AI có thể gây ra làn sóng sa thải toàn cầu?

AI phát triển nhanh chóng, nhưng chưa thay thế nhiều vị trí việc làm

Theo báo cáo mới nhất của Tổ chức Hợp tác và phát triển Kinh tế (OECD), tại báo cáo “Triển vọng Việc làm 2026” vừa được công bố, nhiều thông tin phân tích về xu hướng việc làm đang có nhiều thay đổi do tác động của sự phát triển nhanh chóng từ trí tuệ nhân tạo (AI) có thể gây ra làn sóng sa thải và thất nghiệp hay không. 

Báo cáo cho biết, AI hiện chủ yếu làm thay đổi cách thức làm việc và yêu cầu về kỹ năng của người lao động, trong khi tổng số việc làm tại các nền kinh tế phát triển vẫn duy trì xu hướng tăng. Tuy nhiên, những tác động đầu tiên đã xuất hiện, đặc biệt đối với lao động trẻ và người mới gia nhập thị trường việc làm.

Theo OECD, sự phát triển nhanh chóng của AI chưa dẫn đến tình trạng sụt giảm việc làm trên diện rộng tại 38 quốc gia thành viên. 

Thị trường lao động của khối vẫn duy trì khả năng chống chịu tốt, với tỷ lệ có việc làm đạt 72,1% trong quý I/2026, mức cao nhất kể từ khi chỉ số này được thống kê. 

Tỷ lệ thất nghiệp/bị sa thải của toàn khối ở mức 4,9%, gần với mức thấp kỷ lục 4,8% ghi nhận vào giữa năm 2023. OECD dự báo việc làm tại các nước thành viên sẽ tiếp tục tăng 0,3% trong năm 2026 và 0,6% trong năm 2027.

Theo nhận định của Tổng Thư ký OECD Mathias Cormann, cho đến nay chưa có bằng chứng cho thấy việc doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng AI để sa thải hoặc làm giảm nhu cầu lao động trên diện rộng. Thay vào đó, AI đang trở thành công cụ nâng cao năng suất và hỗ trợ người lao động thực hiện công việc hiệu quả hơn. Tại Mỹ, năng suất lao động giai đoạn 2023 - 2025 tăng trung bình từ 1,7 - 1,8%/năm, chủ yếu nhờ các lĩnh vực ứng dụng AI mạnh như công nghệ thông tin và xử lý dữ liệu.

OECD cho biết tác động lớn nhất của AI hiện nay là làm thay đổi cơ cấu kỹ năng mà doanh nghiệp cần. Khi nhiều công việc mang tính lặp lại được tự động hóa, nhu cầu tuyển dụng ngày càng tập trung vào các kỹ năng như tư duy phản biện, sáng tạo, giải quyết vấn đề và khả năng phối hợp với các công nghệ AI. 

Điều này có nghĩa là người lao động sẽ phải liên tục học tập và nâng cao kỹ năng để thích ứng với môi trường làm việc mới nếu không muốn bị sa thải.

Những dấu hiệu đáng lo ngại từ làn sóng sa thải vì AI với người lao động ít kinh nghiệm

Báo cáo cũng chỉ ra những dấu hiệu đáng lo ngại đối với lao động trẻ. Việc gia nhập thị trường việc làm của sinh viên mới tốt nghiệp và người ít kinh nghiệm đang trở nên khó khăn hơn khi AI tạo sinh dần thay thế các nhiệm vụ ở cấp độ đầu vào. Những công việc như soạn thảo văn bản đơn giản, tổng hợp tài liệu, xử lý dữ liệu hay các nghiệp vụ hành chính - vốn là bước khởi đầu của nhiều người trẻ - hiện có thể được AI thực hiện nhanh hơn và với chi phí thấp hơn.

Các nghiên cứu của OECD tại Australia, Canada, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) cho thấy AI tạo sinh chưa làm gia tăng đáng kể tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên. Tuy nhiên, công nghệ này đang thu hẹp các vị trí việc làm dành cho người mới vào nghề, khiến quá trình tích lũy kinh nghiệm và phát triển nghề nghiệp trở nên khó khăn hơn. Xu hướng này đặc biệt rõ trong các lĩnh vực như tài chính, bảo hiểm và dịch vụ chuyên môn - những ngành vừa ứng dụng AI mạnh mẽ, vừa chịu tác động lớn từ biến động kinh tế.

Báo cáo của OECD cho thấy AI chưa phải là nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm việc làm, nhưng đang từng bước định hình lại thị trường lao động. Thách thức hiện nay không nằm ở việc AI thay thế con người, mà ở khả năng thích ứng của lực lượng lao động trước những thay đổi về kỹ năng và mô hình tuyển dụng. Trong bối cảnh AI tiếp tục phát triển nhanh, đầu tư cho giáo dục, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng sẽ là yếu tố quyết định để người lao động, đặc biệt là thế hệ trẻ, tận dụng được cơ hội và giảm thiểu những rủi ro do quá trình chuyển đổi số mang lại.

Link nội dung: https://congdankhuyenhoc.vn/ai-co-the-gay-ra-lan-song-sa-thai-toan-cau-179260708163458315.htm