12/2017, hộp đựng xá lị này đã được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Đề xuất bảo vệ, tôn tạo di tích Nhạn Tháp

Ngoài đề tài tham luận trên, còn có 12 tham luận khác do các học giả, nhà nghiên cứu, đề xuất, so sách cũng như khẳng định giá trị lịch sử, phát triển của nền Phật giáo Việt Nam cần được phát huy, bảo vệ cũng như tôn tạo trên nền tảng đã được các nhà khảo cổ học khai quật tìm thấy nhiều hiện vật.

Cụ thể, một số giải pháp được đề xuất tại Hội thảo khoa học quốc gia lần này đề xuất: Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An cần sớm phê duyệt một quy hoạch tổng thể cho toàn bộ khu vực Nhạn Tháp. 

Quy hoạch này cần phải khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt khu vực trung tâm (lõi tháp). Đồng thời mở rộng vùng đệm để xây dựng các công trình phụ cận cần thiết.

Phục dựng không gian linh thiêng dựa trên nguyên tắc khoa học. Với di tích chỉ còn lại phần móng, việc phục dựng cần được hiểu theo một nghĩa linh hoạt và khoa học.

Xây dựng nhà trưng bày tại chỗ, thay vì chỉ trưng bày hiện vật tại bảo tàng tỉnh Nghệ An. Cần phải xây dựng một nhà trưng bày quy mô vừa phải ngay tại khu di tích. Đây sẽ là nơi tôn trí trang trọng các bản sao về hộp xá lị vàng và các hiện vật tiêu biểu.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/cap-xa-li-o-nhan-thap-chon-trong-hop-vang-rong-la-vien-ngoc-quy-179260624145010952.htm