AI hỗ trợ giải bài toán 167 năm: Giới toán học xác minh bằng cách nào?

Đỗ Tho
14:35 - 22/11/2026

Sau khi nhà toán học Levent Alpöge công bố lời giải Giả thuyết Riemann với sự hỗ trợ của Claude, hai cộng đồng nghiên cứu Lean và Mathlib đã tiến hành kiểm chứng độc lập. Hàng triệu dòng mã được rà soát bằng nhiều công cụ khác nhau, tạo cơ sở xác nhận tính hợp lệ của chứng minh.

AI hỗ trợ giải bài toán 167 năm: Giới toán học xác minh bằng cách nào? - Ảnh 1.

Giả thuyết Riemann, do chính nhà toán học Bernhard Riemann đưa ra, liên quan đến các nghiệm của hàm zeta (ở đây chúng ta luôn hiểu đó là phép mở rộng giải tích của hàm được định nghĩa bởi chuỗi vô hạn ở trên).

Hàng triệu dòng mã được đưa vào kiểm chứng

Ngày 20/11/2026, Levent Alpöge, nhà toán học làm việc tại Anthropic, công bố lời giải cho Giả thuyết Riemann - bài toán do nhà toán học người Đức Bernhard Riemann đặt ra năm 1859 và tồn tại suốt hơn 167 năm qua mà chưa có lời giải được công nhận.

Nhà toán học Alpöge cho biết ông phát triển lời giải này trong khoảng sáu tuần với sự hỗ trợ của Claude. Công trình được mã hóa bằng Lean, ngôn ngữ lập trình chuyên dụng để biểu diễn và xác minh các chứng minh toán học. Với quy mô khoảng 17 triệu dòng mã chia thành 175.187 tệp, phương pháp này cho phép máy tính kiểm tra từng bước suy luận thay vì chỉ dựa vào lập luận trên văn bản.

AI hỗ trợ giải bài toán 167 năm: Giới toán học xác minh bằng cách nào? - Ảnh 2.

Levent Alpöge (sinh ngày 1 tháng 4 năm 1992) là một nhà toán học người Mỹ gốc Thổ Nhĩ Kỳ và là thành viên đội ngũ kỹ thuật tại công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic. Ảnh: eurekalert.org

Ngày 21/11, Tổ chức Nghiên cứu Tập trung Lean (Lean FRO) và Sáng kiến Mathlib ra tuyên bố chung, xác nhận đã hoàn tất quá trình thẩm định và có đầy đủ cơ sở tin tưởng chứng minh của Alpöge là chính xác. Để đi đến kết luận này, các nhóm nghiên cứu đã thực hiện quy trình kiểm tra 4 bước, đi từ việc đối chiếu phát biểu toán học đến xác minh tính hợp lệ của mã nguồn.

Trước hết, nhóm xác định xem phát biểu được mã hóa có thực sự tương ứng với Giả thuyết Riemann - nội dung cho rằng tất cả các nghiệm không tầm thường của hàm zeta Riemann đều có phần thực bằng 1/2 hay không. Thông qua hai công cụ độc lập là comparator và con-leche, các nhà nghiên cứu đối chiếu định lý trong công trình của Alpöge với định nghĩa Giả thuyết Riemann trong thư viện Mathlib và ghi nhận sự trùng khớp.

Tiếp đó, nhóm kiểm tra khả năng biên dịch toàn bộ thư viện mã. Quá trình tái tạo diễn ra thành công, không xuất hiện lỗi gây gián đoạn. Các lần kiểm tra độc lập đều xuất ra cùng một tệp chứng minh, củng cố tính tái lập của kết quả.

Bước thứ ba tập trung rà soát các giả định sử dụng trong chứng minh nhằm phát hiện trường hợp chương trình kết luận dựa trên giả định chưa được chứng minh hoặc vượt qua cơ chế kiểm tra của Lean. Trong một cuộc rà soát độc lập toàn bộ 175.187 mô-đun, nhà toán học Michael Rubinstein tại Đại học Waterloo xác nhận 5 định lý chính chỉ phụ thuộc vào 3 tiên đề tiêu chuẩn của Lean là propext, Classical.choice và Quot.sound, hoàn toàn không phát hiện giả định chưa được chứng minh sorryAx.

