Bộ Y tế đề xuất xây dựng khuôn khổ pháp lý đủ mạnh để giảm mạnh tỷ lệ sử dụng thuốc lá
Ngày 27/2, Bộ Y tế tổ chức Hội thảo truyền thông chính sách của Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Ông Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia, chủ trì Hội thảo.
GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế phát biểu. Ảnh: TTXVN
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn cho biết sau 13 năm triển khai, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã đạt được nhiều kết quả tích cực, tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên và người trưởng thành đều có xu hướng giảm. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra nhiều thách thức mới, đặc biệt là sự xuất hiện và gia tăng nhanh chóng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, đây không chỉ là vấn đề y tế mà còn là vấn đề của phát triển quốc gia: Quan điểm xuyên suốt là bảo vệ sức khỏe nhân dân, đặc biệt là trẻ em, phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương. Quyền được sống, học tập và làm việc trong môi trường không khói thuốc phải được đặt ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách - Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nhấn mạnh.
Bà Đỗ Thị Lan, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội phát biểu. Ảnh: TTXVN
Theo báo cáo tổng kết 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá của Cục Quản lý Khám, chữa bệnh - Bộ Y tế, cho thấy: Việt Nam vẫn có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc, tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm tới 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Thiệt hại kinh tế do thuốc lá gây ra ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng năm 2022, tương đương 1,14% GDP, và nếu tính cả các tổn thất môi trường, con số này vượt quá 2% GDP mỗi năm.
Nhờ có nhiều nỗ lực trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu thông thường trong nam giới trưởng thành giảm, đồng thời tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc thụ động cũng giảm đáng kể cả ở các hộ gia đình, nơi công cộng và nơi làm việc. Đây là những kết quả rất đáng khích lệ trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá. Tuy nhiên, những thành tựu này có nguy cơ bị phá bỏ bởi việc gia tăng tỷ lệ sử dụng thuốc lá mới (chủ yếu là thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, đặc biệt là trong giới trẻ.
Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá lần này tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm: Cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác. Thứ hai, cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.
Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá chưa có quy định cụ thể về khái niệm "Thuốc lá điện tử", "Thuốc lá nung nóng" và quy định cấm đối với 02 sản phẩm này. Trong khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 đã cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và cấm toàn diện "chất gây nghiện, gây hại cho sức khỏe của con người". Luật đầu tư đã cấm kinh doanh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.
Thực tiễn giám sát cho thấy tình trạng vi phạm quy định về bán và trưng bày thuốc lá vẫn còn phổ biến. Trung bình có 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học tại các đô thị lớn, kinh nghiệm quốc tế cho thấy đã có 59 quốc gia cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, và các quốc gia áp dụng biện pháp này có tỷ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với quốc gia không áp dụng – Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết thêm.
Hội thảo hôm nay, không chỉ là một bước trong quy trình pháp lý. Đây là diễn đàn đối thoại chính sách. Bộ Y tế mong muốn lắng nghe các ý kiến đa chiều, thẳng thắn, khoa học và xây dựng, để khi trình Chính phủ và Quốc hội, dự án Luật thực sự đạt được tính khả thi cao nhất, đồng bộ nhất và hiệu quả nhất. Xây dựng được một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh để giảm mạnh tỷ lệ sử dụng thuốc lá, ngăn chặn các sản phẩm thuốc lá mới, và tiến tới một Việt Nam khỏe mạnh hơn, bền vững hơn.
Tại hội thảo, bà Đoàn Thu Huyền, Giám đốc Quốc gia, Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em không thuốc lá, Hoa Kỳ chia sẻ kết quả khảo sát giá bán lẻ thuốc lá năm 2025 với 424 cửa hàng thuốc lá tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, cho thấy, hầu hết các cửa hàng đều không treo biển cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi . Mặc dù bị cấm quảng cáo, khuyến mại thuốc lá; tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng dưới mọi hình thức, vẫn còn 12% các cửa hàng treo biển quảng cáo các sản phẩm thuốc lá bên ngoài cửa hàng.
Khảo sát về tình hình bán, quảng cáo và trưng bày thuốc lá quanh 240 trường học tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, cho thấy, trong phạm vi bán kính 100m, xung quanh trường học, các điểm bán thuốc lá xuất hiện dày đặc. Trung bình có 13 điểm bán lẻ thuốc lá xung quanh mỗi trường.
Việc quy định về cấm trưng bày thuốc lá chỉ là một trong những chính sách hiệu quả trong trong tổng thể chính sách phòng chống tác hại của thuốc lá, và cần phải thực thi đồng bộ với các chính sách khác thì mới đạt được hiệu quả.
