Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI - bảo vệ giá trị của nghề báo

Báo chí - thách thức sống còn trước AI

Theo nhà báo Lê Quốc Minh, vấn đề vi phạm bản quyền báo chí tại Việt Nam đã diễn ra nhức nhối nhiều năm qua với tình trạng các trang tin tổng hợp, tài khoản mạng xã hội tự ý sao chép, "xào nấu" nội dung của các đài, báo để trục lợi quảng cáo. 

Tuy nhiên, làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) bùng nổ hiện nay đang đẩy cuộc chiến bản quyền bước sang một giai đoạn mới phức tạp và khốc liệt hơn rất nhiều.

Trước đây, công cụ tìm kiếm truyền thống như Google Search vẫn dẫn người dùng quay trở lại link bài báo gốc, giúp tòa soạn duy trì lưu lượng truy cập (traffic) và nguồn thu.

Ngược lại, các chatbot AI hiện nay liên tục "cào quét", thu thập dữ liệu từ các website báo chí để huấn luyện mô hình, sau đó tổng hợp thông tin và trả lời trực tiếp cho người dùng. 

Khi nhu cầu đọc tin được đáp ứng ngay lập tức mà không cần click vào trang báo chính thống, các cơ quan báo chí đứng trước nguy cơ mất trắng lưu lượng truy cập lẫn doanh thu quảng cáo.

"Bất kỳ nội dung nào đã công khai trên Internet đều có nguy cơ bị AI sao chép và xử lý. Nếu mình không tự bảo vệ bản quyền của mình là mình "chết" - Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam thẳng thắn cảnh báo.

Bài học quốc tế và thế yếu trước các "ông lớn" công nghệ

Chia sẻ về kinh nghiệm đối đầu với các tập đoàn công nghệ lớn (Big Tech) trên thế giới, nhà báo Lê Quốc Minh nhìn nhận các cơ quan báo chí thường ở thế yếu.

Thực tế quốc tế đang hình thành hai xu hướng: kiên quyết chặn AI khai thác nội dung hoặc chủ động bắt tay hợp tác để tạo nguồn thu và kiểm soát dữ liệu chính thống. Khi chính phủ các nước siết chặt quản lý, các Big Tech sẵn sàng có động thái cứng rắn.

Dẫn chứng trường hợp của Canada là một "thất bại nghiêm trọng" khi các nền tảng dừng cung cấp tin tức khiến lượng truy cập của các tòa soạn sụt giảm mạnh.

Trong khi đó, Úc là quốc gia thành công nhất nhờ khung pháp lý mạnh và quyết tâm bền bỉ, buộc Meta phải chi trả khoảng 250 triệu USD cho các nhà xuất bản trong 3 năm qua.

Đối với khu vực Đông Nam Á, dù Indonesia từng đưa ra nhiều tuyên bố cứng rắn nhưng kết quả chưa đạt kỳ vọng. 

Tại Việt Nam, do chưa có cơ chế pháp lý mạnh như Liên minh châu Âu (EU) hay sự bền bỉ như Úc, ngành báo chí cần lựa chọn một hướng đi linh hoạt, phù hợp hơn.

Giải pháp tự thân của các cơ quan báo chí

Tại Việt Nam, từ ngày 1/7/2026, Nghị định 174/2026 sẽ chính thức có hiệu lực, áp dụng mức xử phạt lên tới 30 triệu đồng đối với hành vi sao chép, chia sẻ tác phẩm báo chí trái phép. 

Dù đây là tín hiệu tích cực, song nhà báo Lê Quốc Minh thừa nhận tốc độ phát triển của công nghệ luôn vượt xa tiến trình xây dựng pháp luật.

Tuy nhiên, các tòa soạn không thể lấy lý do "luật đi chậm" để buông xuôi. Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam yêu cầu các cơ quan báo chí phải hành động ngay lập tức thông qua các giải pháp căn cơ.

Áp dụng các giải pháp theo dõi kỹ thuật số (digital tracking) để phát hiện vi phạm; tái cấu trúc quy trình và xây dựng mô hình tòa soạn hiện đại để làm chủ công nghệ và bảo vệ chủ quyền dữ liệu.

Nhà báo Lê Quốc Minh khẳng định việc bảo vệ bản quyền báo chí hiện nay không còn là vấn đề kinh tế đơn thuần của một tòa soạn, mà đã trở thành bài toán sống còn liên quan trực tiếp đến an ninh thông tin, chủ quyền dữ liệu và bản sắc văn hóa quốc gia trước làn sóng công nghệ toàn cầu.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/ban-quyen-bao-chi-trong-ky-nguyen-ai-bao-ve-gia-tri-cua-nghe-bao-179260620131350369.htm