Cuối cùng, mã chứng minh được chạy qua nhiều bộ kiểm tra khác nhau, từ nhân kiểm chứng chính thức của Lean đến các công cụ độc lập như con-leche và con-ron. Việc kết hợp nhiều bộ kiểm tra được phát triển bằng các ngôn ngữ lập trình khác nhau giúp giảm thiểu nguy cơ sai sót từ một hệ thống duy nhất.

AI hỗ trợ giải bài toán 167 năm: Giới toán học xác minh bằng cách nào? - Ảnh 3.

Nhà toán học Levent Alpöge (Anthropic) cho biết ông đã dành sáu tuần để giải quyết Giả thuyết Riemann từ thế kỷ 19 thông qua công cụ AI Claude. Thành quả này được ông hoàn tất chỉ một ngày sau khi công ty mẹ của Claude niêm yết trên sàn chứng khoán Nasdaq. Ảnh: IE

Ranh giới giữa kiểm chứng bằng mã nguồn và công nhận học thuật

Việc Lean và Mathlib xác nhận chứng minh đạt tính hợp lệ về mặt hình thức là một cột mốc quan trọng. Tuy nhiên, khả năng kiểm tra logic của máy tính với quá trình thẩm định ý nghĩa toán học của một công trình là hai khái niệm cần được tách bạch rạch ròi

Cụ thể, Lean có thể xác nhận các bước suy luận đã mã hóa tuân thủ nghiêm ngặt những quy tắc logic được thiết lập sẵn. Dù vậy, hệ thống này không tự động lý giải được vì sao phương pháp sử dụng lại mang tính đột phá, đâu là ý tưởng toán học cốt lõi hay giá trị thực tiễn của chúng đối với lĩnh vực nghiên cứu.

Để giúp giới toán học dễ theo dõi công trình đồ sộ này, nhà toán học Michael Rubinstein tại Đại học Waterloo Michael Rubinstein đã công bố một tài liệu giải thích dài 164 trang, tập trung làm rõ các lập luận xoay quanh hàm zeta Riemann. 

Hiện tài liệu này vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Điều này cho thấy: để "dịch" một chứng minh từ ngôn ngữ máy tính sang cách diễn giải dễ hiểu với con người, các nhà khoa học vẫn cần thêm nhiều thời gian. Song song đó, cộng đồng Lean và Mathlib cũng kêu gọi các nhà toán học tiếp tục nghiên cứu để làm sáng tỏ những ý tưởng mới trong bài giải của Alpöge.

Về mặt thủ tục, Giả thuyết Riemann thuộc nhóm 7 Bài toán Thiên niên kỷ do Viện Toán học Clay công bố năm 2000, với giải thưởng 1 triệu USD cho mỗi bài toán. Theo quy định của viện, một lời giải muốn được xét trao thưởng phải đáp ứng đủ ba điều kiện: được công bố trên tạp chí khoa học uy tín, trải qua ít nhất 2 năm kiểm chứng kể từ ngày đăng tải và được cộng đồng toán học quốc tế chấp nhận rộng rãi.

Vì vậy,  lời giải cho Giả thuyết Riemann cho thấy AI đã có thể tham gia sâu vào nghiên cứu toán học, từ bước tìm kiếm lập luận đến việc tạo ra các chứng minh có thể kiểm tra bằng máy tính. Tuy nhiên, việc đánh giá ý nghĩa và xác nhận giá trị khoa học của một phát hiện vẫn cần đến sự thẩm định của con người.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/ai-ho-tro-giai-bai-toan-167-nam-gioi-toan-hoc-xac-minh-bang-cach-nao-179261122134839554.htm